Материалдык керектөөлөр жана экономикалык ресурстар

1. А.ТОКТОНАЛИЕВ АТЫНДАГЫ БИШКЕКТЕГИ ФИНАНСЫ-ЭКОНОМИКАЛЫК ТЕХНИКУМУ «ЭКОНОМИКА, МЕНЕДЖМЕНТ ЖАНА УКУК» ЦИКЛДЫК КОМИССИЯСЫ Усулдук

А.ТОКТОНАЛИЕВ АТЫНДАГЫ БИШКЕКТЕГИ
ФИНАНСЫ-ЭКОНОМИКАЛЫК ТЕХНИКУМУ
«ЭКОНОМИКА , МЕНЕДЖМЕНТ ЖАНА УКУК» ЦИКЛДЫК КОМИССИЯСЫ
Усулдук иштелме
Э КО Н О М И К А Л Ы К Т ЕО Р И Я С А Б А Г Ы
ТЕМА. МАТЕРИАЛДЫК КЕРЕКТ ӨӨЛӨР ЖАНА
ЭКОНОМИКАЛЫК РЕСУРСТАР
Даярдаган:
А.Токтоналиев
атындагы
Бишкектеги
финансыэкономикалык техникумунун окутуучусу Узекеева Индира
Шералиевна

2. Теманын негизги суроолору:

ТЕМАНЫН НЕГИЗГИ СУРООЛОРУ:
❑Экономикалык өнүгүүнүн объективдүү
шарттары жана карама каршылыктары.
❑Керектөө жана алардын түрлөрү
❑Экономикалык ресурстар жана алардын
чектелүүсү
❑Коом алдында турган негизги маселелер
CHAPTER 2
Slide
2

3. Керектөө жана алардын түрлөрү

КЕРЕКТӨӨ ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Керектөө – бул зарылдык, ар бир адамдын жана жалпы коомдун
өмүр сүрүүсүн колдоо үчүн зарыл болгон кандайдыр бир нерсенин
жетишсиздиги.
Адамдын кандай
муктаждыктары
бар?

4. Керектөө жана алардын түрлөрү

КЕРЕКТӨӨ ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Керектөөлөр пирамидасы – америкалык психолог Абрахам
Маслоу адамдын керектөөлөрү өтө маанилүү жана анча
маанилүү эместигине карата иерархиялык моделинин кеңири
колдонулган аталышы.
Керектөөлөр пирамидасы мотивациянын эң популярдуу жана
белгилүү теорияларынын бири – керектөөлөр иерархиясынын
теориясын чагылдырат.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 4

5. Маслоунун Пирамидасы

МАСЛОУНУН ПИРАМИДАСЫ
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 5

6.

CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 6

7. Байгерлик жана алардын тҮрлӨрҮ

БАЙГЕРЛИК ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Байгерлик – адамдардын керектөөлөрүн
канааттандыра турган, пайда алып келе турган, ырахат
тартуулай турган бардык нерсе.
Байгерликтин керектөөлөрдү канааттандыруу
жөндөмдүүлүгүн пайдалуулук деп аталат.
Эгерде байгерлик базарда айланса, анда ал адатта
товар деп аталат.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 7

8. Байгерлик жана алардын тҮрлӨрҮ

БАЙГЕРЛИК ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
❑ жеткиликтүүлүк
даражасына жараша;
❑ багыты боюнча;
❑ атаандаштык
жөндөмдүүлүгү боюнча;
❑ бир тектүүлүк даражасы
боюнча;
❑ кирешесине жараша
❑ баасына жараша;
❑ шайкештиги боюнча;
❑ маалыматтын болушу
жөнүндө;
❑ алуу убактысы боюнча;
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 8

9. Байгерлик жана алардын тҮрлӨрҮ

БАЙГЕРЛИК ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Бири-бирин алмаштыруучу байгерлик субституттар деп аталат. Бул байгерлик
керектөө процессинде бирдей муктаждыкты канааттандырат жана бирибирин алмаштырат.
Мисалдарды
ойлонуп көрөлү?
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 9

10. Байгерлик жана алардын тҮрлӨрҮ

БАЙГЕРЛИК ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Толуктоочу байгерлик же комплементтер керектөө
процессинде бири-бирин толуктап турат.
Мисалдарды
ойлонуп көрөлү?
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 10

11. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Экономикалык ресурстар деп товарларды жана кызмат
көрсөтүүлөрдү өндүрүү процессинде колдонулган ресурстардын
бардык түрлөрү түшүнүлөт.
Ошондуктан алар көбүнчө өндүрүш ресурстары, өндүрүш
факторлору, экономикалык өсүштүн факторлору деп аталат.
Өз кезегинде калган байгерлик керектөөчү байгерлик деп
аталат.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 11

12. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Өндүрүштүн кандай факторлорун билесиз?
Ишара: мисалы, өндүрүш фактору
капитал болуп саналат.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 12

13. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
1. жаратылыш ресурстары (жер, жер казынасы, суу, токой жана
биологиялык, климаттык жана рекреациялык ресурстар),
кыскартылган катары - жер;
2. эмгек ресурстары (товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү
өндүрүүгө жөндөмдүүлүгү бар адамдар), кыскартылган
катары эмгек;
3. капитал (акча түрүндө, б.а. акча капиталы, же өндүрүш
каражаттары, б.а. реалдуу капитал);
4. ишкердик жөндөмдүүлүктөрү (адамдардын товар өндүрүүнү
жана кызмат көрсөтүүнү уюштуруу жөндөмдүүлүгү),
кыскартылган катары – ишкердүүлүк;
5. экономикалык жашоо үчүн зарыл болгон билим.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 13

14. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Өндүрүш факторлорунун баасы:
Жер
Эмгек
Капитал
Ишкердик
жөндөмдүүлүктөр
рента кирешеси (rt)
Билим
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 14

15. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Өндүрүш факторлорунун баасы:
Жер
Эмгек
Капитал
Ишкердик
жөндөмдүүлүктөр
рента кирешеси (rt)
эмгек акы (w)
Билим
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 15

16. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Өндүрүш факторлорунун баасы:
а:
Жер
Эмгек
Капитал
Ишкердик
жөндөмдүүлүктөр
рента кирешеси (rt)
эмгек акы (w)
пайыз (rk)
Билим
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 16

17. Ресурстар жана алардын түрлөрү

РЕСУРСТАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Өндүрүш факторлорунун баасы:
Жер
Эмгек
Капитал
Ишкердик
жөндөмдүүлүктөр
рента кирешеси (rt)
эмгек акы (w)
пайыз (rk)
пайда (π)
Билим
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 17

18. Ресурстардын, товарлардын жана кирешелердин жүгүртүү модели

РЕСУРСТАРДЫН, ТОВАРЛАРДЫН ЖАНА КИРЕШЕЛЕРДИН
ЖҮГҮРТҮҮ МОДЕЛИ
Фирма
Ресурстарды
сатып алуу
чыгымдары
Субсидиялар,
дотациялар
Ресурстарды
Сатып алуу
Ресурстар базары
Ресурстарды
сатуудан
киреше
Салыктар
Товарлар жана
кызмат
көрсөтүүлөр
МАМЛЕКЕТ
Ресурстар
Трансферттер,
коомдук
байгерлик
Товарларды жана
кызмат көрсөтүүлөрдү
сатуудан киреше
Байгерлик базары
Товарларды
сатып алуу
Салыктар
КЕРЕКТӨӨЧҮ
Товарлар жана
кызматтарды
сатып
алуу
чыгымдары

19. Экономикалык кызыкчылыктар

ЭКОНОМИКАЛЫК КЫЗЫКЧЫЛЫКТАР
Экономика – бул мүмкүн болгондун ичинен эң жакшысын
тандоо
Экономикалык
ресурстар чектелүү
Ар турдуу
товарларды
өндүрүүнүн
мумкунчулуктөрүн
объективдүү чектөө.
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 19

20. ресурстарДЫН ЧектелҮҮсҮ

РЕСУРСТАРДЫН ЧЕКТЕЛҮҮСҮ
"Чектелген ресурстар" көбүнчө адамдын
керектөөсүнүн чексиздигине салыштырмалуу
ресурстардын сейректиги деп аталат.
Сейректик көйгөйүн кээ бир ресурстардын
(мисалы, пайдалуу кен байлыктардын) чектелүү
гана эмес, кайра жаралбай тургандыгы менен
да татаалдашат.
CHAPTER 2
Slide
20

21. ресурстарДЫН ЧектелҮҮсҮ

РЕСУРСТАРДЫН ЧЕКТЕЛҮҮСҮ
Биз каалаган нерсеге ээ боло албагандыктан,
мүмкүнчүлүктөрүбүзгө жараша тандоого туура келет.
Биз баш тарткан нерсе, тандалган натыйжага жетүү
үчүн "жашыруун чыгымдар" деп аталат.
CHAPTER 2
Slide
21

22.

CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 22

23. Өндүрүш мүмкүнчүлүктөрүнүн ЫРААТЫ

ӨНДҮРҮШ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮНҮН ЫРААТЫ
Мүмкүнчүлүктөр
Замбиректер,
миң.даана
Май млн.кг.
A
15
0
B
14
1
C
12
2
D
9
3
E
5
4
F
0
5
CHAPTER 2
Slide
23

24. Өндүрүш мүмкүнчүлүктөрүнүн ЫРААТЫ

ӨНДҮРҮШ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮНҮН ЫРААТЫ
Замбиректер,
миң.даана
Май, млн. кг
CHAPTER 2
Slide
24

25. Өндүрүш мүмкүнчүлүктөрүнүн ЫРААТЫ

ӨНДҮРҮШ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮНҮН ЫРААТЫ
Замбиректер,
миң.даана
N – өндүрүштүн
жеткиликсиз варианты
M – өндүрүштүн
натыйжасыз варианты
A, B, C, D, E, F – өндүрүштүн
Натыйжалуу варианты
Май, млн. кг
CHAPTER 2
Slide
25

26. Өндүрүш мүмкүнчүлүктөрүнүн ЫРААТЫ

ӨНДҮРҮШ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮНҮН ЫРААТЫ
Замбиректер,
миң.даана
Өндүрүш мүмкүнчүлүктөрүнүн
графиги, ресурстарды толук
пайдалануудагы альтернативдүү
варианттарды көрсөтөт.
Май, млн. кг
CHAPTER 2
Slide
26

27. Тандоо маселеси

ТАНДОО МАСЕЛЕСИ
Тандоо маселесинин маңызы, эгерде ар түрдүү керектөөлөрдү канааттандыруу
үчүн колдонулган ар бир экономикалык ресурс чектелүү болсо, анда аны
альтернативдүү пайдалануу жана жетишсиз ресурстардын эң жакшы айкалышын
издөө маселеси дайыма келип чыгат.
Ресурстардын чектелген шартында коомдо муктаждыктардын өсүшү адамдарды
жаңы резервдерди издөөгө жана мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү маселесин чечүү
үчүн өндүрүштүн колдо бар факторлорун сарамжалдуу пайдаланууга түрткү берет.
Ошондой эле коом төмөнкүдөй негизги маселелерди чечүүсү керек:
❑ Эмне өндүрүү керек?
❑Кантип өндүрүү керек?
❑Ким үчүн өндүрүү керек?
CHAPTER 2
Slide
27

28. Үй ТАПШЫРМА:

ҮЙ ТАПШЫРМА:
Жаңы материалды кайталоо. Жаңы терминдерди жаттоо. Талкуулоо
үчүн маалымат даярдоо:
1. Керектөөлөр деген эмне, алар эмнеден көз каранды? Экономикалык
муктаждыктарга мисал келтиргиле.
2. Керектөөчүлөрдүн, өндүрүштүн жана керектөөнүн ортосунда кандай
байланыш бар? Муктаждыктардын чексиздигин кандай түшүнөсүз?
3.Чектелген ресурстардын көйгөйү эмнеде?
4. Экономикалык ресурстардын маңызы эмнеде. Сизге белгилүү болгон
экономикалык ресурстарды тизмектеңиз. Алардын кайсынысы негизги?
5. Тандоо маселесин кандай түшүнөсүз?
6. Өндүрүштүк мүмкүнчүлүктөрдүн ийри сызыгы эмнени көрсөтүп
турат? Кандай өндүрүш натыйжалуу деп эсептелет?
CHAPTER 1: PRELIMINARIES
Slide 28