Эссеге тән ерекшеліктер. Эссе жазу кезеңдері

1.

ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
4 – дәріс
Эссеге тән ерекшеліктер.
Эссе жазу кезеңдері

2.

Мақсаты:
• Эссенің академиялық және аналитикалық
жанр ретіндегі табиғатын, түрлерін,
құрылымын және жазу үдерісін терең
меңгерту.

3.

Эссе ұғымы
• Эссе – автордың белгілі бір мәселе жөніндегі жеке
көзқарасын, ғылыми-сыни пайымын, аргументациясын
еркін формада, бірақ логикалық жүйеде ұсынатын жазба
жұмысы.
• (фр. тіл. essai -тәжірбие, лат.т. exagium - құрау )
- философиялық, әдеби, тарихи, публицистикалық,
әлеуметтанулық, саяси және тағы басқа саладағы ғылыми
емес, автордың жеке көзқарасын білдіретін прозалық
мәтін.
• Негізгі сипаттары:
• Авторлық «меннің» айқын көрінуі
• Аналитикалық және интерпретациялық сипат
• Еркін композиция, бірақ ішкі логика сақталады

4.

Эссеге тән негізгі ерекшеліктер
• Жеке ой мен көзқарас. Эссе – бұл автордың жеке ойы мен
пікірін білдіретін жазба жұмыс. Мұнда ресми немесе
академиялық есеп сияқты тек фактілерді тізіп қана
қоймай, жеке ой мен талдау қосылады.
• Қысқалық және мазмұндық үйлесім. Эссе әдетте қысқа,
бірақ мазмұнды болады. Әрбір сөйлем немесе абзац
негізгі идеяны қолдап, артық мәліметтерден аулақ
болады.
• Құрылымның еркіндігі. Эссенің құрылымы қатты
шектелмеген. Дәстүрлі түрде кіріспе, негізгі бөлім,
қорытындыдан тұрады, бірақ автор өз стиліне сай еркін
түрде жаза алады.
• Субъективтілік пен шығармашылық. Эссе жазуда автордың
пікірі мен шығармашылық ойлауы маңызды. Мұнда
көзқарасты дәлелдеу үшін фактілер мен мысалдар
қолданылады, бірақ олар тек жеке ойды қолдау үшін
пайдаланылады.

5.

Эссе екіге бөлінеді:

6.

Эссе қолданылады
әдеби жанрда
білімді бақылау
әдісі ретінде
батыс
елдерінде
ЖОО-ға
түсуде

7.

Эссе мен басқа жанрлардың айырмашылығы
Жанр
Мақсаты
Стилі
Реферат
Ақпаратты баяндау
Бейтарап
Мақала
Жаңа ғылыми нәтиже
Қатаң академиялық
Эссе
Талдау және жеке
көзқарас
Еркін-аналитикалық

8.

Эссе түрлері
(академиялық контексте)
• Аналитикалық эссе
• Сыни эссе
• Теориялық-рефлексивтік
эссе
• Зерттеу эссесі
• Концептуалдық эссе
Эссе құрылымы
1. Кіріспе
Мәселені қою
Зерттеу сұрағы немесе тезис
2. Негізгі бөлім
Аргументтер
Теориялық негіз
Мысалдар мен дереккөздер
3. Қорытынды
Негізгі ойды жинақтау
Авторлық тұжырым

9.

Эссе жазу кезеңдері
Проблема
ны
анықтау
тексеру
жазу
ойлану
жоспарла
у

10.

Эссе жазу кезеңдері
Тақырыпты таңдау
• Қызықты, авторға
түсінікті тақырып
таңдаңыз.
• Тақырып бойынша
нақты бағыт пен
шекараны анықтау
маңызды.
Жоспар жасау
• Кіріспе: тақырыпты
таныстыру, оқырманды
қызықтыру.
• Негізгі бөлім:
аргументтер,
мысалдар, дәлелдер.
• Қорытынды: ой
қорытындысы, негізгі
идеяны түйіндеу.
Ақпарат жинау
Жазу
• Деректер, мысалдар,
ғылыми және әдеби
көздер.
• Жоспар бойынша
мәтінді құрастыру.
• Ақпаратты сыни
тұрғыдан талдап, тек
қажеттісін таңдау.
• Әр абзацта бір
негізгі ой болуын
қадағалау.
• Жеке ойды
дәлелдермен қолдау.
Түзету және
редакциялау
• Грамматика,
пунктуация және
орфографияны
тексеру.
• Логикалық
байланыс пен
тақырыпқа
сәйкестігін
бақылау.

11.

Эссе жазудың кезеңдері:
Тақырыпты таңдау
• Ғылыми өзектілік
• Жеке зерттеу
қызығушылығы
• Теориялық және
әдіснамалық әлеует
Мәселені нақтылау
Негізгі проблема
Зерттеу сұрағы
Тезис (негізгі тұжырым)

12.

• Дереккөздермен жұмыс
• Ғылыми мақалалар
• Монографиялар
• Диссертациялық зерттеулер
• Дереккөздерді сыни талдау
• Мәтінді жазу
• Академиялық стиль
• Дәлелді аргументация
• Терминологиялық нақтылық
• Дәйексөздерді дұрыс қолдану

13.

• Редакциялау және қайта қарау
• Логикалық тұтастық
• Аргументтердің сенімділігі
• Тілдік және стильдік түзету
• Плагиатқа тексеру
• Білімалушыларға арналған талаптар
• Теориялық тереңдік
• Методологиялық сауаттылық
• Ғылыми жаңашылдық элементтері
• Авторлық позицияның айқындығы

14.

Эссе жазу барысында қатаң сақталынуы тиіс талаптар:

15.

Эссенің жазылу құрылымы:
1. Кіріспе. Тақырыптың негізгі мәні мен негіздемесі тезис
түрінде көрсетіледі.
• 2. Тақырыпты дамыту. Тақырыпқа сәйкес бар біліміңізбен:
теория, фактілер, идея, ақпараттар, паралелдеу, аналогия,
ассоцация, теңеу, сұрақтар қою, т.б. қолданып, дәлелдейсіз
(аргументация).
• 3. Қорытынды. Жалпылау мен аргументтеріңіздің
логикалық қорытындысы. «Тоқсан ауыз сөздің тобықтай
түйіні».

16.

17.

ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Назарларыңызға
рахмет