каз_Цифровизация_образования_и_её_влияние_на_лингводидактику_1

1.

2-ДӘРІС
Білім беруді цифрландыру
және оның
лингводидактикаға ықпалы
Лингводидактикадағы цифрландыру және жасанды интеллект

2.

Дәріс жоспары
Екінші дәрістің жоспары
1-сұрақ
Цифрлық ортада тілдерді оқытудың қандай қағидаттары
жаңаша жүзеге асады?
2-сұрақ
Материалды ұсыну және оны меңгеруге қажетті әрекеттер
қалай өзгереді?
02

3.

Оқыту қағидаттары
Нені қайта қарастырамыз?
Қағидаттар
сақталады
Коммуникативтік бағыттылық, саналылық, белсенділік,
қолжетімділік, көрнекілік және жүйелілік оқытуға негіз
болып қала береді.
Іске асыру
өзгереді
Оқытушы цифрлық қарым-қатынас жанрларын, икемді
қарқынды, жаңа тіректер мен автоматты кері байланысты
ескереді.
Нақтылау
Қағидаттардың бір бөлігі жалпы дидактикаға жатады.
Тілдерді оқытуда олар лингводидактикалық тұрғыдан
жүзеге асады.
Цифрландыру оқу әрекеттерін таңдауды жаңаша негіздеуді талап етеді.
03

4.

Оқыту қағидаттары
Коммуникативтік бағыттылық
Қағидаттың мәні
Студент тілді ақпаратты анықтау, келісу, сендіру немесе
басқа қарым-қатынас міндетін шешу үшін қолданады.
Өзгеріс
Оқу жағдаяттары бейнекездесуді, топтық чатты, дауыстық
хабарламаны және құжатты бірлесіп өңдеуді қамтиды.
Коммуникативтік тапсырмаға мақсат, адресат және мағыналы нәтиже қажет.
04

5.

Оқыту қағидаттары
Цифрлық ортадағы тілдік таңдау
Адресат
Досқа хабарлама мен оқытушыға хат жазуда ресмилік
деңгейі және өтініш білдіру тәсілдері әртүрлі болады.
Байланыс
арнасы
Чатта қай репликаға жауап беріп отырғаныңды нақтылау
маңызды. Бейнекездесуде қайта сұрау және дыбыс
мәселесін хабарлау қажет.
Салыстыру
Досқа: «Can we meet later?» Оқытушыға: «Would it be
possible to reschedule our meeting?» Таңдау қарым-қатынас
пен мақсатқа байланысты.
Грамматикалық дұрыстықпен қатар, сөздің жағдаятқа сәйкестігі маңызды.
05

6.

Оқыту қағидаттары
Саналылық пен белсенділік
Қағидаттың мәні
Студент тілдік таңдауын түсініп, өз сөзінің мағынасы мен
формасын өз бетінше құрастырады.
Маңызды өлшем
Батырманы басу, жұмсалған минут пен тест саны түсіну
тереңдігін ашпайды. Өз таңдауын түсіндіру мен дербес
шешім маңызды.
Мысал
Етістіктің шағын түзеткен соң, студент мағынаның қалай
өзгергенін түсіндіріп, жаңа мысал құрастырады.
Оқу белсенділігі студенттің таңдауын түсіндіріп, оны қолдана алуынан
көрінеді.
06

7.

Оқыту қағидаттары
Даралау және қолжетімділік
Ортақ мақсат
Барлық студент пікірін дәлелдеп жеткізуді үйренеді, бірақ
әрқайсысына берілетін көмек көлемі әртүрлі.
Әртүрлі жол
Біріне тірек құрылымдар, екіншісіне дәлелдеу үлгілері
қажет. Дайындығы жоғары студент қарсы пікірге жауап
береді.
Шарттар
Материал шамасына сай күш жұмсауды талап етеді.
Оқытушы құрылғылардың қолжетімділігін ескеріп,
форматты тілдік мақсатқа сай таңдайды.
Даралау ортақ нәтижеге әртүрлі қарқынмен және қолдаумен жетуге
мүмкіндік береді.
07

8.

