Rahmonova Mushtariy

1.

YANGI TUG‘ILGAN CHAQALOQNING
BIRLAMCHI PARVARISHI.
RAHMONOVA MUSHTARIY

2.

REJA:
1. NAFAS YO‘LLARI OCHIQLIGINI TA’MINLASH VA
TERMOREGULYATSIYA
2. KINDIK QOLDIG‘I VA TERI PARVARISHI
3. ERTA EMIZISHNI TASHKIL QILISH

3.

YANGI TUG‘ILGAN CHAQALOQ HAYOTINING
DASTLABKI DAQIQALARIDA NAFAS OLISH VA
TANA HARORATINI SAQLASH ENG MUHIM
FIZIOLOGIK MOSLASHUV JARAYONLARI
HISOBLANADI

4.

NAFAS YO‘LLARI OCHIQLIGINI TA’MINLASH
CHAQALOQ TUG‘ILGAN ZAHOTI UNING O‘PKALARI
SUYUQLIKDAN TOZALANIB, HAVO BILAN TO‘LISHI KERAK. BU
JARAYON "ASPIRATSIYA" (SUYUQLIKNI TORTIB OLISH) VA
TO‘G‘RI POZITSIYA ORQALI AMALGA OSHIRILADI.
• POZITSIYA BERISH: CHAQALOQ TEKIS YUZAGA
YOTQIZILADI, BOSHI BIROZ ORQAGA EGILADI (NEYTRAL
HOLAT). BU HAVO YO‘LLARINING TO‘G‘RI CHIZIQDA
BO‘LISHINI TA’MINLAYDI.

5.

SANATSIYA (TOZALASH): AGAR CHAQALOQNING OG‘IZ YOKI BURUN
BO‘SHLIG‘IDA KO‘P MIQDORDA SHILLIQ YOKI HOMILA OLDI SUVLARI
BO‘LSA, ULAR MAXSUS REZINA BALONCHA YOKI SO‘RG‘ICH
YORDAMIDA SO‘RIB OLINADI.
• MUHIM QOIDA: AVVAL OG‘IZ, KEYIN BURUN TOZALANADI.
• TAKTIL STIMULYATSIYA: AGAR BOLA DARHOL NAFAS OLMASA,
UNING ORQASI YOKI OYOQ KAFTLARI SEKIN ISHQALANADI. BU
NAFAS MARKAZINI QO‘ZG‘ATISHGA YORDAM BERADI.

6.

TERMOREGULYATSIYA (ISSIQLIK ZANJIRI)
YANGI TUG‘ILGAN CHAQALOQLARDA TANA
HARORATINI BOSHQARISH MARKAZI SUST
RIVOJLANGAN BO‘LADI, SHUNING UCHUN ULAR
JUDA TEZ SOVUB QOLISHI MUMKIN
(GIPOTERMIYA). GIPOTERMIYA ESA MODDALAR
ALMASHINUVINING BUZILISHIGA VA KISLOROD
YETISHMASLIGIGA OLIB KELADI.

7.

ISSIQLIKNI SAQLASHNING 10 TA OLTIN QOIDASI (JSST TAVSIYASI):
• TUG‘RUQXONA HARORATI: XONA HARORATI KAMIDA 25-28°C BO‘LISHI
LOZIM.
• DARHOL QURITISH: BOLA TUG‘ILISHI BILAN NAMLIK ORQALI ISSIQLIK
YO‘QOTMASLIGI UCHUN DARHOL ISSIQ VA QURUQ YO‘RGAK BILAN
ARTILADI.
• "TERI-TERIGA" KONTAKTI: CHAQALOQNI ONASINING QORNIGA YOKI
KO‘KRAGIGA YOTQIZISH. ONA TANASI BOLA UCHUN ENG YAXSHI
"INKUBATOR" VAZIFASINI O‘TAYDI.
• BOSH KIYIM KIYGIZISH: CHAQALOQ TANASIDAGI ISSIQLIKNING KATTA
QISMI (TAXMINAN 25%) BOSH ORQALI CHIQIB KETADI, SHUNING UCHUN
DARHOL QALPOQCHA KIYGIZISH SHART.
• CHO‘MILTIRISHNI KECHIKTIRISH: CHAQALOQNI TUG‘ILGANDAN KEYIN
DASTLABKI 6-24 SOAT ICHIDA CHO‘MILTIRISH TAVSIYA ETILMAYDI, CHUNKI
BU TANA HARORATINING KESKIN TUSHIB KETISHIGA SABAB BO‘LADI.

8.

NIMA UCHUN BU JUDA MUHIM?
AGAR CHAQALOQ SOVQOTSA, UNING
ORGANIZMI BOR ENERGIYASINI ISSIQLIK ISHLAB
CHIQARISHGA SARFLAYDI. NATIJADA:
1. QONDAGI QAND MIQDORI TUSHIB KETADI
(GIPOGLIKEMIYA).
2. NAFAS OLISH QIYINLASHADI.
3. VAZN ORTISHI SEKINLASHADI.

