2.76M

Өнер_философиясы(1) 10 дәріс

1.

ӨНЕР
ФИЛОСОФИЯСЫ
Эстетикалық тәжірибе, көркем
шығармашылық және мәдениет
Философия пәні

2.

Дәрістің мақсаты мен негізгі ұғымдар
Мақсат
Негізгі ұғымдар
Өнердің философиялық табиғатын,
адам мен қоғам өміріндегі орнын,
әсемдік пен көркем
шығармашылықтың мәнін түсіндіру.
•өнер және эстетика
•әсемдік пен асқақтық
•көркем образ және шығармашылық
•мимесис пен катарсис
•форма, мазмұн және стиль
•автор, көрермен және интерпретация
02

3.

Өнер философиясының пәні
Өнер философиясы өнердің табиғатын, пайда болуын, тарихи дамуын,
қоғамдағы қызметін және адамның шығармашылық қабілетін зерттейді.
•Өнер дегеніміз не және ол не үшін пайда болды?
•Әсемдік объективті ме, әлде қабылдауға тәуелді ме?
•Өнер шындықты бейнелей ме, әлде жаңа шындық жасай ма?
•Туындының құндылығы немен анықталады?
•Автор ойы мен көрермен түсіндірмесі қалай байланысады?
•Технология өнердің табиғатын өзгерте ме?
03

4.

Өнердің ерекшеліктері
Көркем образ
нақты мен жалпыламаны біріктіреді
Сезімдік ықпал
ақылға, сезімге және қиялға әсер етеді
Шығармашылық еркіндік
өмірлік материалға жаңа мағына береді
Көпмағыналылық
әртүрлі түсіндіруге ашық болады
Авторлық даралық
суреткердің дүниетанымы мен стилін танытады
04

5.

Өнердің пайда болуы туралы теориялар
Еліктеу
табиғат пен адам әрекетін бейнелеу
Еңбек
ырғақ, қимыл және белгінің ортақ әрекеттен тууы
Ойын
еркін шығармашылық қабілетті жүзеге асыру
Магия және дін
сурет, би, музыка мен ғұрыптың тұтастығы
Психология
сезім, бейсаналық және архетиптерді білдіру
05

6.

Эстетикалық категориялар
Әсемдік
үйлесім, тұтастық және рухани қанағат
Асқақтық
ұлылық, қуат және шексіздік сезімі
Трагедиялық
еркіндік пен қажеттіліктің қақтығысы
Комедиялық
қайшылықтарды күлкі арқылы ашу
Ұсқынсыздық
үйлесімсіздікті бейнелеу арқылы сын айту
06

7.

Өнер және шындық
Өнер шындықты фотографиялық түрде көшірмейді. Ол маңызды
белгілерді таңдап, жинақтап, көркем құрылымға айналдырады.
Еліктеу
өмір құбылыстарын бейнелеу
Экспрессия
автордың ішкі тәжірибесін білдіру
Форма
композиция, түс, сызық пен ырғақты ұйымдастыру
Рәміз
тікелей мағынадан кең мәдени мәнге өту
Жаңа шындық
бұрын болмаған бейне мен мағына жасау
07

8.

Мазмұн мен форма бірлігі
Мазмұн
Форма
Тақырып, идея, мәселе, сезім және
өмірлік құбылыстар жиынтығы.
Композиция, сюжет, жанр, стиль, тіл,
ырғақ, түс, дыбыс және кеңістік.
Форма мазмұнның сыртқы қабығы емес, оның өмір сүру тәсілі.
08

9.

Өнердің негізгі қызметтері
•эстетикалық: талғам мен әсемдікті сезіну қабілетін дамыту
•танымдық: адамды, қоғамды және тарихи дәуірді таныту
•тәрбиелік: таңдау мен жауапкершілік туралы ойландыру
•коммуникативтік: ұрпақтар мен мәдениеттерді байланыстыру
•эмоциялық және катарсистік: сезімді тереңдету, рухани тазару
•сыни: қайшылық пен әділетсіздікті көрсету
•болжаушылық, терапиялық және рекреативтік қызмет
09

10.

Өнер түрлері
Кеңістіктік
сәулет, мүсін, кескіндеме, графика, қолөнер
Уақыттық
музыка мен әдебиет
Кеңістік пен уақыт
театр, би, кино, опера
Синтездік
бірнеше өнер тілінің бір шығармада тоғысуы
10

11.

Өнер философиясының тарихи дамуы
Антика
Платон: еліктеуге сын. Аристотель: мимесис пен катарсис
Орта ғасыр
өнердің діни мағынасы және символдық сипаты
Қайта өрлеу
адам, табиғат және суреткер тұлғасына қызығушылық
Неміс классикасы
Кант: эстетикалық пайым. Гегель: идея мен сезімдік форма
XIX ғасыр
Шопенгауэр, Ницше, Маркс және психологиялық бағыттар
XX–XXI ғасырлар
авангард, герменевтика, постмодернизм және цифрлық өнер
11

12.

