бел яз

1.

Якушэвiч Расцiслау
Гiсторыя Беларускай графiкi:
Кiрылица
Лацiнiца
Арабскi алфавiт

2.

ОГЛАВЛЕНИЕ
Гісторыя
1. Кірыліца
2. Лацініца
3. Арабскі алфавіт

3.

Гісторыя
беларускай графікі ўнікальная
тым, што на працягу розных эпох
беларусы выкарыстоўвалі тры
розныя алфавіты для запісу сваёй
мовы: кірыліцу, лацініцу і арабскі
алфавіт. Гэта звязана з
геапалітычным становішчам,
рэлігійнымі ўплывамі і
культурнымі кантактамі..

4.

1. Кірыліца
(самая старажытная і афіцыйная)
Кірыліца з’явілася на беларускіх землях
разам з хрысціянствам (X–XI стст.) пасля
хрышчэння Русі. Першапачаткова гэта была
стараславянская кірыліца.
• Старажытнарускі перыяд (XI–XIV стст.):
Выкарыстоўваўся
ўсходнеславянскі
варыянт кірыліцы. Помнікі: Тураўскае
Евангелле,
Смаленскія
граматы.
• Старабеларуская пісьменнасць (XIV–XVI
стст.): У Вялікім Княстве Літоўскім на
аснове
кірыліцы
сфарміравалася
старабеларуская мова (руская мова ВКЛ).

5.

2. Лацініца (лацінка)
З’явілася разам з распаўсюджаннем каталіцтва і ўзмацненнем уплыву
польскай культуры (XVI–XVII ст.).
Пачатак
Выкарыстоўвалася для запісу беларускіх
тэкстаў каталіцкімі святарамі. Спачатку
не мела строгіх правілаў.
як асобная графічная
Беларуская Фарміравалася
сістэма, заснаваная на польскім
алфавіце, але з улікам беларускай
лацінка
фанетыкі.
Выкарыстоўваюцца
дыякрытычныя знакі: Č, č (ч), Š, š (ш),
Ń, ń (нь), Ŭ, ŭ (ў), Ł, ł (л цвёрды). Не
выкарыстоўваюцца літары X, Q, V
(толькі ў запазычаннях).
Рэнесанс
лацінкі
Лацінка была папулярная сярод беларускай
інтэлігенцыі Заходняй Беларусі і
эміграцыі. У БССР у 1930-я гады яе
выкарыстанне было забаронена.

6.

3. Арабскі алфавіт
Гэта самы экзатычны і спецыфічны варыянт беларускай графікі, звязаны з літоўскімі татарамі.
Носьбіты
Татары, пераселеныя вялікім князем
Вітаўтам у XIV–XV стст. Яны хутка
страцілі сваю мову, але захавалі іслам.
Для рэлігійных тэкстаў яны пачалі
запісваць беларускую мову арабскім
пісьмом.
Унікальнасць
Гэта адзіны вядомы выпадак, калі
славянская мова запісвалася арабскім
пісьмом на працягу стагоддзяў.
Апошнія кітабы былі напісаны ў XIX
– пачатку XX ст. Сёння гэтая
традыцыя
цалкам
знікла
(захоўваецца
толькі
як
аб’ект
навуковых даследаванняў).

7.

Вынiк
Такім чынам, кірыліца, лацініца і
арабскі алфавіт — гэта тры графічныя
абліччы беларускай мовы, якія ўзніклі
дзякуючы
розным
рэлігійным
і
культурным уплывам. Кожная з іх
пакінула свой след у пісьмовай
спадчыне і сёння з'яўляецца неад'емнай
часткай нацыянальнай гісторыі.

8.

Спіс крыніц
1.Беларуская мова: Энцыклапедыя / Пад рэд. А. Я.
Міхневіча. – Мінск: БелЭн, 1994.
2.Антонаў А. А. Беларуская лацінка: гісторыя і
сучаснасць // Роднае слова. – 2007. – № 5. – С.
54–58.
3.Дзмітрыеў А. У. Кітабы: беларускія рукапісы
арабскім пісьмом // Беларускі гістарычны часопіс. –
2003. – № 2. – С. 42–47.
4.Старажытная беларуская пісьменнасць:
Хрэстаматыя. – Мінск: Вышэйшая школа, 1975.