Similar presentations:
Спичрайтинг_Торайғыров_университеті 10 дәріс
1. СПИЧРАЙТИНГ
Сөз сөйлеу мәтінін дайындау өнеріТорайғыров университеті
2. Дәрістің мақсаты және негізгі ұғымдар
Мақсат: аудиторияға ықпал ететін сөзмәтінінің құрылымын, тілін, әдістерін және
этикалық қағидаларын меңгеру.
спичрайтинг
спикер және спичрайтер
аудитория
мақсат пен тезис
аргумент
сторителлинг
логика және эмоция
редакциялау
репетиция
3. Спичрайтинг дегеніміз не?
Белгілі бір адамныңкөпшілік алдында сөйлеуіне
арналған мәтінді кәсіби
дайындау үдерісі.
Кәсіби міндеттер
• сөздің мақсатын анықтау
• аудиторияны зерттеу
• ақпаратты жинау және тексеру
• негізгі ой мен дәлелдерді жүйелеу
Мәтін алдын ала жазылады,
бірақ тыңдаушы оны көбіне
оқымайды, естиді. Сондықтан
сөз көзге ғана емес, құлаққа да
түсінікті болуы керек.
• мәтінді спикердің тұлғасына бейімдеу
• ауызша айтуға ыңғайлау және
репетиция
4. Риторикадан қазіргі спичрайтингке дейін
Ежелгідәуір
Саяси, сот және салтанатты сөздер қоғамдық
шешімге ықпал етті.
Аристотель
Логос, этос және пафос сендірудің үш тірегіне
айналды.
Цицерон
Ойды табу, реттеу, тілмен көркемдеу, есте
сақтау және орындау.
Қазіргі
кезең
Саясат, бизнес, білім, ғылым және бұқаралық
коммуникация.
5. Логос, этос және пафос
ЛОГОСЭТОС
ПАФОС
Ойдың логикасы
Дәлелдің сенімділігі
Сөйлеушінің беделі
Сенім тудыратын
бейне
Аудиторияның сезімі
Эмоциялық ықпал
Күшті сөз осы үш негізді бір-бірін толықтыратындай
үйлестіреді.
6. Спичрайтинг және шешендік өнер
ӨлшемНегізгі бағыт
Спичрайтинг
Шешендік өнер
Мәтінді дайындау
Сөзді аудиторияға жеткізу
Жазылған сөз
Дауыс, қимыл, орындау
Басымдық
Ақпарат пен құрылым
Сөйлеу мәнері және байланыс
Орындаушы
Спичрайтер
Спикер
Құрал
Табысты сөз сапалы мәтін мен шебер орындаудың бірлігін талап етеді.
7. Спичрайтердің кәсіби рөлі
Мәтінге дейінМәтін және орындау
• ақпарат жинайды
• спикердің стиліне
бейімдейді
• мақсат пен аудиторияны
анықтайды
• мәтінді қысқартады
• тезис пен дәлелдерді
құрады
• қарсылықтар мен
сұрақтарды болжайды
• құрылым жасайды
• репетицияда жетілдіреді
• деректерді тексереді
Кәсіби қасиеттер
Сауатты жазу
Сын тұрғысынан ойлау
Редакторлық талғам
Уақытпен жұмыс
Құпиялылық
Қоғамдық көңіл күйді
сезіну
8.
Сөз сөйлеудің түрлері01
Мақсат өзгерсе, мәтіннің логикасы,
тілі және эмоциялық ырғағы да
өзгереді.
///
9. Сөз сөйлеудің негізгі түрлері
АқпараттықСендіруші
Мотивациялық
Түсіндіреді, таныстырады
Пікірге немесе әрекетке
ықпал етеді
Сенім мен жігерді күшейтеді
Салтанатты
Дағдарыстық
Құттықтайды, алғыс
білдіреді
Жағдайды мойындап, нақты
шараны түсіндіреді
10.
Сөзді дайындау үдерісі02
Әр кезең алдыңғы шешімді
нақтылап, мәтінді тыңдаушыға
жақындатады.
///
11. Сөз мәтінін дайындаудың 9 кезеңі
1Коммуникациялық
жағдай
2
Аудитория
3
Мақсат
4
Ақпарат жинау
5
Негізгі тезис
6
Құрылым
7
Алғашқы нұсқа
8
Редакциялау
9
Дауыстап оқу және
репетиция
12. Аудитория мен мақсат
Аудиторияны зерттеу• жасы мен білімі
• кәсіби ортасы
Сөздің мақсаты бір нақты
сөйлеммен тұжырымдалуы
керек.
