Улжаной май

1.

Maktabgacha taʼlim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini
qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti
Menejerlik o‘quv kursi tinglovchisi
Mavlonova Uljanoy Iskandar qizi
Maktabgacha ta’lim
tashkilotida kadrlarni
tanlash va moslashtirish
(adaptatsiya) dasturini
ishlab chiqish.

2.

Mavzuning dolzarbligi:
Zamonaviy taʼlim tizimida sifatli o‘zgarishlar qilish, o‘qituvchilarning kasbiy
salohiyatini oshirish va shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashda muhim o‘rin
tutadi.
Sifatga bo‘lgan talab: Zamonaviy
tarbiyachi nafaqat bola parvarishini
bilishi, balki variativ dasturlar va
innovatsion pedagogik
texnologiyalarni (masalan, "Ilm
yo‘li", Regjio, Montessori
elementlari) qo‘llay olishi kerak.
Tizimli yondashuv yo‘qligi: Aksariyat MTTlarda
kadrlarni tanlash faqat suhbat bilan cheklanadi,
moslashtirish (adaptatsiya) dasturi esa umuman mavjud
emas. Ushbu dasturning ishlab chiqilishi tashkilot
ichidagi barqarorlikni va ta’lim sifatini ta’minlaydi.
Psixologik va kasbiy adaptatsiya
yetishmovchiligi: Ko‘pincha yosh
mutaxassislar yoki boshqa sohadan
kelgan kadrlar MTTdagi
psixologik iqlim, hujjatlar bilan
ishlash va ota-onalar bilan muloqot
qilish tizimiga moslashaolmay,
dastlabki 6 oy ichida ishdan
bo‘shab ketishadi..

3.

Mavzuning maqsadi:
Maktabgacha ta’lim tashkilotining o‘ziga xos
xususiyatlari, korporativ madaniyati va ta’lim
standartlaridan kelib chiqqan holda, kadrlar
qo‘nimsizligini kamaytirish hamda ularning ish
samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi
kompleks kadrlar tanlash va adaptatsiya
dasturini ishlab chiqish, hamda amaliyotga joriy
etish.

4.

VAZIFALAR:
MTTda kadrlarni tanlash va moslashtirishning mavjud holatini va
muammolarini tahlil qilish.
Yangi kelgan xodimlar (pedagoglar, tarbiyachi yordamchilari,
boshqaruv xodimlari) uchun adaptatsiya bosqichlari va mezonlarini
belgilash.
Ustoz-shogird ("mentoring") tizimini metodologik jihatdan
shakllantirish.
Dasturning samaradorligini baholash indikatorlarini (KPI) ishlab
chiqish.
Dasturni amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar
tayyorlash.

5.

Mavzuga oid me’yoriy hujjatlar:
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi:
2022-yil 28-oktyabr
Xodimni ishga qabul qilish, sinov muddati (adaptatsiya davrining
huquqiy asosi) va mehnat majburiyatlarini tartibga soladi.
“Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonun:
PQ-595 2019-yil 16-dekabr
Pedagog xodimlarga qo‘yiladigan malaka talablari va
ularning huquqiy maqomini belgilaydi.
Vazirlar Mahkamasining MTT xodimlari mehnatiga
haq to‘lash va moddiy rag‘batlantirish to‘g‘risidagi
qarorlari: Adaptatsiya dasturining motivatsiya qismini
shakllantirishda xizmat qiladi.

6.

Mavzuga oid adabiyotlar tahlili:
Loginova L.V. – “Maktabgacha pedagogika”- Yangi pedagogning
jamoaga tez moslashishi uchun metodik yordam va psixologik
qo‘llab-quvvatlash muhim hisoblanadi degan fikrni ilgari surgan.
Usmonova M. – “Maktabgacha ta’lim menejmenti”- Kadrlarni
tanlashda nafaqat diplom, balki kommunikativ ko‘nikma,
ijodkorlik va bolalar bilan ishlash madaniyatiga ham e’tibor
berilishi kerak.
Tolipov O‘, Usmonboyeva M – “Pedagogik texnologiyalar”Yangi ish boshlagan pedagoglarni adaptatsiya qilishda mentorlik
va amaliy treninglardan foydalanish samarali natija beradi.
6

7.