Оқыту қағидаттары
Көрнекілік және мультимодальдық
Өзгеріс
Мәтін, дыбыс және бейне бір тілдік құбылысты әртүрлі
қырынан қарастыруға көмектеседі.
Субтитр мысалы
Тіркестермен танысқанда субтитр тірек болады.
Тыңдалымды тексергенде жауаптың бір бөлігін оқу арқылы
алуға мүмкіндік береді.
Әдістемелік
шешім
Оқытушы қандай тірек қажет екенін, оны қашан
ұсынатынын және қай кезеңде алып тастайтынын
анықтайды.
Әр элемент оқу мақсатына қызмет етіп, назарды негізгі ойға бағыттауы керек.
08

9.

Оқыту қағидаттары
Жүйелілік пен бірізділік
Қиындық
Бейне, сөздік және тест арасында ретсіз ауысу білімнің
үзік-үзік қалыптасуына әкелуі мүмкін.
Ұйымдастыру
Оқытушы формамен танысуды, жаттығуды, қарымқатынаста қолдануды және меңгергенге қайта оралуды
байланыстырады.
«Жұмыс»
тақырыбы
Бос орындар лексикасы, хабарландыруларды талдау, өз
тәжірибесін сипаттау, оқу сұхбаты. Әр кезең келесісіне
дайындайды.
Қысқа цифрлық жаттығулар бірізді оқу үдерісінің құрамына кіреді.
09

10.

Оқыту қағидаттары
Нақты қолданыс және аутенттілік
Мүмкіндік
Сұхбат, хабарландыру және подкаст тілді нақты қарымқатынас жағдаяттарында көрсетеді.
Іріктеу өлшемі
Материал мақсат пен топ деңгейіне сай болуы керек. Кейде
түпнұсқа мәтінді сақтап, тапсырманы жеңілдеткен
пайдалы.
Мысал
Бастаушы студенттер хабарландырудан іс-шараның
уақытын, орнын және құнын табады. Бұл үшін толық
аударма қажет емес.
ЖИ мәтіні оқу үлгісі бола алады, бірақ нақты қолданысты өздігінен
дәлелдемейді.
10

11.

Оқыту қағидаттары
Кері байланыс және қатені түзету
Мазмұны
Пікір қиындықты түсінуге және қайта орындауға
көмектеседі. Дайын түзетуді студенттің түсіндірмесімен
толықтырған пайдалы.
Мысал
«Өтініш түсінікті, бірақ бейтаныс адамға тым талапшыл
айтылған. Қалай сыпайырақ жеткізуге болады?» Студент
репликаны өзі өңдейді.
Уақыты
Форманы жаттықтырғанда жедел түзету орынды. Еркін
сөйлеу тапсырмасында кейбір қателерді сөз аяқталған соң
талқылауға болады.
Автоматты пікірді контекст пен автордың ойын ескере отырып тексеру қажет.
11

12.

Жинақтау
Қағидат
Цифрлық ортада іске асуы
Коммуникативтік
бағыттылық
Цифрлық жанрларда да адресатпен қарым-қатынас жасау.
Саналылық пен
белсенділік
Таңдауын түсіндіру, өз бетінше түзету және қолдану.
Даралау
Ортақ мақсат, әртүрлі тіректер, шамасына сай күрделілік.
Көрнекілік
Мәтін, дыбыс пен бейнені оқу мақсатына сай ұштастыру.
Жүйелілік
Кезеңдер байланысы, меңгергенді жаңа жағдайда қолдану.
Қолдану және түзету
Контекст таңдау, қатені түсіну және қайта орындау.
Технологияны тілдік мақсатты анықтағаннан кейін таңдайды.
12

13.

