№2 лекция

1.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Коммерциялық емес акционерлік қоғам
«М.ӘУЕЗОВ атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу
университеті»
Дәріс №2. Тұрғын халықтың ұдайы өсіп-өну
географиясы және оның заңдылықтары.
Лек: Жорабай Салтанат Тәңірбергенқызы

2.

Ұдайы өсіп-өну – халық санының табиғи
өзгерісін сипаттайтын демографиялық процесс.
Тұрғын халықтың ұдайы өсіп-өнуі – туу
мен өлімнің арақатынасы нәтижесінде халық
санының өзгеруі.
Негізгі көрсеткіштері:
туу деңгейі
өлім-жітім деңгейі
табиғи өсім

3. Ұдайы өсіп-өну ұғымы

Туу мен өлім көрсеткіштерінің арақатынасы.
Табиғи өсім – белгілі бір уақыт ішінде туғандар саны мен
қайтыс болғандар санының айырмасы.
Формуласы:
Табиғи өсім = Туу – Өлім
Туу мен өлім жоғары, табиғи өсім төмен

4.

Ұдайы өсіп-өнудің негізгі типтері
Географияда тұрғын халықтың ұдайы өсіпөнуінің 3 негізгі типі ажыратылады:
Дәстүрлі тип
Өтпелі тип
Қазіргі (заманауи) тип

5.

Дәстүрлі тип
Сипаттамасы:
туу өте жоғары;
өлім-жітім жоғары;
табиғи өсім төмен немесе тұрақсыз.
Таралған аймақтар:
дамушы елдердің кейбір аудандары;
Африканың артта қалған аймақтары.

6.

Өтпелі тип
Сипаттамасы:
туу деңгейі жоғары;
өлім-жітім күрт төмендейді;
табиғи өсім өте жоғары.
Таралған аймақтар:
Азия;
Латын Америкасы;
Африка елдерінің көп бөлігі.

7.

Қазіргі (заманауи) тип
Сипаттамасы:
туу төмен;
өлім төмен немесе орташа;
табиғи өсім өте төмен немесе теріс.
Таралған аймақтар:
Еуропа елдері;
Жапония;
Солтүстік Америка.

8.

Ұдайы өсіп-өнудің географиялық
айырмашылықтары
Халықтың ұдайы өсіп-өнуіне аймақтық
айырмашылықтар тән.
Негізгі себептері:
әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі;
урбандалу;
мәдени және діни ерекшеліктер;
медицинаның дамуы.

9.

Ұдайы өсіп-өнудің негізгі
заңдылықтары
Негізгі заңдылықтар:
ел дамыған сайын туу төмендейді;
урбандалу өскен сайын табиғи өсім
азаяды;
өмір сүру ұзақтығы артқан сайын
халықтың қартаюы байқалады.

10.

Қазақстандағы тұрғын халықтың
ұдайы өсіп-өнуі
Қазақстанда:
туу салыстырмалы түрде жоғары;
өлім-жітім төмен;
табиғи өсім оң көрсеткішке ие.
Аймақтық айырмашылық:
оңтүстікте туу жоғары;
солтүстік және шығыс аймақтарда төмен.

11.

Ұдайы өсіп-өнудің әлеуметтік маңызы
Ұдайы өсіп-өну:
еңбек ресурстарының қалыптасуына;
экономикалық дамуға;
әлеуметтік саясатқа тікелей әсер етеді.

12.

Тұрғын
халықтың
ұдайы
өсіп-өну
географиясы
–
демографиялық
процестердің аймақтық ерекшеліктерін
зерттейтін
маңызды
сала.
Оның
заңдылықтарын
білу
халық
саясатын дұрыс жоспарлауға мүмкіндік
береді.