9.

10.

Yangi tug‘ilgan chaqaloqning kindik
qoldig‘i va terisi juda nozik bo‘lib, ular
organizmning tashqi muhit bilan
bog‘lovchi asosiy himoya to‘siqlari
hisoblanadi. Ularni to‘g‘ri parvarish qilish
infeksiya xavfini sezilarli darajada
kamaytiradi.

11.

Kindik qoldig‘i parvarishi (Omfalit profilaktikasi)
Hozirgi zamonaviy tibbiyotda "quruq usul" bilan parvarish qilish
eng samarali hisoblanadi. Kindik qoldig‘i odatda tug‘ilgandan
keyin 5 kundan 15 kungacha bo‘lgan muddatda tushib ketadi.
• Quruqlik va tozalik: Kindik sohasi doimo quruq bo‘lishi shart.
Agar unga siydik yoki najas tegsa, darhol toza suv bilan yuvib,
yumshoq mato bilan quritish kerak.
• Havo aylanishi: Kindik qoldig‘i havo bilan kontaktda bo‘lishi
uning tezroq qurishiga yordam beradi. Taglikni (pampersni)
kiygizganda kindik sohasini yopmaslik, chetini qayirib qo‘yish
tavsiya etiladi.

12.

ANTISEPTIKLAR: AGAR SHIFOKOR MAXSUS BUYURMASA,
KINDIKKA SPIRT, YASHIL DORI (ЗЕЛЁНКА) YOKI
MARGANSOVKA SURTISH SHART EMAS. BU MODDALAR
FOYDALI MIKROFLORANI O‘LDIRISHI VA BITISH
JARAYONINI SEKINLASHTIRISHI MUMKIN.
• XAVF BELGILARI: AGAR KINDIK ATROFIDA QIZARISH,
SHISH, YIRINGLI AJRALMA YOKI YOQIMSIZ HID PAYDO
BO‘LSA, DARHOL SHIFOKORGA MUROJAAT QILISH LOZIM.

13.

Teri parvarishi va "Birlamchi tualet"
Chaqaloq terisi kattalarnikiga qaraganda 3 barobar yupqa va
himoya qavati hali shakllanmagan bo‘ladi.
• Vernix caseosa (pishloqsimon moy): Tug‘ilganda bola tanasini
qoplab turgan oqish modda – bu tabiiy himoya qavati. Uni kuch
bilan artib tashlash kerak emas, u o‘zi teriga singib ketishi yoki
kiyimga artilib ketishi lozim.
• Cho‘miltirish: Kindik qoldig‘i tushmaguncha bolani ehtiyotkorlik
bilan, faqat qaynatilgan iliq suvda (37°C) cho‘miltirish tavsiya
etiladi. Sovun va shampunlarni haftasiga 1-2 martadan ko‘p
ishlatmaslik kerak, chunki ular terini quritib yuboradi

14.

PISHIRIQLAR (YO‘RGAK DERMATITI) PROFILAKTIKASI:
• TAGLIKNI HAR 2-3 SOATDA YOKI HAR BIR ICH KELISHIDAN
KEYIN ALMASHTIRISH.
• HAR GAL TAGLIK ALMASHTIRGANDA "HAVO VANNALARI"
QABUL QILISH (BOLANI 5-10 DAQIQA YALANG‘OCH
QOLDIRISH).
• NAM SALFETKALARDAN KO‘RA ODDIY ILIQ SUVDA YUVISH
AFZALROQ.

15.

KO‘Z, QULOQ VA BURUN PARVARISHI
• KO‘ZLAR: HAR KUNI ERTALAB QAYNATILGAN SUVGA
BOTIRILGAN STERIL PAXTA BILAN ARTILADI. ARTISH
YO‘NALISHI – TASHQI BURCHAKDAN BURUN TOMON
(ICHKARIGA).
• BURUN: AGAR NAFAS OLISHGA XALAQIT BERADIGAN
QALOQLAR BO‘LSA, STERIL MOY (MASALAN, VAZELIN
YOKI ZAYTUN MOYI) BILAN NAMLANGAN PAXTALI
PILTACHA (TURUNDA) YORDAMIDA EHTIYOTLAB
TOZALANADI.
• QULOQLAR: FAQAT QULOQ SUPRASINING TASHQI
QISMI TOZALANADI. QULOQ ICHIGA PAXTALI
TAYOQCHA TIQISH QAT’IYAN MAN ETILADI, BU
NOG‘ORA PARDAGA SHIKAST YETKAZISHI YOKI
OLTINGUGURTNI ICHKARIGA SURIB YUBORISHI
MUMKIN.

