FARMAKOLIGIJA KRVI_e6b1d162-ec66-4601-b3a2-99a746b92321

1.

OSNOVE FARMAKOLOGIJE
FARMAKOLOGIJA KRVI
Smjer: zdravstveni tehničar
II

2. UVOD

• Krv teče kroz zatvoren sistem krvnih sudova i srce. U slučaju povrede krvnog
suda započinje proces hemostaze ( prirodni proces zaustavljanja
krvarenja).Taj proces se odvija u više faza:
Vazokonstrikcija,
sužavanje oštećenog krvnog suda
Formiranje trombocitnog tromba
( trombociti se vezuju za oštećeni zid krvnog suda,
a zatim među sobom)
Zgrušavanje krvi ( koagulacija)
formiranje koaguluma od slijepljenih trombocita, fibrinske mreže i drugih krvnih
ćelija.
Normalan krvni ugrušak nastaje na mjestu gdje je došlo do krvarenja usled
oštećenja krvnog suda - fiziološki proces.
Kada ugrušak nastane bez krvarenja i bilo gdje u cirkulaciji, tada se naziva
tromb - patološki proces.
Tromb nastaje kada je oštećen zid krvnog suda, usporen protok krvi ili povećana
sklonost krvi ka koagulaciji.

3. KOAGULACIJA KRVI

Proces koagulacije krvi započinje adhezijom i agregacijom trombocita, a
završava se stvaranjem fibrina.
Najvažniji faktori u procesu koagulacije su:
- protrombin
-trombokinaza (tromboplastin)
-trombin
-kalcijumovi joni
-fibrinogen
Proces koagulacije krvi:
I faza: stvaranje aktiviranog tromboplastina
II faza: aktivirani tromboplastin + protrombin + Ca → trombin
III faza: trombin + fibrinogen → fibrin
IV faza: fibrinolizin + fibrin → liziranje fibrina
Nedostatak bilo kojeg od navedenih faktora prouzrokuje poremećaj
koagulacije, što se ispoljava raznim vrstama krvarenja.

4. LJEKOVI KOJI DJELUJU NA HEMOSTAZU I TROMBOZU

1. Antiagregacijski ljekovi inhibiraju agregaciju trombocita i tako
onemogućavaju stvaranje tromba
2. Antikoagulantni ljekovi zaustavljaju proces koagulacije krvi i
tako inhibiraju stvaranje crvenog tromba.
3. Fibrinolitici prouzrokuju fastvaranje tj. lizu već stvorenog
tromba.
4. Antihemoragici , hemostatici sprečavaju ili zaustavljaju
krvarenje kada je nerazvijen ili poremećen sistem hemostaze

5. 1. ANTIAGREGACIJSKI, ANTITROMBOCITNI LJEKOVI

Najvažniji inhibitori agregacije trombocita su:
- Acetilsalicilna kiselina
- Dipiridamol
- Tiklodipin
Acetilsalicilna kiselina trajno blokira enzim koji učestvuje u sintezi tromboksana A2. a
aktivira nove trombocite iz cirkulacije i pospješuje agregaciju.
Inhibicija agregacije trombocita postiže se upotrebom acetilsalicilne kiseline u malim
dozama od 100 do 300mg.
Indikacije: nestabilna angina pektoris, infarkt miokarda, sekundarna prevencija infarkta,
prevencija moždanog udara, kod bolesnika koji imaju bajpas.
Neželjena dejstva su blaga i ispoljavaju se u sistemu za varenje: bol u stomaku,
mučnina, može doći i do krvarenja.
*Acetilsalicilna kiselina može da se kombinuje i sa drugim antitrombocitnim ljekovima
koji imaju drugačiji mehanizam dejstva, npr klopidogrel.

