Pnevmoniya — bu o‘pka parenximasi (ayniqsa alveolalar) yallig‘lanishi bilan xarakterlanuvchi o‘tkir respirator kasallikdir.

Mikroorganizmlar nafas tizimining normal himoya mexanizmlarini (masalan, kiprikchalar faoliyati, yo‘tal refleksi, burun

Og'iz-halqum yoki oshqozon-ichak traktidan materialning pastki nafas yo'llariga kirishi: Faringeal -yuqori nafas yo'llari –

Kasalxonadan tashqari pnevmoniya CAP- bemor kasalxonaga yotqizilishidan oldin yoki dastlabki 48 soat Ichida rivojlangan

Burundan ajralma, tomoq og‘rig‘i yoki quloq og‘rig‘i anamnezi → yuqori nafas yo‘llari infeksiyasidan dalolat beradi. Ko‘krak

6.39M

Pnevmoniya

1. Mavzu: Pnevmoniya

FJSTI “Terapiya yo‘nalishidagi fanlar(UASh)” kafedrasi
1- bosqich Kardiologiya yo‘nalishi Magistranti
Fozilov Siddiqjonning o‘tkazilgan ochiq dars uchun
tayyorlagan prezentatsiyasi
Mavzu: Pnevmoniya
14.05.2026

2. Reja:

Kasallkning tarifi
Xavf omillari
Patogenezi
Klassifikatsiyasi
Etiologiyasi
Klinik belgilari
Diagnostikasi
Davolash.

3. Pnevmoniya — bu o‘pka parenximasi (ayniqsa alveolalar) yallig‘lanishi bilan xarakterlanuvchi o‘tkir respirator kasallikdir.

Ushbu holatda alveolalarning
patologik ravishda suyuqlik bilan to‘lishi
kuzatiladi, natijada o‘pkada havo
bo‘shliqlari zararlanishi (konsolidatsiya
va ekssudatsiya) rivojlanadi va nafas
olish qiyinlashadi.

4. Pnevmoniya qanday rivojlanadi ?

Ko ‘pincha organism infeksiyalardan saqlanish uchun patologik organizmlarni doimiy filtirlab
turadi.
Lekin bazida bu patologik organizmlar immune mexanizmlarni yengib o’pka to’qimasiga kiradi
va infeksiyalanishga sabab bo‘ladi.
Bu bo’lishi mumkin:
Immune tizim
kuchsizlanganda
Patalogik
organizmlar
kuchayganda
Yoki organizmni
filtirlash tizimi
buzilgan

5.

Nafas yo’llari
orqali
Gemotogen
Bakteriya
o’pkaga
yetib borish
mexanizmlari:
Bevosita tasir
qilish
(Travmalarda)
Aspiratsiya

6. Mikroorganizmlar nafas tizimining normal himoya mexanizmlarini (masalan, kiprikchalar faoliyati, yo‘tal refleksi, burun

tukchalari hamda nafas
yo‘llarining namlantiruvchi tizimi) chetlab o‘tganda
pnevmoniya rivojlanishi mumkin.
Shuningdek, bemor yuqori nafas yo‘llarini
kolonizatsiya qilgan aerob grammanfiy
mikroorganizmlarni yoki respirator qo‘llabquvvatlovchi uskunalarda mavjud patogenlarni
inhalatsiya qilganda ham infeksiya yuzaga keladi.
Kasallikning eng ko‘p uchraydigan
qo‘zg‘atuvchilari:
Sil mikobakteriyasi (TB),
viruslar, Legionella bakteriyalari hisoblanadi.

