Қоршаған ортаның улағыштары. Бейорганикалық заттардың улы қасиеттері

1. Дәріс тақырыбы: Қоршаған ортаның улағыштары. Бейорганикалық заттардың улы қасиеттері

2.

Қоршаған ортаның
улағыштары
Органикалық-бұл қоршаған ортаға
түсіп, табиғи тепе-теңдікті бұзатын
көміртекке негізделген улы немесе
зиянды қосылыстар. Пестицидтер,
Мұнай
және
мұнай
өнімдері,
Фенолдар
мен
альдегидтер,
Спирттер,
кетондар,
еріткіштер,
тұрақты органикалық ластағыштар.
Бейорганикалық- құрамында
көміртек негізді органикалық
құрылымы жоқ, бірақ тірі
ағзаларға улы әсер ететін
химиялық заттар.
Ауыр металдар,улы газдар,
радиоактивті заттар, қышқылдар
мен сілтілер жатады.
•Қазіргі таңда қоршаған ортаның
ластануы – адамзат алдындағы ең
өзекті мәселелердің бірі.
Өнеркәсіптің дамуы, көлік санының
артуы, пайдалы қазбаларды өндіру
нәтижесінде табиғи ортаға көптеген
улы заттар таралады.
Солардың ішінде ерекше қауіпті топ
– бейорганикалық улағыштар.

3. Бейорганикалық улағыштардың негізгі түрлері

Ауыр металдар – тығыздығы жоғары және улы қасиеті бар металдар

4. АУЫР МЕТАЛДАР

Ауыр металдардың қоршаған
орта мен ағзада жинақталуының
негізгі көзі — отынды жағу,
пестицидтер, кейбір органикалық
қосылыстар, өндірістік қалдықтар
және т.б. Белгілі мәліметтер
бойынша
(Вронский,
1996)
антропогенді заттар есебінен
қоршаған ортаға қорғасынның 9497%-ы, кадмийдің — 84-89%-ы,
мыстың — 56- 87%-ы, никельдің
— 66—75%-ы, сынаптың — 60%ы шығарылады.

5. ҚОРҒАСЫН, СЫНАП

6. Кадмий

7.

8. Ластану көздері

Негізгі көздері: Өнеркәсіп (металлургия, химия зауыттары), көлік, Тау-кен өндірісі, жылу
электр станциялары, ауыл шаруашылығы

9. Улы газдар

Күкірт диоксиді (SO₂)Азот оксидтері
(NOₓ)
Көміртек оксиді (CO)Көмірқышқыл
газы (CO₂)
Зияны:Қышқыл жаңбырлардың түзілуі
Парниктік эффект Тыныс алу аурулары

10. Сілтілер Сілтілер — суда еритін негіздер. Суда ерігенде гидроксид иондарын (OH⁻) бөледі. Мысалдар: NaOH — натрий гидроксиді KOH

• Қышқылдар
• Қышқылдар — құрамында сутек (H⁺)
ионы бар заттар.
• Суда ерігенде сутек иондарын бөледі.
• Мысалдар:
• HCl — тұз қышқылы
• H₂SO₄ — күкірт қышқылы
• HNO₃ — азот қышқылы
• Қасиеттері:
• Дәмі қышқыл (бірақ дәмін татып көруге
болмайды
• Металдармен әрекеттесіп, сутек бөледі
• Индикаторды қызыл түске өзгертеді
(лакмус)
• pH < 7
Сілтілер
Сілтілер — суда еритін негіздер.
Суда ерігенде гидроксид иондарын (OH⁻) бөледі.
Мысалдар:
NaOH — натрий гидроксиді
KOH — калий гидроксиді
Ca(OH)₂ — кальций гидроксиді
Қасиеттері:
Қолға тайғанақ сезіледі
Индикаторды көк түске өзгертеді
pH > 7
Қышқылдармен әрекеттесіп, тұз және су түзеді
Күшті қышқылдар мен сілтілер өте күйдіргіш, теріні зақымдайды. Қоршаған
ортада олар су мен топырақтың рН-ын өзгертіп, тірі ағзаларға зиян келтіреді.

11. Радиоактивті заттар

• Уран, Плутоний, Цезий,Стронций, Қауіпі: Генетикалық мутация
• Қатерлі ісік аурулары, ұзақ мерзімді экологиялық зардап
• Қазақстан үшін бұл мәселе, Семей полигонымен байланысты.

12. Бейорганикалық заттардың улы қасиеттері

• Адам ағзасына улы әсер ету
механизмдері:
• Ферменттердің жұмысын
бұзады
• Жүйке жүйесін зақымдайды
• Қан құрамын өзгертеді
• Иммунитетті әлсіретеді
• Көптеген ауыр металдар
канцерогенді және мутагенді
әсерге ие.
• Бауыр мен бүйрекке әсер
етеді
• Жинақталу қасиеті бар
(биоаккумуляция)
• Мысалы: сынап балық
ағзасында жиналып, адамға
тағам арқылы өтеді.

13.

14. Экологиялық салдары

• Экожүйелердің бұзылуы
• Биологиялық әртүрліліктің азаюы
• Су мен топырақ сапасының
төмендеуі
• Адам денсаулығының нашарлауы
• Бейорганикалық заттар көбінесе
жойылмайды, тек ортадан ортаға
ауысып отырады.

15. Алдын алу және қорғау шаралары

• Өндірісте сүзгі жүйелерін
орнату
• Қалдықтарды қайта өңдеу
• Экологиялық мониторинг
жүргізу
• Қауіпсіз технологияларды
енгізу
• Жасыл энергетиканы дамыту

16. Қорытынды

Қоршаған ортаның бейорганикалық заттармен ластануы – ұзақ
мерзімді әрі күрделі мәселе.
Бұл заттар табиғатта жиналып, адам денсаулығына және экожүйеге
үлкен қауіп төндіреді.
Сондықтан өндірісті экологияландыру, мониторинг жүргізу және
экологиялық мәдениетті арттыру – бүгінгі күннің басты міндеті.

17.

Назарларыңызға рақмет!