• тілі және мәдени ерекшелігі
• тақырыпты білу деңгейі
• құндылықтары мен мүдделері
• күмәні, қарсылығы және күтілетін
нәтижесі
Тыңдаушы сөзден кейін:
• нені түсінеді?
• нені сезінеді?
• қандай әрекет жасайды?
13. Негізгі тезис және дәлел
Тезис: спикер дәлелдеугенемесе аудиторияға жеткізуге
тиіс негізгі ой.
ТЕЗИС
ДӘЛЕЛ
МЫСАЛ
ҚОРЫТЫНДЫ
Жақсы тезис
• қысқа және түсінікті
• нақты және маңызды
• дәлелдеуге болатын
• аудиторияға қатысты
Дерек әрдайым тексеріледі.
14.
Сөздің құрылымы мен тілі03
Кіріспе назар аударады, негізгі бөлім
дәлелдейді, қорытынды әрекетке
жетелейді.
///
15. Классикалық құрылым
КІРІСПЕНЕГІЗГІ БӨЛІМ
ҚОРЫТЫНДЫ
Назар аудару
Тақырыпты таныстыру
Байланыс орнату
Тезисті дәлелдеу
Дерек пен мысал
Үш негізгі ой
Ойды жинақтау
Болашақ бейнесі
Әрекетке шақыру
20%
65%
15%
16. Кіріспе мен қорытындының күші
Сөзді бастау тәсілдеріТиімді қорытынды
• қызықты сұрақ
• негізгі тезисті бекіту
• қысқа оқиға
• басты ойларды жинақтау
• таңғаларлық дерек
• болашақтың бейнесін ұсыну
• дәйексөз немесе өзекті мәселе
• нақты әрекетке шақыру
• аудиторияға тікелей үндеу
• есте қалатын сөйлеммен аяқтау
• орынды юмор
«Өзгеріс ертең өздігінен басталмайды. Ол бүгін қабылдайтын шешімнен
басталады».
17. Ауызша сөздің тілі
Тыңдауға жеңілАуырлатады
• қысқа сөйлем
• шамадан тыс термин
• түсінікті сөз
• кеңсе тілі
• белсенді етістік
• ұзақ анықтама
• нақты мысал
• бірнеше қабатты
сөйлем
• бір абзацта бір ой
• жасанды пафос
Дауыстап оқу
тексереді:
• айтылуы қиын
тұстарды
• табиғи емес
тіркестерді
• ырғақ пен кідірісті
• сөйлеу уақытын
18. Сторителлинг және әсер ету тәсілдері
КейіпкерМақсат
Кедергі
Шешім
Мағына
Кім туралы?
Не қалайды?
Не бөгет болды?
Қандай қадам
жасалды?
Аудитория не
түйеді?
қайталау
риторикалық сұрақ
контраст
метафора
үштік қағида
ұқсастық
19. Мәтінді спикерге бейімдеу
Спичрайтер өз стилінтаңбайды. Ол спикердің ойын
табиғи әрі сенімді жеткізеді.
Ескерілетін ерекшеліктер
• сөздік қоры мен сөйлем ұзындығы
• қалыпты сөйлеу қарқыны
• әзілге және эмоцияға қатынасы
• лауазымы мен қоғамдық бейнесі
Табиғилық сынағы
1. Спикер бұл сөйлемді өзі айтар
ма еді?
2. Мәтін оның білімі мен беделіне
сай ма?
3. Сөз ауызша айтқанда сенімді
естіле ме?
20. Редакциялау және фактілерді тексеру
МАЗМҰНҚҰРЫЛЫМ
ТІЛ
ФАКТ
мақсат, тезис, дәлел,
мысал
логикалық рет,
бөлімдер байланысы
ауызша айту, термин,
қайталау
есім, лауазым, күн,
сан, дәйексөз
Редакциялау кезінде қайталау жойылады, ұзақ сөйлем қысқарады,
әлсіз дәлел күшейеді, бөлімдер арасындағы байланыс нақтыланады.
