6_сынып_Ұлы_Дала_өркениеті_66-71_ҮЛГІ_БОЙЫНША

1.

-сынып
6-сынып • 66–71-беттер
Ұлы Дала өркениеті
1–2-сабақтар • Все задания 1–12 с готовыми ответами
«Адал азамат»
Тарихи мұраны құрметтеу, ұлттық құндылықтарды сақтау, білімге ұмтылу және ел тарихына
жауапкершілікпен қарау.

2.

6-сынып | 66–71-беттер
Ұлы Дала өркениеті
Сабақ мақсаты және жаңа сөздер
Цель урока и новые слова
Мақсат / Цель
Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты
анықтау; тарихи деректерді түсіну; одағай
сөздерді ажырату; Ұлы Дала өркениеті туралы
айту және жазу.
Жаңа сөздер / Новые слова
дереккөз — источник
бекініс — крепость
алыс-беріс — обмен, торговые связи
жандану — оживление, возрождение
сүйену — опираться
өркендеу — процветать, развиваться
қалашық — городище, небольшой город

3.

6-сынып | 66-бет
Ұлы Дала өркениеті
1-тапсырма • Сұрақтарға жауап бер
Ответь на вопросы
Дайын жауап / Готовый ответ
1. «Ұлы Дала» — Еуразия даласына қатысты атау; «Аспан асты елі» — Қытайдың, «Күншығыс елі» —
Жапонияның бейнелі атауы.
2. Ежелгі сақтар мен көшпелілер мәдениеті туралы Геродот және көптеген тарихшы, археолог ғалымдардың
еңбектерін оқуға болады.
3. Геродот — ежелгі грек тарихшысы. Ол сақтардың ержүрек, еркін халық болғаны туралы деректер қалдырған.
4. Суреттерде аң стиліндегі алтын бұйымдар бейнеленген. Олар сақ дәуіріне жатады. Бұл бұйымдар Ұлы Дала
өркениетінің жоғары өнерін көрсетеді.

4.

Ұлы Дала өркениеті
6-сынып | 67-бет
2-тапсырма және тілдік бағдар
Задание 2 и правило «Одағай»
2-тапсырма
Одағай / Междометие
Орыс зерттеушісі Л. П. Окладниковтің ежелгі түркі
мәдениеті туралы сөзін сөздік көмегімен қазақ тіліне
аудар. Оқулық суретінде дәйексөздің өзі берілмеген,
сондықтан нақты аударма мұғалімдегі түпнұсқамен
тексеріледі.
Одағай адамның көңіл күйін білдіреді немесе жанжануарды шақыруға қолданылады. Сөйлем мүшесі
болмайды, басқа сөздермен грамматикалық
байланысқа түспейді.
Көңіл күй
Жекіру
Шақыру
пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттегенай, қап
тәйт, тек, жә
құрау-құрау, моһ-моһ, ауһау, шөрешөре, кә-кә

5.

6-сынып | 68-бет
Ұлы Дала өркениеті
3-тапсырма • «Жарнама»
Реклама книги
Дайын үлгі / Готовый вариант
«Ұлы Дала тарихына саяхат» кітабын оқуға шақырамыз!
Бұл кітапта сақтар, ғұндар, түркілер, көне қалалар мен Ұлы Жібек жолы туралы қызықты деректер
берілген. Кітап ата-бабаларымыздың өмірін, мәдениетін және жетістіктерін танытады. Пай-пай, Ұлы
Даланың тарихы қандай бай! Білім қазынасын ашқың келсе, осы кітапты оқы!
Ұраны: «Тарихыңды таны — болашағыңды бағала!»

6.