Автор, шығарма және көрермен
Автор
Шығарма
Көрермен
тәжірибе, дүниетаным
және шығармашылық
ниет
автордан бөлініп,
мәдени кеңістікте
дербес өмір сүреді
өз білімі мен тарихи
жағдайына сүйеніп
түсіндіреді
Туынды мағынасы авторлық ниет пен көрермен интерпретациясының сұхбатында
ашылады.
12

13.

Өнер, мораль және қоғам
Мораль
Қоғам
•өнер адамгершілік мәселелерді терең
түсіндіреді
•өнер тарихи жағдай мен әлеуметтік
қатынастарды бейнелейді
•көркемдік құндылық пен моральдық баға
әрқашан сәйкес келмейді
•қоғамдық сананы қалыптастырып, сын
айтады
•суреткер еркіндігі жауапкершілікпен
сабақтасады
•идеологияға қызмет етуі де, оған қарсы
тұруы да мүмкін
13

14.

Халықтық, элитарлық және бұқаралық өнер
Халықтық өнер
ауыз әдебиеті, дәстүрлі музыка, қолөнер және салттық
өнер
Элитарлық өнер
күрделі көркем тіл, арнайы дайындық және жаңашыл
ізденіс
Бұқаралық өнер
кең аудитория, медиа мен нарық арқылы таралу
Қолжетімділік сапаның төмендігін білдірмейді. Негізгі мәселе мазмұнның біркелкіленуі мен коммерциялық қысымда.
14

15.

Қазақ дүниетанымындағы өнер
Сөз өнері
жыраулар, шешендік дәстүр және айтыс қоғамдық ойды жеткізді
Күй
тарихты, табиғатты, қуаныш пен қайғыны дыбыс арқылы танытты
Абай
өнерді адамды кемелдендіретін рухани еңбек деп түсінді
Шәкәрім
көркемдік ізденісті ар-ұждан және ақиқатпен байланыстырды
Қолөнер
сұлулық пен пайдалылықтың бірлігін көрсетті
15

16.

Қазіргі өнердің ерекшеліктері
Қазіргі өнерде жанрлар шекарасы әлсіреп, идея, әрекет және
көрерменнің қатысуы маңызды орын алды.
•инсталляция және перформанс
•видеоарт пен концептуалдық өнер
•көше және интерактивті өнер
•цифрлық, виртуалды және
толықтырылған шындық өнері
•генеративті өнер
Негізгі сұрақтар
•Қандай мәселе көтеріледі?
•Қандай мәдени қалып сыналады?
•Неліктен дәл осы форма
таңдалған?
16

17.

Жасанды интеллект дәуіріндегі өнер
•Алгоритм өнер туындысының авторы бола ала ма?
•Шығармашылық үшін сана мен сезім міндетті ме?
•Жасанды интеллект жасаған туындының иесі кім?
•Суретшілер еңбегінің авторлық құқығы қалай қорғалады?
•Адам мен машина бірлескен жұмысының құндылығы қалай
бағаланады?
Жасанды интеллектті
жеке суреткерден гөрі
адамның
шығармашылық
мүмкіндігін кеңейтетін
құрал және бірлескен
жүйе ретінде
қарастыру орынды.
17

18.

Өнер туындысын философиялық талдау
1
Сипаттау
2
Форманы талдау
3
Мазмұнды анықтау
4
Рәміздерді түсіндіру
5
Тарихи-мәдени контекст
6
Авторлық ұстаным
7
Көрермен қабылдауы
8
Философиялық баға
18

19.

Өнердегі философиялық мәселелер
Өнер мен ақиқат
көркем қиял адам өмірінің терең шындығын аша алады
Өнер мен еркіндік
шығармашылық еркіндік қоғамдық жауапкершілікпен
ұштасады
Өнер мен уақыт
туынды өз дәуірінен асып, кейінгі ұрпаққа әсер етеді
Өнер мен өлім
өнер адамның тәжірибесін мәдени жадта сақтайды
Өзін-өзі тану
өнер сезім мен ішкі қайшылықтарды түсінуге көмектеседі
19

20.

Қорытынды және талқылау
Өнер дүниені сезімдік, бейнелік және шығармашылық жолмен игереді. Ол
шындықты қайта түсіндіріп, жаңа мағыналық әлем қалыптастырады.
Талқылау сұрақтары
•Кез келген зат өнер туындысына айнала ала ма?
•Әдемі емес шығарма көркемдік жағынан құнды бола ма?
•Өнер қоғамды өзгертеді ме?
•Суреткер еркіндігіне шектеу қойылуы тиіс пе?
•Жасанды интеллект өнердің жаңа құралы ма, әлде бәсекелес пе?
20
English     Русский Rules