21. Орындау және қобалжуды басқару
ДауысҚобалжуды басқару
• дыбыстың анықтығы
Вербалды емес
белгі
• сөйлеу қарқыны
• дене қалпы
• бірнеше рет репетиция
• дауыс күші және екпін
• қол қимылы
• тынысты реттеу
• интонация
• бет әлпеті
• қарқынды баяулату
• мағыналы кідіріс
• көзбен байланыс
• аудиторияны серіктес
көру
• сахнадағы қозғалыс
• алғашқы сөйлемді білу
22. Дағдарыстық спичрайтинг
1Жағдайды мойындау
2
Жанашырлық білдіру
3
Белгілі және белгісіз деректі ажырату
4
Қабылданып жатқан шараны түсіндіру
5
Келесі ақпараттың уақытын айту
Жол берілмейді
Шындықты жасыру
Кінәні дәлелсіз аудару
Жалған уәде беру
Зардапты төмендету
Аудитория сезімін
елемеу
23. Спичрайтинг этикасы
Сендіру дәлел ұсынып, саналытаңдау жасауға мүмкіндік
береді.
Манипуляция ақпаратты
жасырып, сезімді адамның
мүддесіне қарсы пайдаланады.
✓ жалған ақпаратты қолданбау
✓ деректі бұрмаламау
✓ дәйексөздің мағынасын сақтату
✓ кемсітушілікке жол бермеу
✓ құпия мәліметті қорғау
✓ авторлық құқықты сақтау
24. Қазақ шешендік дәстүрі
арнаутолғау
дау сөз
бата
нақыл
өсиет
Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би
сөздеріне тән сипаттар:
• ойдың қысқалығы
• мағынаның тереңдігі
• дәлелдің нақтылығы
• бейнелі тіл
• қоғамдық мүдде
• есте қалатын қорытынды
Ұлттық нақыш табиғи әрі орынды
қолданылуы керек.
25. Цифрлық дәуір және жасанды интеллект
Цифрлық ортаЖасанды интеллект
• алғашқы секундта назар аудару
• идея мен жоспар ұсыну
• негізгі ойды ертерек айту
• мәтінді қысқарту және бейімдеу
• қысқа, дәйексөзге айналатын сөйлем
• қателерді түзету
• бейне мен дыбыс форматын ескеру
• деректі қате беру қаупі
• контекстен үзіліп таралуын болжау
• мәдени контексті толық түсінбеу
• адамның міндетті тексеруі
26. Қысқаша үлгі: «Жастар және кітап оқу»
КіріспеСоңғы рет бір кітапты телефонға алаңдамай қашан оқыдыңыз?
Тезис
Кітап оқу дербес ойлау қабілетін қалыптастыратын зияткерлік жаттығу.
Дәлелдер
Әрекет
Сөздік қорды, жанашырлықты және зейінді дамытады.
Күніне он беттен бастау жеткілікті.
Болашақта қалай ойлайтынымыз бүгін нені оқитынымызға байланысты.
27. Жиі кездесетін қателер
× мақсаттың анық болмауы× аудиторияны елемеу
× тым көп ой енгізу
× ұзақ ресми кіріспе
× тексерілмеген дерек
× күрделі сөйлемдер
× спикерге тән емес стиль
× мысалдың болмауы
× жасанды эмоция
× әрекетке шақырмау
× уақытты ескермеу
× дауыстап тексермеу
28. Сапалы сөзді бағалау өлшемдері
✓ мақсат анық✓ негізгі ой бір сөйлеммен айтылады
✓ аудиторияға бейімделген
✓ кіріспе назар аударады
✓ құрылым логикалық
✓ дәлел сенімді
✓ мысал ойды қолдайды
✓ ауызша айтуға ыңғайлы
✓ спикер тұлғасы сезіледі
✓ қорытынды есте қалады
✓ әрекетке шақыру нақты
✓ дерек тексерілген
✓ уақытқа сәйкес
✓ этикалық талапқа сай
29. Практикалық тапсырмалар
1«Жастардың медиасауаттылығы» тақырыбында 3 минуттық сөз жазыңыз.
2
Бір тақырыпқа ақпараттық және мотивациялық екі кіріспе дайындаңыз.
3
Қазақ би-шешендерінің бір сөзін логос, этос және пафос тұрғысынан талдаңыз.
4
Дағдарыстық жағдайға арналған 1 минуттық ресми мәлімдеме жазыңыз.
5
ЖИ дайындаған мәтінді фактілік, стильдік және этикалық тұрғыдан тексеріңіз.
30. Қорытынды
Сапалы сөз әдемі сөйлемдер жиынтығы емес. Ол нақтыкоммуникациялық мақсатқа бағытталған ой жүйесі.
нақты мақсат
түсінікті тезис
логикалық құрылым
сенімді дәлел
шынайы эмоция
аудитория тілі
табиғи стиль
ықшам қорытынды
нақты әрекет
31.
///Назарларыңызға рақмет!