16.

Ushbu parvarish jarayonlarida eng asosiy qoida – aseptika.
Har qanday muolajadan oldin ona yoki tibbiyot xodimi
qo‘llarini sovunlab yaxshilab yuvishi shart.

17.

18.

Erta emizish — bu chaqaloq tug‘ilgandan keyingi
dastlabki 60 daqiqa (oltin soat) ichida ona
ko‘kragiga qo‘yilishi va emizishning
boshlanishidir. Bu jarayon nafaqat bola, balki
ona salomatligi uchun ham hayotiy ahamiyatga
ega.

19.

. "Teri-teriga" kontaktining roli
Tug‘ruqdan so‘ng darhol chaqaloq quritiladi va onasining yalang‘och
qorniga yoki ko‘kragiga yotqiziladi. Ustidan issiq yo‘rgak bilan yopiladi.
• Instinktlarni uyg‘otish: Bu holatda chaqaloq onasining hidini sezadi va
instinktiv ravishda ko‘krakni qidirib, unga yopishishga harakat qiladi.
• Mikroflora almashinuvi: Bola onasining terisidagi foydali
mikroorganizmlar bilan "tanishadi", bu esa uning immun tizimi
shakllanishiga yordam beradi.

20.

Og‘iz suti (Colostrum) — "Birinchi vaksina"
Tug‘ruqdan keyingi dastlabki 2-3 kun ichida ajraladigan quyuq, sarg‘ish
suyuqlik og‘iz suti deb ataladi.
• Tarkibi: U oqsil, A va E vitaminlari, minerallar va eng muhimi —
immunoglobulinlar (antitelalar) ga juda boy.
• Foydasi: Chaqaloqning ichaklarini sterillikdan qutqaradi va uni turli
infeksiyalardan himoya qiladi. Hatto bir necha tomchi og‘iz suti ham bola
uchun yetarli va ozuqaviy qiymati juda yuqori hisoblanadi.

21.

Emizishni to‘g‘ri texnikasi
Bolani ko‘krakka to‘g‘ri qo‘yish emizishning davomiyligi va
samaradorligini ta’minlaydi.
• Latching (yopishish): Bola faqat so‘rg‘ichni emas, balki uning
atrofidagi areolani (to‘q rangli qismini) ham og‘zi bilan to‘liq
qoplashi kerak.
• Belgilar: Emizish paytida ona og‘riq sezmasligi, bolaning pastki
labi tashqariga qayrilgan bo‘lishi va burni ko‘krakka tegib turishi
(lekin siqilib qolmasligi) lozim.

22.

23.

Tibbiy xodimlarning vazifasi
• Bolaga ona sutidan tashqari hech qanday
qo‘shimcha suyuqlik (suv, glyukoza yoki sun’iy sut)
bermaslik.
• Onaga qulay pozitsiyani tanlashda ko‘maklashish.
• Bolani soatga qarab emas, balki uning talabiga
binoan (ochlik belgilari paydo bo‘lganda) emizishni
tavsiya qilish.
Erta emizish — bu laktatsiyaning uzoq va
muvaffaqiyatli bo‘lishining poydevoridir.

24.

Xulosa
Yangi tug‘ilgan chaqaloqning birlamchi parvarishi — bu faqatgina
gigiyenik muolajalar majmuasi emas, balki bolaning tashqi muhitga
moslashishidagi eng muhim davrdir.
• Nafas olish va termoregulyatsiya hayotning dastlabki daqiqalarida
organizmning yashovchanligini ta’minlaydi.
• To‘g‘ri teri va kindik parvarishi chaqaloqni neonatal infeksiyalardan
himoya qiluvchi asosiy to'siq vazifasini o‘taydi.
• Erta emizish esa bolaning immun tizimini shakllantirish va ona-bola
o‘rtasidagi psixologik bog‘liqlikni mustahkamlashning poydevori
hisoblanadi.

25.

Foydalanilgan adabiyotlar
Taqdim etilgan ma’lumotlar quyidagi xalqaro va milliy tibbiy manbalarga asoslangan:
1. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (JSST/WHO): "Essential Newborn Care" (Yangi
tug‘ilgan chaqaloqlar parvarishi bo‘yicha asosiy qo‘llanma).
2. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi: "Neonatologiya bo‘yicha milliy
klinik protokollar".
3. N.P. Shabalov: "Neonatologiya" (Tibbiyot oliy o‘quv yurtlari uchun darslik).
4. UNICEF: "Emizishni muvaffaqiyatli tashkil etishning 10 ta qadami" — xalqaro
tavsiyalari.
5. D.A. Asadov va boshqalar: "Pediatriya va neonatologiya" (O‘quv qo‘llanma, Toshkent).

26.

Thank you