6-сынып | 68-бет
Ұлы Дала өркениеті
4-тапсырма • Тыңдалым, айтылым
Аудирование и говорение
Тыңдау кезінде жаз
• негізгі тарихи деректер;
• жер-су атаулары;
• көне қалалар;
• Ұлы Жібек жолына қатысты мәліметтер;
• автордың пікірі.
Айтылым үлгісі
Мәтінде Ұлы Дала өркениетінің дамуы, көне
қалалар және халықтар арасындағы мәдени
байланыстар туралы айтылады. Автор тарихи
деректерге сүйеніп, Ұлы Даланың Еуразия
тарихында маңызды орын алғанын көрсетеді.
Ескерту: аудиомәтін суреттерде берілмеген,
сондықтан нақты деректер тыңдалым бойынша
толтырылады.

7.

6-сынып | 68-бет
Ұлы Дала өркениеті
5-тапсырма • Мәтінмен жұмыс
Работа с текстом
Қарамен берілген сөздер және одағайлы сөйлемдер
екі құрлықтың, қамтылады, біздің жыл санауымыздан бұрын, түркі жұрты, тоғысты, шығармашылық, сауда
жолы, бекініс, мәртебеге.
Пай-пай, Ұлы Дала екі құрлықтың басын қосқан қандай кең өркениет!
Алақай, Ұлы Жібек жолы арқылы сауда жолы жанданып, қалалар дамыған!
Паһ, түркі жұртының мәдениеті мен өнері қандай жоғары болған!
Япыр-ай, Ұлы Дала өркениетінің халықаралық мәртебесі қандай биік болған!

8.

Ұлы Дала өркениеті
6-сынып | 69-бет
6-тапсырма • Сөздік және сөйлем
Перевод и предложения
Қазақша — орысша
Одағайы бар сөйлемдер
жанданды — оживился
бекініс — крепость
алыс-беріс — обмен, торговые связи
дереккөзге сүйену — опираться на источник
түркі жұрты — тюркский народ
шығармашылық — творчество
сауда жолы — торговый путь
қалашық — городище
өркендеу — процветать
Пай-пай, сауда жолы қайта жанданды!
Паһ, бұл бекініс қандай мықты!
Алақай, қалашық өркендеп келеді!
Япыр-ай, түркі жұртының шығармашылығы
қандай бай!

9.

6-сынып | 69-бет
Ұлы Дала өркениеті
7-тапсырма • Құттықтау хат
Поздравительное письмо
Дайын мәтін
Құрметті оқушылар!
Сіздерді мектебімізде өтетін «Ұлы Дала — өркениет бастауы» атты мерекелік іс-шарамен шын жүректен
құттықтаймыз! Пай-пай, ата-бабаларымыздың тарихы қандай бай әрі тағылымды! Бұл мереке арқылы біз
Ұлы Даланың мәдени мұрасын, көне қалаларын, өнері мен дәстүрін тереңірек танимыз.
Баршаңызға білімге құштарлық, шығармашылық табыс, бірлік пен жарқын болашақ тілейміз! Алақай,
тарихымызды бірге танып, ұлттық мұрамызды бірге дәріптейік!
Құрметпен, мектеп ұжымы

10.

6-сынып | 70-бет
Ұлы Дала өркениеті
8-тапсырма • Даму факторлары
Факторы развития
Мәтіндегі 8 фактор
1. Еуропа мен Азияны жалғаған географиялық кеңістік.
2. Ұлы Дала өркениетінің көне дәуірден қалыптасуы.
3. Түркі жұртының жылқыны қолға үйретуі.
4. Әмудария мен Сыр арқылы түрлі өркениеттердің тоғысуы.
5. Табиғатпен үйлесімді өмір және шығармашылықтың дамуы.
6. Ұлы Жібек жолы мен сауда жолдарының жандануы.
7. Металлургия мен аң стилі өнерінің өркендеуі.
8. Түркі қағанатының құрылуы және халықаралық мәртебенің өсуі.
Мен үшін маңыздысы — Ұлы Жібек жолы, себебі ол саудамен бірге мәдениет пен білім алмасуын күшейтті.

11.

