№3_Мәміле түсінігі және оның түрлері

1.

Миға шабуыл: Күнделікті өмірдегі мәмілелер
Нан алу
Үй сатып алу
Дүкеннен нан сатып алу — қарапайым ауызша келісім.
Ешқандай қағаз қажет емес, тек ақша мен тауарды айырбастау
жеткілікті.
Үй сатып алу — күрделі жазбаша келісім. Міндетті түрде құжат
жасап, нотариуста куәландыру қажет.
Проблемалық сұрақ: Неге кейбір келісімдерді ауызша жасауға болады, ал кейбіреуін міндетті түрде
қағазға жазып, нотариусқа бекіту керек?

2.

Мәміле түсінігі және оның түрлері
Оқу мақсаты: 10.3.1.6 - құқықтық жағдаят
мысалында мәміле ұғымын және оның түрлерін
түсіндіру
ЗАҢ ЖӘНЕ ТӘРТІП
АДАЛ АЗАМАТ

3.

Мәміле: Негізгі ұғым мен белгілері
Ерік білдіру
Құқықтық нәтиже
Азамат немесе заңды тұлға өз
еркімен әрекет жасайды. Мәміле
мәжбүрлеусіз, еркін шешіммен
жасалады.
Мәміле азаматтық құқықтар мен
міндеттерді туғызады, өзгертеді
немесе тоқтатады.
Заңдылық
Мәміле Қазақстан
Республикасының заңнамасына
қайшы келмеуі тиіс. Заңсыз
мәміле жарамсыз болып
табылады.
Мәміле — азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе
тоқтатуға бағытталған әрекеті (ҚР Азаматтық кодексі).

4.

ЖИ-КӨМЕК
ChatGPT арқылы мәміле ұғымын түсіну
Промпт үлгісі
Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексіне сүйене
отырып, 'Мәміле' ұғымын және
оның түрлерін (бір жақты және
екі жақты) оқушыларға
түсінікті қарапайым
мысалдармен түсіндіріп бер
Жасанды интеллект құралдарын пайдалану заманауи заң білімінің
маңызды бөлігі болып табылады. ChatGPT ҚР Азаматтық кодексінің
күрделі баптарын қарапайым тілмен түсіндіріп, нақты өмірлік
мысалдар келтіре алады.
Оқушылар осы технологияны қолдану арқылы құқықтық ақпаратты
жылдам табып, талдауды үйренеді. Бұл — қазіргі заманғы заң
мамандығының негізгі дағдысы.

5.

Мәміле түрлері: Жақтар саны бойынша
Бір жақты мәміле
Екі жақты мәміле
Тек бір тараптың ерік білдіруі жеткілікті болатын мәміле.
Екі немесе одан да көп тараптың ерік білдіруін қажет
ететін мәміле.
Өсиет жазу
Сенімхат беру
Борыштан бас тарту
Сыйлық ұсыну
Сату-сатып алу
Жалдау (жалға алу)
Айырбастау
Қарыз алу
Екі жақты мәмілелер келісімшарттар деп аталады, өйткені олар екі тараптың өзара келісуін білдіреді. Бір жақты
мәмілелер тек бір тараптың шешімімен жасалады және оған басқалардың келісімі қажет емес.

6.

1-тапсырма: Мәміле түрлерін ажырату
1
2
3
Өсиет (Завещание)
Сенімхат
Сату-сатып алу
Адам өз мүлкін өлімінен кейін
кімге қалдыратынын белгілейді.
Басқалардың келісімі қажет емес.
Бір адам екінші адамға өзінің
атынан әрекет жасауға құқық
береді. Тек сенімхат берушінің
қолы жеткілікті.
Сатушы мен сатып алушы өзара
келісімге келеді: біреуі тауарды
береді, екіншісі ақша төлейді.
Бағалау критерийі: Мәміленің түрлері мен нысандарын ажыратады
Дескриптор:
• Бір жақты мәміленің мысалдарын дұрыс анықтайды
• Екі жақты мәміленің белгілерін түсіндіреді
• Өсиет пен сенімхатты бір жақты мәміле ретінде сәйкестендіреді

7.

Мәміле нысандары: Қалай ресімделеді?
Ауызша нысан
Қарапайым, күнделікті мәмілелер үшін
қолданылады. Дәлелдеу қиын, бірақ
жылдам және ыңғайлы.
• Дүкеннен тауар сатып алу
• Автобус билетін алу
• Кафеде тамақ тапсырыс беру
Жазбаша нысан
Құжатқа түсіріліп, қол қойылады.
Дәлелдеу оңай, құқықтық қорғау
күшті.
• Жұмысқа орналасу шарты
• Пәтер жалдау келісімі
• Қарыз алу растамасы
Нотариалды нысан
Нотариус куәландыруы міндетті. Ең жоғары құқықтық күш пен қорғау.
• Жылжымайтын мүлік сату
• Өсиет жазу
• Сенімхат беру

8.