Mavzu yuzasidan xorijiy davlatlar tajribalari
Yaponiya
Yaponiyada maktabgacha ta’lim muassasalari xodimlarini
tanlash va moslashtirish (adaptatsiya) tizimi o‘ziga xos
jamoaviy birdamlik, yuqori mas’uliyat va uzoq
muddatli sodiqlik prinsiplariga asoslanadi. Yapon
maktabgacha ta’lim tizimida (ular asosan ikki turga
bo‘linadi: *Yochien* – ta’limga yo‘naltirilgan va *Hoikuat* –
parvarishga yo‘naltirilgan) yangi kadrlar bilan ishlash
jarayoni “shaxsni jamoaning ajralmas bo‘lagiga
aylantirish" falsafasi ostida kechadi.
Finlyandiya
(Avtonomiya va Ishonch)
Finlandiya ta’lim tizimida pedagoglarga juda katta erkinlik
beriladi, shuning uchun moslashtirish jarayoni xodimning
mas’uliyatini shakllantirishga qaratilgan.
Refleksiya kunliklari: Yangi pedagog har kuni nima yaxshi
o‘xshagani va qayerda qiyinchilikka uchraganini yozib boradi.
Haftada bir marta metodist bilan birga ushbu kundalik
muhokama qilinadi.
AQSh
AQShda moslashtirish jarayoni "Onboarding" deb nomlanadi
va u odatda 90 kundan 1 yilgacha davom etadi.
"4C" modeli: Dastur to‘rtta asosiy elementga bo‘linadi:
Compliance*(qonun-qoidalar),Clarification* (vazifalarni
aniqlashtirish), Culture (MTT madaniyati va qadriyatlari),
Connection* (jamoa bilan aloqalar).
Yangi xodimga birinchi kundan boshlab barcha resurslar
(metodik qo‘llanmalar, raqamli platformalarga kirish huquqi)
taqdim etiladi..

8.

Mavzuning yoritilganligi
MTTda Kadrlarni Tanlash Tizimi (Rekrutment)
Kadrlar tanlash jarayoni shunchaki bo‘sh ish o‘rnini to‘ldirish emas, balki tashkilot qadriyatlariga (bola huquqlarini
hurmat qilish, inklyuzivlikka tayyorlik, zamonaviy pedagogik yondashuvlar) mos keladigan mutaxassisni topishdir.
Vakansiya talablarini aniqlash: Nomzodning nafaqat diplomi, balki uning psixologik tayyorgarligi, bolalar bilan
muloqot madaniyati, zamonaviy metodikalardan (Montessori, STEAM, o‘yin orqali o‘qitish) xabardorligi hisobga
olinadi.
1. Hujjatlar tahlili (Suhbatgacha bo‘lgan bosqich)
2. Tarjimai hol va tavsiyanomalar bilan tanishish.
3.Psixologik va kasbiy suhbat
4.Nomzodning stressga chidamliligi, pedagogik nizoli vaziyatlarda qaror qabul qilish qobiliyati aniqlanadi.
5.Amaliy sinov (Demo-mashg‘ulot).

9. Mavzuga oid muammo va yechimi

Muammolar
Yechimi
Kadrlarni tanlashda faqat diplomga tayanib qolish (Kasbiy va
psixologik moslikni tekshirmaslik)
"Kompetensiyaga asoslangan suhbat" va
amaliy sinov tizimini joriy etish. Ishga qabul
qilish jarayonida nomzodga pedagogik
Keyslar (muammoli vaziyatlar) berish.
Yangi xodimlarni moslashtirish (Adaptatsiya) tizimining yo'qligi
va kadrlarning "giyohvandlik effekti" (tez-tez almashishi)
"Ustoz-shogird" (Mentoring) va "Yangi
xodim yo'riqnomasi" (Welcome Book)
tizimi.
Zamonaviy metodikalarni (STEAM, Montessori, Reggio)
biladigan kadrlarning yetishmasligi
MTT ichida "O'yin orqali ta'lim" va
"STEAM metodikasi" bo'yicha qisqa
muddatli, amaliy master-klasslar va
treninglar zanjirini yo'lga qo'yish.
Yangi xodimlarning hissiy kuyishi (Burnout) va motivatsiya
pastligi
MTT psixologi ishtirokida yangi xodimlar
uchun "Moslashuv treninglari" va stressni
boshqarish bo'yicha psixologik seminarlar
o'tkazish.
9