7. Og'iz-halqum yoki oshqozon-ichak traktidan materialning pastki nafas yo'llariga kirishi: Faringeal -yuqori nafas yo'llari –

sekretlar.
Oziq-ovqat yoki ichimlik.
Oshqozon tarkibi -oshqozon GNR(grambakteryalar) rezervuari bo'lib, u ko'tarilib,
nafas yo'llarini to'ldirishi mumkin.
(odatda bemor nafas yo'llaridan
patogen/suyuqliklarni olib tashlash uchun
yo'taladi, ammo agar bemor hushidan ketsa
yoki u tutqanoq tutsa, u yo'tala olmaydi)
Ko'pgina qo'zg'atuvchi organizmlar:
○ Nazofarenksdan mikroaspiratsiya: S.
Pnevmoniya.
○ Anaeroblar

8. Gemotogen

boshqa manbadan kelib chiqadi va qon oqimi orqali
o'pkaga yetib boradi.
Masalan:
Stafilin endokarditi, septik emboliya.
Bevosita tasir qilish: travma hisobiga

9. Xavf omillari

Sigaret chekish
Alkogol
Yuqori nafas yo’llari kasalliklari
Qarilik
Kortikosteroid terapiya
Yaqinda o’tkazilgan grip
Oldindan mavjud o’pka kasalliklari.

10. 11. Anatomik klassifikatsiya

Bronxopnevmoniya- bronxlar va ularga tutash alveolalarda rivojlanadigan,
o‘choqli xarakterdagi yallig‘lanish bilan kechuvchi pnevmoniyadir.
Jarayon odatda bir nechta segment yoki bo‘lakchalarda tarqoq joylashadi.
Lobar pnevmoniya — o‘pkaning bir butun bo‘lagi (lobus)ni qamrab
oluvchi diffuz ekssudativ yallig‘lanish bilan xarakterlanuvchi
pnevmoniyadir. Ko‘pincha alveolalarda fibrinoz ekssudat to‘planishi
kuzatiladi.
Interstitsial pnevmoniya — asosan o‘pkaning interstitsial to‘qimasi
(alveolalararo septalar va stromasi) zararlanishi bilan kechuvchi
yallig‘lanish jarayonidir. Odatda viruslar yoki atipik mikroorganizmlar
sabab bo‘ladi.

12. 13. Klinikasiga ko’ra

Kasalxonadan tashqari pnevmoniya- Tipik, Atipik,
Aspiratsion
Qarilik pnevmoniyasi
Nosokomial pnevmoniya-Kasalxona ichi pnevmoniyasi:
1. Ventilyator pnevmonia. 2. Tibbiy yordam bilan bog’liq
pnevmoniya

14. Kasalxonadan tashqari pnevmoniya CAP- bemor kasalxonaga yotqizilishidan oldin yoki dastlabki 48 soat Ichida rivojlangan

pnevmoniya.
Kasalxona ichi infeksiyasi HAP- bemor yotqizilgandan so’ng belgilari 48dan keyin
rivojlangan pnevmoniya
Ventilator pnevmoniya VAP- suniy nafas olish aparatlari(endotraxeal intubatsiya)
o’rnatilgach dastlabki 48 soat Ichida rivojlangan
Tibbiy yordam bilan bog’liq pnevmoniya-HCAP — bu bemorda kasalxonadan
tashqarida rivojlangan bo‘lsa-da, uning yaqinda sog‘liqni saqlash muassasalari bilan
yaqin aloqada bo‘lgani sababli kasalxona florasiga xos mikroorganizmlar bilan bog‘liq
rivojlangan pnevmoniyadir.
Bunday bemorlarga odatda:
yaqinda shifoxonada davolanganlar,
gemodializ olayotganlar,
qariyalar uyida yashovchilar,
uzoq muddatli parvarish muassasalaridagi bemorlar,
tez-tez invaziv tibbiy muolajalar oluvchilar kiradi.

15.

Qo’zg’atuvchisiga ko’ra
1%
1-5%
Bakterial
Virusli
Bakterial
1-5%
Virusli
Mikobakterial
Mikobakterial
Zamburug’li
Parazitik. 20-35%
50-65%
Fungal
Parazitik

16.

17.

