Psixolog_kasbiy_faoliyat_va_tadqiqot_metodlari

1.

PSIXOLOGNING
KASBIY FAOLIYATI
Kasbning mazmuni, asosiy vazifalari va zamonaviy yo‘nalishlari
Taqdimot

2.

Psixolog kim?
02
Psixolog — insonning psixik jarayonlari, shaxsiy xususiyatlari, xulq-atvori
va ijtimoiy munosabatlarini ilmiy asosda o‘rganuvchi mutaxassis.
O‘rganadi
Yordam beradi
Rivojlantiradi
Fikrlash, xotira, hissiyot,
motivatsiya va xulq-atvor.
Moslashish, muammolarni anglash
va qaror qabul qilishda.
Qobiliyat, muloqot va shaxsiy
salohiyatni.

3.

Psixolog faoliyatining maqsadi
Shaxsning ruhiy farovonligini qo‘llab-quvvatlash.
Insonning o‘zini va xulq-atvorini yaxshiroq anglashiga ko‘maklashish.
Hayotiy qiyinchiliklarga moslashish va samarali yechim topishga yordam berish.
Shaxsiy qobiliyatlar va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish.
Shaxs, oila, guruh va jamoadagi munosabatlarni yaxshilash.
03

4.

Psixologning asosiy faoliyat funksiyalari
04
Diagnostika
Maslahat
Korreksiya
Test, suhbat va kuzatish orqali
psixologik xususiyatlarni baholash.
Muammo va vaziyatni tahlil qilib,
mijozga qaror topishda
ko‘maklashish.
Moslashuvga xalaqit berayotgan
qiyinchiliklarni kamaytirishga
qaratilgan ish.
Rivojlantirish
Profilaktika
Tadqiqot
Qobiliyat, o‘zini anglash va muloqot
ko‘nikmalarini kuchaytirish.
Stress va nizolarning oldini olish,
psixologik savodxonlikni oshirish.
Psixik hodisalarni ilmiy usullar bilan
o‘rganish va xulosalar chiqarish.

5.

Psixologlarning asosiy ixtisosliklari
Klinik psixolog — ruhiy salomatlik bilan bog‘liq holatlarni baholash va yordam ko‘rsatish.
Ta’lim psixologi — o‘quvchi, talaba, o‘qituvchi va ota-onalar bilan ishlash.
Bola psixologi — bolaning yosh xususiyatlari, rivojlanishi va moslashuvini o‘rganish.
Ijtimoiy psixolog — guruhlar, jamoalar va ijtimoiy munosabatlarni tadqiq qilish.
Tashkiliy psixolog — ish joyidagi motivatsiya, jamoa va mehnat samaradorligi bilan ishlash.
05

6.

Faoliyat sohasi bo‘yicha yo‘nalishlar
06
Sport psixologiyasi
Yuridik psixologiya
Harbiy psixologiya
Sportchining diqqat, motivatsiya va
musobaqa stressini boshqarish.
Huquqiy jarayonlarda inson xulqi,
guvohlik va psixologik ekspertiza
masalalari.
Harbiy xizmatchilarning ruhiy
tayyorgarligi va stressga moslashuvi.
Tibbiyot psixologiyasi
Mehnat psixologiyasi
Kasallik, davolanish va sog‘liq bilan
bog‘liq psixologik omillar.
Kasbiy tanlov, mehnat sharoiti va ish
samaradorligi.

7.

Psixologik yondashuv va metodlar
Psixoanalitik yondashuv — ongsiz jarayonlar va ichki ziddiyatlarni o‘rganadi.
Gestalt yondashuvi — hozirgi tajriba, hissiyot va ehtiyojlarni anglashga e’tibor beradi.
Kognitiv-xulqiy yondashuv — fikrlar, hissiyotlar va xatti-harakatlar o‘rtasidagi bog‘liqlik bilan ishlaydi.
Gumanistik yondashuv — shaxsning erkinligi, qadri va o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarishini
ta’kidlaydi.
Yondashuv mijoz ehtiyoji, mutaxassis tayyorgarligi va muammoning xususiyatiga qarab tanlanadi.
07

8.

Psixolog uchun zarur kasbiy fazilatlar
08
Empatiya
Xolislik
Boshqa insonning kechinmalarini tushunish.
Shaxsiy qarashlarni mijozga yuklamaslik.
Tinglay olish
Hissiy barqarorlik
Diqqat bilan eshitish va aniqlashtiruvchi savol berish.
Murakkab vaziyatlarda o‘zini boshqara olish.
Tahliliy fikrlash
Mas’uliyat
Ma’lumotlarni solishtirish va asosli xulosa chiqarish.
Kasbiy chegaralar va maxfiylikka rioya qilish.

9.

Kasbiy etika va mas’uliyat
Maxfiylik — mijoz haqidagi ma’lumotlarni qonuniy va kasbiy talablar asosida himoya qilish.
Zarar yetkazmaslik — mutaxassis o‘z vakolati va kompetensiyasi doirasida ishlashi.
Xabardor rozilik — ishning maqsadi, usullari va chegaralarini oldindan tushuntirish.
Xolislik va hurmat — mijozni kamsitmaslik, hukm qilmaslik va qadriyatlarini hurmat qilish.
Zarur holatda yo‘naltirish — muammo psixolog vakolatidan tashqarida bo‘lsa, tegishli mutaxassisga
yuborish.
09

10.