6. 2. ANTIKOAGULANTNI LJEKOVI- ANTIKOAGULANSI

Najvažniji ljekovi iz ove grupe su:
- Inhibitori biosinteze protrombina ( acenokularol, varfarin-natrijum...)
- Heparin
- Natrijum-citrat
INHIBITORI SINTEZE PROTROMBINA: kompetitivnim mehanizmom
antagonizuju djelovanje vitamina K u jetri i tako sprečavaju biosintezu protrombina.
Svi ovi ljekovi se unose oralno i dobro se resorbuju. Djelovanje se razvija postepeno
jer je potrebno 1-4 dana do iščezavanja iz krvi već postojećeg protrombina. Dejstvo
im traje i poslije prestanka davanja 3-10 dana.
Indikacije: Prevencija i terapija venskih tromboza,liječenje srčanih aritmija koje
nose rizik od pojave tromba, nakon hirurške zamjene srčanih zalistaka.
Neželjeni efekti: Krvarenje.
Kontraindikacije: Peptički ulkus, razna oboljenja krvi, oboljenje jetre i
ulcerativni kolitis.

7. 2. ANTIKOAGULANTNI LJEKOVI- ANTIKOAGULANSI

HEPARIN – smjesa velikih, negativno naelektrisanih molekula složenih
šećera. Dobijeni su iz jetre.
Kao ljekovi se koriste u obliku:
Velikih molekula –nefrakcionisani heparin ( dužina dejstva 2-4 sata)
Malih molekula – niskomolekulski heparin ( dužina dejstva 12-24 sata)
Heparin ubrzava i pojačava dejstvo antitrombina III koji inhibira dejstvo
trombina i faktore koagulacije.
Niskomolekularni heparin inhibira aktivirani faktor X, ali slabije djeluje na
antitrombin i ispoljava slabije antikoagulantno dejstvo.
Heparin ne razgrađuje tromb, već sprečava njegov dalji rast i pomaže
prirodnom fibrinolitičkom sistemu da ga brže razgradi.
Primjenjuje se parenteralno.
Indikacija: Profilaksa i liječenje tromboza, tromboembolija pluća, srčani
udar.

8. 2. ANTIKOAGULANTNI LJEKOVI- ANTIKOAGULANSI

Neželjena dejstva heparina mogu biti opasna po život:
- krvarenja, u slučaju predoziranja su najteža u mozgu, a antidot je protamin-sulfat
(bazna supstanca koja inaktivira nefrakcionisani heparin)
- Trombocitopenija – smanjen broj trombocita ( to stanje češće izaziva
nefrakcionisani heparin)
- Osteoporoza – smanjena gustina kosti.
Kontraindikacije: Preosjetljivost na supstancu, peptički ulkus, bolesti krvi, maligni
tumori unutrašnjih organa.
Kontrola doziranja: Doziranje heparina kontroliše se određivanjem vremena
koagulacije. Normalno vrijeme koagulacije je 5-7 min, a u toku primjene heparina
treba da iznosi oko 15min. Krv za kontrolu se uzima jedan sat prije davanja sledeće
doze heparina.

9. 2. ANTIKOAGULANTNI LJEKOVI- ANTIKOAGULANSI

NATRIJUM-CITRAT – sprečava koagulaciju inaktiviranjem
jona kalcijuma.
Ovo sredstvo se upotrebljava za konzervisanje krvi u tečnom
stanju, koja se može infundovati bolesnicima.
Natrijum-oksalat i natrijum-fluorid upotrebljavaju se samo za
laboratorijske nalaze krvi ( zbog toksičnosti).

10. 3. FIBRINOLITICI

Fibrinolitici ili trombolitički ljekovi izazivaju lizu tromba. Ubrzavaju pretvaranje
neaktivnog plazminogena u aktivni plazmin.
U ovu grupu spadaju : streptokinaza, alteplaza, urokinaza i anistreplaza.
Indikacije: Akutne okluzije krvnih sudova mozga, srca, pluća, ekstemiteta.
Fibrinolitici se daju u periodu od nekoliko sati poslije začepljenja (tokom prva 2
sata). Nakon njih se primjenjuju antikoagulansi i antiagregacioni ljekovi da bi se
spriječilo ponovno začepljenje istog krvnog suda.
Kontraindikacije: Svježa ili prijeteća krvarenja. Osobe starije od 75 godina,
dijabetičari sa oštećenjem mrežnjače, slabost bubrega i jetre. Streptokinaza izaziva
reakcije preosjetljivosti.
Kao antagonisti streptokinaze u slučaju pojave krvarenja koriste se:epsilonaminokarponska kiselina i para-amino-metil-benzoeva kiselina (PAMBA)
Kontrola liječenja: Određivanje trombinskog vremena.