10. Chora-tadbirlar rejasi

T/r
1
2
3
4
Muammoning amalga
oshirish mexanizmi
Mas’ullar
Normativ va uslubiy
bazani tayyorlash
Dastur nizominiishlab
chiqish ,yangi xodim
uchun “Welcome
Book”-Yo`riqnoma
qo`llanmasini tuzish.
MTT
direktori,o`rinbo
sari va kasaba
uyushmasi raisi
Tanlov jarayonini
modernizatsiya qilish
Nomzodlar uchun
pedagogik-psixologik
keyslarni tayyorlash
Ustoz-shogird
tizimini ishga
tushurish
Kasbiy va metodik
qo`llab -quvvatlash
Muammo
Muddati
Kutilayotgan natija
1 oy ichida
Dasturning huquqiy va
uslubiy asosi
tayyorlanadi.
Direktor,direktor
o`rinbosari,
psixolog
Bo`sh ish
o`ni yuzaga
kelganda
Amaliy va psixologik
tayyor xodimlar tanlab
olinadi.
Tajribali,oliy va birinchi
toifali tarbiyachilarni
ustoz sifatida biriktirish
Direktor
o`rinbosari va
tarbiyachilar.
Har bir yangi
xodim uchun
dastlabki 3 oy
Yangi xodimning
jamoaga va ish tartibiga
xatosiz ,tez moslashishi
ta`minlanadi.
Zamonaviy
metodikalarbo`yicha
ichki amaliy treninglar
o`tkazish
Haftada bir
marta
Direktor
o`rinbosari va
mutaxassislar
Kadrlarning zamonaviy
ta`lim talablariga mos
ravishda malakasi
oshadi.

11.

Xulosa:
MTTda kadrlarni tanlash va moslashtirish (adaptatsiya) shunchaki rasmiyatchilik emas, balki tashkilotning barqaror
rivojlanishi, ta’lim-tarbiya sifatining yuqori boʻlishi va jamoada sogʻlom psixologik muhitni ta’minlovchi strategik
jarayondir. Zamonaviy va tizimli adaptatsiya dasturining joriy etilishi yangi kadrlarning dastlabki 3 oy ichida hissiy
kuyishi (burnout) va ishdan boʻshab ketish koʻrsatkichini sezilarli darajada kamaytiradi.
Biz Yaponiyaning jamoaviy ruhini olib, uni AQShning aniq ishchi rejalari (Onboarding) bilan shakllantirishimiz va
Finlandiyaning erkin muhiti bilan yosh kadrga nafas olish imkonini berishimiz kerak. Bizga aynan mana shu gibrid
(aralash) model eng katta samara beradi.

12.

Taklif:
"Welcome Book" (Kichik yoʻriqnoma) va "Ustoz-shogird" tizimini majburiy etish: Har bir
yangi kelgan xodimga tashkilotning ichki madaniyati, SanPiN va HACCP talabalari hamda kun
tartibi aks etgan sodda qoʻllanma berilishi va tajribali ustoz biriktirilishi shart.
Ishga qabulda "Keys-test" uslubini joriy qilish: Nomzodlarni faqat diplomiga
qarab emas, balki pedagogik muammoli vaziyatlarni (keyslarni) yechish qobiliyati va
bolalar bilan muloqot qilish madaniyatini amaliy (1 kunlik sinov mashgʻuloti)
tekshirish orqali ishga olish.
Haftalik "Pedagogik laboratoriyalar"ni yoʻlga qoʻyish: Haftada 1 marta
tarbiyachilarning oʻzaro tajriba almashishi, yangi metodikalarni (masalan,
Montessori, xorijiy HR modellaridagi ilgʻor tajribalar) oʻrganishi uchun MTT ichki
amaliy seminar platformasini doimiy faol ushlab turish.
KPI va Ragʻbatlantirish mexanizmini joriy etish:
Yangi xodimlarning moslashish davridagi yutuqlari,
ularning ijodiy loyihalardagi (masalan, "Bola, o'yin,
pedagog" g'oyalarini tatbiq etishdagi) faolligini munosib
baholash hamda ularni moddiy/nomoddiy
(tashakkurnomalar, oylik nominatsiyalar) ragʻbatlantirish
tizimini tizimlashtirish.

13.

E’tiboringiz
uchun rahmat!!!