Ұсыну және меңгеру
Материалды ұсыну және меңгеру
Ұсыну
Материалды таныстыру тәсілдері: түсіндіру, мәтін, аудио,
бейне, мысалдар және интерактивті жаттығу.
Меңгеру
Түсіну, есте сақтау және меңгергенін тиісті жағдаятта
қолдана алу.
Айырмашылық
Түсіндірмені көру материалмен танысуды көрсетеді. Өз
бетінше ой білдіру оны қолдана алуды тексеруге
көмектеседі.
Түсіндірмені түсіну тілдік форманы сөйлеуде қолдануға әлі кепіл емес.
13

14.

Ұсыну және меңгеру
Материал көздерінің әртүрлілігі
Ресурстарды
ұштастыру
Оқулықты сөздіктер, мәтін корпустары, аудиожазбалар
және нақты қарым-қатынас материалдары толықтырады.
Say және tell
Студенттер контекстерді салыстырады, сөздің кімге
айтылғанын білдіру тәсілін байқап, қорытындысын
анықтамалықпен тексереді.
Студент әрекеті
Мысалдарды салыстыру, болжам жасау, оны тексеру және
өз ойын құрастырып жеткізу.
Ресурстар бір тілдік міндетті шешуге көмектескенде пайдалы.
14

15.

Ұсыну және меңгеру
Түсіндіру және бағытталған ізденіс
Тікелей
түсіндіру
Оқытушы ережені түсіндіреді, мысалдар көрсетеді және
жаттығуды ұйымдастырады.
Бағытталған
ізденіс
Студенттер алдымен мысалдарды салыстырып,
заңдылықты болжайды. Оқытушы қорытындыны
нақтылауға көмектеседі.
Тәсілді таңдау
Таңдау материал күрделілігіне, топ деңгейіне және уақытқа
байланысты. Мысалы, хабарламаларды салыстырып,
сыпайылық деңгейін талдауға болады.
Цифрлық дереккөздер тілдік қолданысты зерттеу мүмкіндігін кеңейтеді.
15

16.

Ұсыну және меңгеру
Синхронды және асинхронды жұмыс
Сабаққа дейін
Студент шағын материалды оқып, шамасына сай тапсырма
орындайды. Жазбаны тоқтатып, қайта тыңдауға болады.
Сабақта
Топ меңгергенін талқылауда немесе басқа коммуникативтік
тапсырмада қолданады. Оқытушы қиындықтарды еңсеруге
көмектеседі.
Сабақтан кейін
Студент кері байланысты талдап, тапсырманы қайта
орындайды немесе жаңа контексте қолданады.
Алдын ала дайындықтың нәтижесі келесі сабақта қажет болуы керек.
16

17.

Ұсыну және меңгеру
Өзіндік ауызша және жазбаша жұмыс
Формалар
Подкаст, бейнепікір, бірлескен мәтін немесе дыбыстық
түсіндірмесі бар презентация.
Оқу жұмысы
Студент жоспар құрады, тіркестер таңдайды, бастапқы
нұсқаны жазады және кері байланыстан кейін оны өңдейді.
Тексеру
Нұсқаларды салыстыру мен өзгерістерді түсіндіру
дербестікті көрсетеді. Дайын файлдың сапасы оны
өздігінен дәлелдемейді.
Жұмыстың құндылығы тілмен саналы әрекет ету нәтижесінен көрінеді.
17

18.

Ұсыну және меңгеру
Сөйлеу әрекеттерін ұштастыру
Ортақ міндет
Бірнеше ұсыныс негізінде студенттік іс-шараның форматын
таңдау.
Жұмыс барысы
Студенттер шарттарды оқып, түсіндірмелерді тыңдайды,
нұсқаларды талқылайды. Кейін ортақ шешімнің
негіздемесін жазады.
Өзгеге түсіндіру
Қатысушы күрделі ақпаратты топқа қысқаша түсіндіреді.
Бұл ортақ түсінікке келуге және ұстанымдарды үйлестіруге
көмектеседі.
Қиын форманы бөлек жаттықтыру ортақ коммуникативтік міндетті шешуге
көмектеседі.
18

19.