6-сынып | 70-бет
9-тапсырма • «Тарихшымен сұхбат»
Диалог
Дайын диалог
— Қайырлы күн! Ұлы Дала өркениетінің басты ерекшелігі неде?
— Ол Еуропа мен Азияны байланыстырып, көптеген мәдениеттерді тоғыстырды.
— Япыр-ай, Ұлы Жібек жолының рөлі үлкен болған ғой?
— Иә. Ол сауда, мәдениет, білім мен өнердің таралуына ықпал етті.
— Пай-пай, түркі жұртының қандай жетістіктерін ерекше атар едіңіз?
— Жылқыны қолға үйрету, металлургия, аң стилі және түркі жазуы.
— Алақай, бұл мұра бүгін де маңызды ма?
— Әрине. Ол біздің тарихи жадымыз бен ұлттық мәдениетіміздің негізі.
Ұлы Дала өркениеті

12.

6-сынып | 70-бет
Ұлы Дала өркениеті
10-тапсырма • Ежелгі қала
Древний город
Тараз туралы дайын мәтін
Тараз — Қазақстанның ең көне қалаларының бірі. Ол Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан маңызды
сауда және мәдени орталық болған. Қала арқылы Шығыс пен Батысты байланыстырған керуендер өткен.
Тараз маңында Айша бибі, Бабаджа қатын кесенелері орналасқан. Археологиялық зерттеулер бұл өңірде
қолөнер, сауда және қала мәдениеті жоғары деңгейде дамығанын көрсетеді. Тараз Ұлы Дала
өркениетіндегі алыс-беріс пен мәдени байланыстың дамуына ықпал еткен.

13.

Ұлы Дала өркениеті
6-сынып | 70-бет
11-тапсырма • Каталог
Каталог памятника
Айша бибі кесенесі
Сын есімдер
Атауы: Айша бибі кесенесі.
Орны: Жамбыл облысы, Тараз маңы.
Уақыты: XI–XII ғасырлар.
Сипаты: ортағасырлық сәулет ескерткіші.
Ерекшелігі: қабырғалары өрнекті терракота
тақташалармен безендірілген.
Маңызы: қазақ жеріндегі сәулет өнерінің көрнекті
мұрасы.
көне кесене
әсем өрнек
тарихи ескерткіш
сәулетті ғимарат
құнды мұра
көркем безендіру
Айша бибі кесенесі — Ұлы Дала мәдениетінің
бағалы сәулет мұрасы.

14.

6-сынып | 71-бет
Ұлы Дала өркениеті
12-тапсырма • «Ұлттық мұражай»
Национальный музей
Экспонаттар
• «Алтын адам»;
• сақ дәуірінің алтын әшекейлері;
• аң стиліндегі бұйымдар;
• көне түркі жазуларының көшірмелері;
• қару-жарақ пен ат әбзелдері;
• қыш және металл ыдыстар;
• зергерлік бұйымдар;
• Ұлы Жібек жолына қатысты жәдігерлер.
Қызықты деректер
«Алтын адам» сақ зергерлік өнерінің жоғары
деңгейін көрсетеді. Аң стилі көшпелілердің
табиғатпен байланысын бейнелейді. Ат әбзелдері
жылқы мәдениетінің маңызын дәлелдейді. Көне
жазулар түркі халықтарының жазба мәдениетін
көрсетеді.

15.

Ұлы Дала өркениеті
6-сынып | 66–71-беттер
Бағалау және «Адал азамат»
Оценивание
Бағалау критерийлері
✓ сұрақтарға толық жауап береді
✓ жаңа сөздерді қолданады
✓ одағайларды ажыратады
✓ мәтіннің негізгі ойын анықтайды
✓ диалог құрады
✓ тарихи мұраны сипаттайды
«Адал азамат»
Тарихты білу — өткенді құрметтеу. Адал азамат
ұлттық мұраны сақтайды және елінің мәдени
құндылықтарына жауапкершілікпен қарайды.
Рефлексия
Мен бүгін білдім…
Мен орындай алдым…
Маған әлі де көмек керек…