Kasalxonadan tashqari Pnevmoniya
Simptomlari:
Yuqori isitma va Titroq(qaltirash)
Produktiv yo’tal(qoyiq va yiringli balg’am)
Plevritik ko’krak og’riqlari (plevral effusion ehtimoli)
Dispnea
Belgilari:
Taxikardiya vaTaxipnoe
Inspirator crackles(nam xirillash), Bronxial tovush, ovoz dirillashining kuchayishi.
Perkussiyada bo’g’iq tovush.
Plevral ishqalanish shovqini(plevral effusion bilan birga kelsa)
Qo’shimcha mushaklar ishtiroki

18. Kasalxona ichi pnevmoniyasi

Tibbiy yordam bilan bog’liq
pnevmoniya
Bemor yotqizilgandan so’ng 48 soatdan
keyin rivojlangan.
Oxirgi 90 kun Ichida 2 Kundan ortiq
kasalxonada yotgan.
Qariyalar uyi yoki uzoq muddatli
parvarish muassasasida yotgan
30 kn Ichida surunkali dializ.
Kop dori darmonga chidamli patogeniga
ega oila azosi
Ventilatsion pnevmonia
48 soatdan ortiq
intubatsiyadan keyingi
pnevmoniya.
Nafas yo'llarining normal
shilliq qavatini
tozalashga(Yo’tal refleksi)
xalaqit beradigan
mexanik shamollatish.

19. Diagnoz

Anamnez va fizikal tekshiruvlar- yuqori yoki quyi nafas yollari
kasagini dif.diagnoz qilish
Rentgen tekshiruvi- Pnevmoniya yoki O’tkir bronxitni ajratish
Balg’amni Gram usulida bo’yash va ekish (S. Pneumoniae grammusbat bakteriya)
Bronxoskopiya va Torakosintez- kasallik davolashi yordam bermasa
etiologiyasi noma’lum.

20. Burundan ajralma, tomoq og‘rig‘i yoki quloq og‘rig‘i anamnezi → yuqori nafas yo‘llari infeksiyasidan dalolat beradi. Ko‘krak

qafasi rentgenografiyasi (CXR) — barcha respirator infeksiyalar
uchun eng muhim boshlang‘ich tekshiruv hamda pnevmoniyani
aniqlashdagi “oltin standart” usul hisoblanadi.
Pnevmoniyaga gumon qilingan bemorlarda kasallik og‘irligini baholash
maqsadida quyidagi laborator tekshiruvlar o‘tkaziladi:
arterial qon gazlari (ABG),
umumiy qon tahlili (CBC),
qonda mochevina (BUN) va kreatinin (Cr),
kislorod saturatsiyasi,
mochevina va elektrolitlar tekshiruvi.
Pnevmoniya tashxisi qo‘yilgach, kasallik og‘irligiga qarab bemorni:
ambulator,
statsionar,
yoki intensiv terapiya bo‘limida (ICU) davolash masalasi hal qilinadi.

21.

22. 23. Rentgen tekshiruvi

segmentar pnevmoniya

24.

25.

26.

27.

28. 29. Davolash

Ambulator terapiya empirik
Avval sog’lom bo’lgan va so’nggi
3 oyda antibiotic qabul qilmagan
Makrolidlar: Klaritromitsin 500 mg
2max 5-7 kun bazan 14 kungacha
Azitromitsin 500mg 1max 3kun
Doksitsilin 200mg 1max 5-7 kun.

30.

Hamroh kasalligi mavjud yoki so’ng 3 oyda
antibiotic ichgan
Respirrator ftorxinolonlar:
Moksifloksatsin 400mg 1max 5kun yoki
IV
Levoflaksatsin 500 mg 1max 7kun yoki
IV
Yoki ß- lactam antibiotiklar
Yuqori doza Amoksositsilin 500mg
3max 5-7 kun
Amoksotsilin/Klavulanat 500/125
3max 5kun yki 875/125 mg 2max 5kun