Нысан мен заңдылық: Неліктен маңызды?
Мәміленің нысанын сақтау — оның заңдылығының негізгі
шарты. Егер заң жазбаша нысанды талап етсе, ал тараптар
ауызша келіссе, мәміле жарамсыз болып табылады.
Мысалы, үйді сату міндетті түрде жазбаша келісіммен жүзеге
асырылып, нотариуста тіркелуі тиіс. Егер тараптар тек ауызша
келіссе, ал құжат жасамаса, бұл келісім заңды күші жоқ
болады. Сондықтан ірі мәмілелерде әрқашан заң талаптарын
сақтау қажет.
Есте сақта: Нысанның бұзылуы — мәміленің
жарамсыздығының негізі!

9.

2-тапсырма: Құқықтық казус талдау
Жағдаят 1
Жағдаят 2
15 жасар Асқар әкесінің рұқсатынсыз өзінің
велосипедін досына 50 000 теңгеге сатып жіберді.
Келесі күні әкесі бұл туралы білді.
Азамат өзінің үшбөлмелі пәтерін көршісі Серікке
ауызша келісіммен 30 миллион теңгеге сатты. Серік
ақшаны берді, Азамат кілтті тапсырды. Құжат
жасалған жоқ.
Сұрақ: Бұл сату-сатып алу заңды ма? Дәлелде.
Сұрақ: Бұл мәміле заңды ма? Неліктен?
Бағалау критерийі: Жағдаятқа құқықтық баға береді
Дескриптор:
Мәміленің жарамсыз болу себебін дәл анықтайды
Жас ерекшелігіне байланысты шектеулерді түсіндіреді
Нысанның сақталмауының салдарын бағалайды
ҚР Азаматтық кодексіне сілтеме жасай отырып, қорытынды жасайды

10.

ЖИ-ТАЛДАУ
Perplexity арқылы жас шектеулерін зерттеу
14-18 жас аралығындағы кәмелетке толмаған балалардың
мәміле жасау құқығы шектеулі. Олар кәмелетке толғандар
сияқты еркін мәміле жасай алмайды.
Қандай мәмілелер рұқсатты?
• Шағын тұрмыстық мәмілелер (дүкеннен тауар алу)
• Стипендия мен еңбекақыны басқару
• Авторлық құқықтарды жүзеге асыру
Қандай мәмілелерге рұқсат қажет?
• Ірі мүлікті сату немесе сатып алу
• Қарыз алу және беру
• Заңды маңызды келісімдерге қол қою
Промпт үлгісі:
Кәмелетке толмаған
балалардың (14-18 жас
аралығы) ірі мәмілелер
жасау құқығы туралы ҚР
Азаматтық кодексінің
баптарына сілтеме жасай
отырып түсіндір

11.

Бекіту: Wordwall «Заңгер турнирі»
Тақырып бойынша білімдеріңді тексер! QR-кодты сканерлеп, 10
сұрақтан тұратын онлайн тестті орында. Тест мәміле ұғымын,
түрлерін, нысандарын және заңдылық талаптарын қамтиды.
Бағалау шкаласы:
9-10 дұрыс жауап = 10 балл (Өте жақсы)
7-8 дұрыс жауап = 8 балл (Жақсы)
5-6 дұрыс жауап = 6 балл (Қанағаттанарлық)
0-4 дұрыс жауап = 4 балл (Қайта қарау қажет)
Тест сұрақтары мысалы: Мәміле дегеніміз не? 14 жасқа дейінгі
балалардың мәмілесі заңды ма? Қандай мәміле нотариус
куәландыруын талап етеді?
QR-кодты сканерле
Жиынтық бағалау: 10 балл
Дескриптор: Мәміле тақырыбы бойынша тест сұрақтарына дұрыс жауап береді және өз білімін көрсетеді

12.

Рефлексия: «Фемида таразысы»
Заңды білу — міндет
Әрбір азамат заңды білуге
міндетті. Білмеу
жауапкершіліктен босатпайды.
Заңды білу —
пайдалы
Заң білімі өмірде көптеген
проблемалардан қорғайды және
дұрыс шешім қабылдауға
көмектеседі.
Стикерді таразының екі жағының біріне жапсыр: сенің ойыңша, заң білімі —
міндет пе, әлде пайдалы дағды ма? Өз таңдауыңды түсіндіруге дайын бол.
«Заңды білу — азаматтың міндеті және құқығы. Заң
сауаттылығы — қазіргі заманғы адамның маңызды дағдысы.»

13.

Үй тапсырмасы: «Мен жасаған ең сәтті мәміле»
Өмірдегі өз тәжірибеңді талдап, шағын эссе жаз. Сен жасаған қандай да бір мәмілені (сату, сатып алу, айырбастау,
сыйлау) еске түсір және оны құқықтық тұрғыдан сипатта.
Эссе құрылымы:
1. Кіріспе: Қандай мәміле жасадың?
2. Негізгі бөлім: Мәміле қалай өтті? Қандай келісімге келдіңдер? Ауызша ма, жазбаша ма?
3. Талдау: Бұл бір жақты ма, екі жақты ма? Заңды болды ма?
4. Қорытынды: Не үйрендің? Келешекте не өзгертер едің?
Көлемі: 150-200 сөз
Тапсырманы дәптерге жаз немесе электронды түрде дайында.