9-дәріс

1.

ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
9 – дәріс
ТАҚЫРЫП ТАҢДАУ.
АҚПАРАТ КӨЗДЕРІН ІЗДЕУ
СТРАТЕГИЯЛАРЫ

2.

Кіріспе
• Ғылыми жұмысты бастау үшін ең алдымен дұрыс тақырып
таңдау қажет. Сонымен қатар зерттеу жүргізу үшін сенімді
ғылыми ақпарат көздерін табу маңызды.
• Ғылыми зерттеу – белгілі бір ғылыми мәселені шешуге
бағытталған жүйелі процесс. Бұл процестің алғашқы кезеңі
– зерттеу тақырыбын анықтау. Дұрыс таңдалған тақырып
зерттеу жұмысының бағытын анықтайды. Сонымен қатар
ғылыми деректерді дұрыс іздеу және талдау да зерттеудің
сапасына тікелей әсер етеді.

3.

Дәрістің мақсаты
• Студенттерге ғылыми тақырыпты дұрыс таңдаудың
принциптерін түсіндіру және ғылыми ақпарат көздерін тиімді
іздеу әдістерін үйрету. Болашақ биология мамандары
ғылыми мақалалармен, дерекқорлармен және ғылыми
әдебиеттермен жұмыс істей білуі тиіс.

4.

Ғылыми тақырып деген не?
• Ғылыми тақырып – зерттеу барысында қарастырылатын
ғылыми мәселе немесе проблема. Тақырып зерттеудің
бағытын, мақсатын және міндеттерін анықтайды. Сондықтан
ғылыми жұмыстың табысты болуы көбінесе тақырыптың
дұрыс таңдалуына байланысты.

5.

Тақырып таңдау маңызы мен талаптары
• Ғылыми тақырып зерттеу жұмысының негізі болып табылады. Егер
тақырып дұрыс таңдалса, зерттеу процесі жүйелі және тиімді жүргізіледі.
Ал тақырып өте кең немесе түсініксіз болса, зерттеу жүргізу қиынға
соғады.Тақырып – зерттеу жұмысының интеллектуалдық шекарасы.
Тақырып дұрыс таңдалса:
• зерттеу сұрағы нақты болады;
• әдіснама мен дереккөздер дұрыс таңдалады;
• ғылыми жаңалық ықтималдығы артады;
• уақыт және ресурстар тиімді пайдаланылады.
• Тақырып таңдаудағы талаптар
• Ғылыми тақырып бірнеше талаптарға сәйкес болуы керек.
• Біріншіден, ол өзекті болуы тиіс, яғни қазіргі ғылым үшін маңызды мәселені
қамтуы керек.
• Екіншіден, тақырыпта ғылыми жаңалық элементі болуы қажет. Сонымен қатар
тақырып нақты және зерттеуге қолжетімді болуы керек.

6.

Тақырып таңдау критерийлері
• Ғылыми өзектілік: зерттеу жаңа немесе маңызды мәселені
қамтиды.
• Зерттеу мүмкіндігі: ресурстар, уақыт, дереккөздер
жеткілікті.
• Қызығушылық: докторанттың жеке зерттеу мотивациясы.
• Қолданыстағы әдебиет: теориялық және эмпирикалық
деректерге негізделеді.
• Тақырыпты дұрыс бағалау зерттеу сапасын арттырады.

7.

Тақырып таңдаудың кезеңдері
• Биологиядағы тақырып
• Мысалы, «Өсімдіктер экологиясы» деген тақырып өте кең
болып табылады. Ал «Жарықтың фотосинтез
қарқындылығына әсері» деген тақырып нақты зерттеу
жүргізуге мүмкіндік береді. Сондықтан ғылыми жұмыста
тақырып мүмкіндігінше нақты болуы қажет.
• Тақырып таңдаудың бірнеше кезеңі бар. Алдымен ғылыми
саланы анықтау керек. Содан кейін сол саладағы ғылыми
мәселелерді талдау қажет. Кейін ғылыми әдебиеттермен
танысып, зерттеу тақырыбын нақтылау керек.

8.

Ақпарат көздері
• Ғылыми зерттеу жүргізу үшін әртүрлі ақпарат көздері қолданылады.
Бұл ақпарат көздері ғылыми мақалалар, кітаптар, диссертациялар
және ғылыми есептер болуы мүмкін. Дереккөздердің сенімді болуы
ғылыми жұмыстың сапасын арттырады.
Ақпарат көздерінің түрлері
• Ғылыми ақпарат көздері үш негізгі топқа бөлінеді: бастапқы, екінші
реттік және үшінші реттік дереккөздер. Бастапқы дереккөздер –
ғылыми зерттеу нәтижелері алғаш жарияланған материалдар.

9.

• Ақпарат көздерін іздеу қажеттілігі
• Ақпарат көздері – зерттеудің ғылыми негізін құрайды.
Көздер дұрыс таңдалмаса:
• деректер сапасыз болуы мүмкін;
• аргументация әлсіз болады;
• ғылыми этикаға сай болмау қаупі туындайды.

10.

Ақпарат көздерін іздеу стратегиялары
• Кілт сөздер арқылы іздеу: негізгі терминдерді анықтау,
синонимдер мен тақырыпқа қатысты сөз тіркестерін
пайдалану.
• Дерекқорларды пайдалану: Scopus, Web of Science,
Google Scholar, Springer, Elsevier.
• Сілтемелер желісін талдау: маңызды мақалалардың
әдебиет тізімінен қосымша дереккөздерді табу.
• Фильтрлерді қолдану: жыл, тақырып, тіл, зерттеу түрі
бойынша нәтижені шектеу.

11.

Ақпаратты жинау және бағалау
• Дереккөздің авторитеттілігі мен рецензиялануын тексеру;
• Мақала/кітаптың дәйектілігі мен логикасын бағалау;
• Ақпараттың өзектілігі мен жаңалығын анықтау;
• Көп дерек көзін салыстыра отырып талдау.

12.

• Ақпаратты ұйымдастыру әдістері
• Тақырыптық карта (mind map): идеялар мен
дереккөздерді құрылымдау;
• Таблицалық жүйелеу: автор, жыл, тұжырым, әдіс;
• Цитаталық жинақтар: маңызды дәйексөздер мен
параграфтар
• Бұл әдістер зерттеу процесін жүйелендіреді және
эссе/мақала жазуда уақытты үнемдейді.

13.

• Қиындықтар және шешімдер
• Қиындықтар:
• Көп дереккөз, ақпарат тасқыны;
• Деректердің сенімсіздігі немесе ескіргендігі;
• Кілт сөздердің дұрыс таңдалмауы.
• Шешімдер:
• іздеу стратегиясын алдын ала жоспарлау;
• дереккөздердің сапасын бағалау критерийін пайдалану;
• тақырыпты нақтылап, іздеу фокусын тарылту.

14.

Қорытынды
• Тақырыпты дұрыс таңдау және ақпарат көздерін тиімді іздеу:
• зерттеу сұрағының нақтылығын қамтамасыз етеді;
• аргументация мен логикалық құрылымды нығайтады;
• диссертациялық немесе ғылыми мақаланың сапасын арттырады.

15.

ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Назарларыңызға
рахмет