4_giddens_yapılaşma_1 (1)

1. Anthony Giddens

ANTHONY GIDDENS
Yapılaşma Kuramı

2. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• Giddens’ın yapılaşma kuramı yapısalcı/işlevselci yaklaşımlar
ile fenomenolojik/sembolik etkileşimci yaklaşımların
eleştirisini içerir.
• Bu yaklaşımların bir sentezini geliştirerek çağdaş sosyolojinin
birey/toplum arasındaki gerilim ve kutuplaşmayı aşmaya
çabalar.
• Yapısal-işlevselci sosyolojiden (örn. Parsons) doğalcı ve
nesnelci eğilimlerinden ötürü uzak durur.
• Bütünün parçalar/bireyler/aktörler üzerinde baskın/dışsal/zorlayıcı
bir etkide bulunduğu fikrine şüpheyle yaklaşır.
• Fenomenolojik/sembolik etkileşimci yaklaşımların
(Garfinkel/Goffman) humanist özne fikrini de benimsemez.
• Bireyin ve onun anlam üretme kapasitesinin sarsılmaz önceliğini
eleştirir.
• Yine de, Giddens’ın yapılaşma kuramı bireyin yaratıcı kapasitesini
başlangıç noktası olarak benimser.

3. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• DÜŞÜNÜMSELLİK (REFLEKTİVİTE)
• Giddens’ın sosyolojisinde merkezi kavramlardan
biridir.
• Düşünümsellik; hem kendi kendinin bilincinde olarak eyleyen
rasyonel bir aktör fikrinin kavramıdır
• Hem de toplumsal yaşamın olağan akışının farkında olan, onunla
etkileşim içerisinde eylemlilikte bulunan bir aktörü varsayar.
• Toplumsal pratiklerin onu eyleyenler nezdinde akıl yürütme ve
amaçlılık içerisinde açıklanabilirliğini ifade eder.
• Düşünümsellik bir süreç olarak toplumsal pratiklere ve
etkileşimlere bakmayı gerektirir.

4. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• ORTAK BİLGİ – PRATİK BİLİNÇ
• Giddens’ın fenomenolojik sosyolojiden ödünç aldığı bir
terimdir.
• Toplumsal pratiklerin akıl yürütme ve amaçlılık içerisinde
gerçekleştirildiğini savunurken bu süreçlerin pratik bilinç
içerisinde şekillendiğini savunur.
• İnsanların akıl yürütmeleri ve amaçlılıkları doğrudan bilinç
düzeyinde gözlenebilir değildir.
• Bu bilinçdışında olduğu anlamına da gelmez.
• Giddens’a göre PRATİK BİLİNÇ:
• Pratik bilinç’in geliştiği alan da ORTAK BİLGİ alanıdır: Gündelik
yaşam alanı, pratiklerin olağan akışı içerisindeki seyrine ilişkin
deneyim alanı.
• Giddens’ın bu terimi Schutz’un “bilgi stoğu” terimiyle büyük
benzerlikler taşır.

5. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• ORTAK BİLGİ – PRATİK BİLİNÇ
• Pratik bilinç kavramı yapılaşma sürecinin merkezinde
yer alır.
• Toplumsal yapılar aktörlerin pratik bilinçlerinin ve yapıp
ettiklerinin sonucu olarak inşa edilir
• Giddens toplumsal yapıların oluşumunda yaratıcı, etkin, aktif bir
aktör’e kurucu bir rol atfeder.
• Bu yaklaşımıyla dışsal/zorlayıcı bir yapı fikrine mesafe
alır.
• Belli bir toplumsal rolü tatbik eden ya da ideolojinin
pasif taşıyıcısı bir toplumsal eylem kuramından da
uzaklaşır.

6. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• YAPI
• Giddens, sosyolojide yapı kavramı ve metaforik ifadelerinde
(örn. Biyolojik bir organizma ya da bina iskeleti) öznelerden
bağımsız bir varlık gösteren soyut bir ilişkiler ağının
kastedildiğini savunur.
• Bu anlayışa karşı eleştirel bir tutum geliştirir.
• Kendi kullanımında bu terim, kabaca, kurallar ve kaynaklar
bütününe gönderme yapar.
• Ancak Giddens’ın kullanımında kurallar ve kaynaklar
pratikleri dışsal olarak kuşatan ve sınırlayan bir güç tatbik
etmez.
• Giddens’a göre kurallar kurucu ve düzenleyicidir.
• Pratikleri sadece kısıtlamaz, aynı zamanda mümkün kılar, üretir, var
eder.
• Satranç örneğinden hareketle, oyunun kurallarının aynı zamanda
oyunun oynanışını da ürettiğinden bahseder.

7. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• YAPI
• Öyleyse, kurallar özellikle ödül ve cezaları tanımladıkları
ölçüde, eylem repertuvarını belirlerler.
• Bu nedenle, eylemi düzenleyen sembolik sistemler olarak
kavrayabiliriz.
• Düzenleyicilik kuralların sadece kısıtlayıcı bir güç olmadığına özel
bir vurgu içerir.
• Kaynaklar ise, maddi kaynaklar (para, mülkiyet gibi),
sembolik kaynaklar (prestij, itibar, tanınırlık), bilgi ve
becerilerdir.
• Aktörler için sahip olunan kaynakların stratejik kullanımı pratiklere
yön ve şekil verir.
• (Bkz. BOURDIEU) Bourdieu’nün habitus ve sermaye kavramları bu
süreçler için daha incelikli bir kavramsal şema sağlar.

8. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• YAPI
• Kaynaklar ise, maddi kaynaklar (para, mülkiyet gibi),
sembolik kaynaklar (prestij, itibar, tanınırlık), bilgi ve
becerilerdir.
• Giddens iki tür kaynak arasında ayrım yapar:
• DAĞITIMSAL KAYNAKLAR: Nesneler, mallar ya da bilgi
ve beceriler
• Bu kaynak biçimi “gerçek” bir varlık gösterir.
• Belli bir zamanda ve mekanda gözlenebilen maddi bir gerçekliği
vardır.
• YETKESEL KAYNAKLAR: Denetlemeye, karar verme
kapasitesine dayalı bir kaynaktır (iktidar)

9. Yapılaşma Kuramının Temel Kavramları

• YAPININ İKİLİĞİ
• Giddens’a göre toplumsal eylemlerin sistemli karakteri
pratiklerin zaman ve mekan boyunca yeniden üretilmesi
sayesinde olur.
• Toplumsal eylemler yapıları üretir. Yapılar da toplumsal
eylemleri üretir.
• Giddens’ın düşüncesinde buradaki yapı/eylem kavramları
karşıtlığı değil ikiliği yansıtır.
• Pratiklerin yinelenmesi yapıları ürettiği sürece yapılar oluşur;
diğer yandan da pratikler yapıların sonucudur.
• Bu nedenle; Giddens için yapı kısıtlayıcı değil, olanak verici bir
ağ olarak kavramsallaştırılmıştır.