11. 3. FIBRINOLITICI

* Streptokinaza –katalizuje pretvaranje neaktivnog plazminogena u
aktivni plazmin, a stvoreni plazmin prouzrokuje fibrinolizu i
rastvaranje tromba.
Primjenjuje se intravenski u obliku spore infuzije.
* Urokinaza je prirodni aktivator fibrinolitičkog sistema koji se kod
čovjeka sintetiše u bubrezima i izlučuje se sa mokraćom. Urokinaza
direktno pretvara neaktivni plazminogen u aktivni plazmin.
* Alteplaza je prirodni aktivator plazminogena koji je već vezan za
fibrin.
* Anistreplaza je aktivniji oblik alteplaze.

12. 4. HEMOSTATICI

Hemostatici su ljekovi koji zaustavljaju krvarenje. Nazivaju se i koagulantna sredstva.
Sklonost ka spontanom (bez povrede) ili produženom krvarenju naziva se hemoragijski
sindrom. Hemoragijski sindrom se javlja:
- Kod urođenih bolesti ( hemofilija)
- Kod stečenih poremećaja ( smanjenje sinteze faktora koagulacije usled bolesti jetre)
Postoje sistemski i lokalni hemostatici.
Sistemski hemostatici se primjenjuju oralnim ili parenteralnim putem. Najvažniji su:
vitamin K, faktori koagulacije, fibrinogen i derivati vazopresina.
Vitamin K (filohinon) je vitamin koagulacije.
Najvažnija uloga mu je da obezbijedi normalnu sintezu
faktora koagulacije u jetri: protrombina i faktora VII, IX i
X. Neophodan je i za stvaranje osteokalcina, bjelančevine
bez koje kosti i zubi nemaju dovoljnu čvrstinu.

13. 4. HEMOSTATICI

Indikacije: Vitamin K se primjenjuje u terapiji krvarenja kod opstruktivne
žutice,otežane resorpcije vitamina K iz crijeva, dugotrajne terapije antibioticima,
hemoragične bolesti novorođenčadi, bolesti jetre i teške hipoprotrombinemije
nastale u toku primjene oralnih antikoagulantnih ljekova.
Vitamin K djeluje nakon 6-24h.
Kontraindikacije: Vitamin K nije lijek za terapiju svih krvarenja, već samo onih
koji nastaju zbog hipoprotrombinemije.
Fitomenadion je najvažniji oblik vitamina K za peroralnu ili parenteralnu primjenu.
Faktori iz plazme – VIII (klasična hemofilija) i IX (hemofilija B, Christmasova
bolest)
Fibrinogen – dobija se iz ljudke krvi. Može da se daje sistemski i lokalno.
Indikacije: u vidi intravenske infuzije kod krvarenja poslije operacije pluća,
prostate, pankreasa ili porođaja. Fibrinogen za lokalnu primjenu je ( fibrinska
pjena) sunđerasta masa koja se koristi kod hirurških intervencija u grudnoj i
trbušnoj šupljini.

14. 4. HEMOSTATICI

Lokalni hemostatici – prouzrokuju koagulaciju krvi na mjestu aplikacije ili služe
kao osnova koja olakšava mehanizam koagulacije. Omogućavaju stvaranje
tromba i doprinose bržem zarastanju rana.
Najpoznatiji mežu ovim ljekovima su:
Fibrinska pjena
Želatinski sunđer – napravljen u obliku tampona. Za lokalno zaustavljanje
krvarenja kod neurohirurških operacija.
Oksidisana celuloza – u obliku cjevčica zaustavlja krvarenje kod operacija na
jetri, slezeni, krvnim sudivima i hemoroidima.
Trombin – protein dobijen iz ljudske krvi u vidu praška ili rastvora za
lokalnu primjenu (nikako intravenski!) nakon krvarenja u hirurgiji, urologiji,
ginekologiji i stomatologiji.

15.

Hvala na pažnji!!!