Psixologning kasbiy rivojlanishi
1
1. Talabalik
Nazariy bilim, metodologiya va amaliy ko‘nikmalarni egallash.
2
2. Amaliyot
Tajribali mutaxassis rahbarligida kuzatish va amaliy mashg‘ulotlar.
3
3. Ixtisoslashuv
Muayyan yo‘nalish bo‘yicha qo‘shimcha ta’lim va malaka oshirish.
4
4. Mustaqil faoliyat
Kompetensiya doirasida maslahat, diagnostika yoki treninglar olib borish.
5
5. Ilmiy va rahbarlik
faoliyati
Tadqiqot, ta’lim, mentorlik yoki bo‘lim boshqaruvi.
10

11.

Psixolog kasbining zamonaviy istiqbollari
11
Onlayn maslahat
Raqamli vositalar
Sun’iy intellekt
Masofadan turib psixologik xizmat
ko‘rsatish imkoniyatlari.
Mobil ilovalar, masofaviy testlar va
kayfiyat kundaliklari.
Ma’lumotlarni tahlil qilish va
yordamchi vositalarni rivojlantirish.
Texnologiyalar mutaxassisning o‘rnini to‘liq egallamaydi: professional
mas’uliyat, empatiya, maxfiylik va insoniy muloqot muhimligicha qoladi.

12.

XULOSA
Psixolog kasbi insonning ruhiy dunyosi va ijtimoiy hayotini
tushunishga xizmat qiladi.
Samarali psixolog ilmiy bilim, amaliy ko‘nikma, kasbiy etika va doimiy o‘rganishni
birlashtiradi.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

13.

Психологик тадқиқот нима ва нима учун ўтказилади?
Тадқиқот — муайян ҳодиса ёки муаммони илмий усуллар ёрдамида режали
ва тизимли ўрганиш жараёни.
Психологияда тадқиқот инсон психикаси, хулқ-атвори, ҳиссиётлари ва билиш
жараёнларини ўрганиш учун ўтказилади.
Психологик ҳодисаларнинг сабаб ва қонуниятларини аниқлаш.
Хотира, диққат, тафаккур, мотивация ва ҳиссий ҳолатни ўрганиш.
Илмий фаразларни текшириш ва далилларга асосланган хулоса чиқариш.
Таълим, тарбия ва психологик ёрдам усулларини такомиллаштириш.
13

14.

Метод, методика ва методологиянинг фарқи
14
МЕТОД
МЕТОДИКА
МЕТОДОЛОГИЯ
Тадқиқот мақсадига эришиш
учун қўлланиладиган умумий
усул.
Мисол: кузатиш,
эксперимент, суҳбат, тест.
Муайян методни амалга
оширишнинг аниқ тартиби,
қоидалари ва воситалари.
Мисол: тест саволлари,
йўриқнома, баҳолаш
шкаласи.
Тадқиқотнинг илмий
тамойиллари, ёндашувлари
ва усуллар тизими ҳақидаги
таълимот.
Мисол: тадқиқотнинг
назарий асослари.
Қисқача: метод — қандай усул? методика — уни қандай бажарамиз? методология — қайси
илмий тамойилларга таянамиз?

15.

Кузатиш методининг афзалликлари ва камчиликлари
Кузатиш — инсон хулқ-атвори ва фаолиятини табиий шароитда мақсадли, режали ва
тизимли ўрганиш методи.
АФЗАЛЛИКЛАРИ
Ҳодисани табиий
Кузатувчининг
шахсий
муҳитда
фикри
ўрганиш
натижага
имконини
таъсирберади.
қилиши мумкин.
Одамнинг
Ички
кечинма
одатий
ва мотивларни
хулқ-атворини
бевосита
кўришкўрсатмайди.
мумкин.
Болалар
Кўп
вақт талаб
ёки сўз
қилиши
билан ифодалаш
мумкин. қийин бўлган ҳолатларни ўрганишда қулай.
Лаборатория
Ҳар
доим сабаб-оқибат
шароитини
боғланишини
талаб қилмайди.
аниқламайди.
КАМЧИЛИКЛАРИ
15

16.

Эксперимент методининг афзалликлари ва камчиликлари
Эксперимент — тадқиқотчи муайян омилни режали равишда ўзгартириб, унинг
натижага таъсирини назорат остида ўрганадиган метод.
АФЗАЛЛИКЛАРИ
Сабаб-оқибатшароити
Лаборатория
боғланишини
табиий
аниқлашга
ҳаётдан фарқ
ёрдам
қилиши
беради.
мумкин.
Шароит ва омилларни
Иштирокчилар
кузатилаётганини
назорат қилиш
билса,
мумкин.
хулқини ўзгартириши мумкин.
Тадқиқотни
Барча
психологик
такрорлаш
ҳодисаларни
ва натижаларни
сунъий шароитда
солиштириш
ўрганиб
мумкин.
бўлмайди.
Илмий
Вақт,
маблағ
фаразларни
ва махсус
текшириш
тайёргарлик
учун самарали.
талаб қилиши мумкин.
КАМЧИЛИКЛАРИ
16

17.

ҚИСҚАЧА ЭСЛАБ ҚОЛИНГ
Тадқиқот — илмий ўрганиш жараёни.
Метод — ўрганиш усули; методика — усулни қўллаш тартиби; методология — илмий асос
ва тамойиллар.
Кузатиш — табиий шароитда ўрганиш, аммо сабабни аниқлаш қийин.
Эксперимент — омилни назоратли ўзгартириш, аммо сунъий шароит натижага таъсир
қилиши мумкин.
ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!