Ұсыну және меңгеру
Тану, еске түсіру және жаңа қолданыс
Тану
Студент тіркесті көріп, таныс аударманы таңдайды. Бұл
меңгеруді шектеулі түрде тексереді.
Еске түсіру
Студент дайын нұсқасыз тіркесті есіне түсіріп, өз сөзінде
қолданады.
Жаңа жағдаят
Студент тіркесті басқа адресатпен не жаңа тақырыпта
қолданады. Мысалы, алдымен оқу, кейін сапар туралы
кеңес береді.
Қайталау уақыт аралықтарымен ұйымдастырылып, қолдану контекстері
өзгереді.
19

20.

Ұсыну және меңгеру
Тіл үйренудегі жасанды интеллект
Өз нұсқасы
Студент көмек сұрамас бұрын мәтіннің бастапқы нұсқасын
жазады немесе ауызша жауап беріп көреді.
Шектеулі көмек
ЖИ түсініксіз тұсты көрсетеді, мысал ұсынады не
сұхбаттасушы рөлін атқарады. Студент ұсынысты тексеріп,
шешімін түсіндіреді.
Нәтижені
тексеру
Бұрынғы көмексіз орындалатын жаңа тапсырма студенттің
нені өз бетінше меңгергенін көрсетеді.
Оқытушы тілдік мақсатты сақтап, көмек көлемін реттейді.
20

21.

Жинақтау
Формат, әрекет және нәтиже
Ұсыну формасы
Меңгеруге қажетті әрекет
Тексеру
Мысалдары бар бейне
Тіркестерді салыстырып,
таңдауын түсіндіру.
Жаңа адресатқа сай тіркес
таңдау.
Цифрлық карточкалар Сөзді еске түсіріп, реплика
құрастыру.
Кейін сөзді көмексіз қолдану.
Ортақ құжат
Тұжырымдарды талқылап,
мәтінді өңдеу.
Өз үлесі мен өзгерістерді
түсіндіру.
ЖИ-мен диалог
Жауап беру, мағынаны
нақтылау, қиындықты талдау.
Ұқсас міндетті басқа
серіктеспен шешу.
Әр цифрлық форматта студенттің дербес әрекетін тексеру қажет.
21

22.

Жинақтау
Дәрістің қорытынды конспектісі
Сұрақ
Негізгі жауап
Қағидаттар қалай
өзгереді?
Олар сақталады, бірақ цифрлық қарым-қатынас пен оқу
жұмысында жаңаша жүзеге асады.
Материалды ұсыну қалай
өзгереді?
Әртүрлі дереккөздер мен форматтар ұштасады. Қолжетімділік
пен оқу қарқыны икемді болады.
Меңгеруді қалай
ұйымдастырамыз?
Түсіну, еске түсіру, қарым-қатынас, кері байланыс және жаңа
жағдайда қолдану арқылы.
Оқытушының рөлі
қандай?
Мақсат қою, материал іріктеу, көмек көлемін реттеу және
дербестікті тексеру.
Негізгі өлшем: студент нені өз бетінше түсініп, қандай ойды жеткізе алады?
22

23.

Семинарда жауап беруге арналған тақырыптар
1.
Цифрландыру тілдерді оқыту әдістемесін қалай өзгертеді?
2.
Цифрлық ортада коммуникативтік бағыттылық қағидаты қалай жүзеге асады?
3.
Мәтін, аудио және бейне тілді меңгеруге қалай көмектеседі?
4.
Цифрлық құралдар оқытуды даралауға және студенттің дербестігін дамытуға қалай
көмектеседі?
5.
Жасанды интеллектті қолданғанда студенттің дербестігін қалай сақтауға болады?
Ескерту: жауапты телефоннан оқысаңыз, баға едәуір төмендейді. Қағаздан
оқығанда да баға төмендейді, бірақ азырақ.
23