Tabyshmaklar (1)

1.

ТАТАР ХАЛЫК АВЫЗ И Җ АТЫ
Дәүләт автоном һөнәри белем бирү учреждениесе
«Казан энергетика көллияте»
Табышмаклар
Зирәклек, зиһен һәм тел байлыгы мәктәбе
Башкарды: 16-03 төркем студенты Гатауллин Рустам Равилевич
Казан · 2026
01 / 08

2.

Табышмак нәрсә ул?
А Ң ЛАТМА
Халык мирасы
Табышмак — предметны яки күренешне турыдан-туры атамыйча, аның
үзенчәлекле билгеләре аша таныткан халык авыз иҗаты жанры.
ЖАНР
✓
Уйларга өйрәтә
Әйләнә-тирә дөньяга
игътибарны һәм
тирән
күзәтүчәнлекне
үстерә.
Зирәклек фәне
02 / 08
✓
Телне баета
Метафоралар,
тапкыр
чагыштырулар һәм
образлы сүзләр
белән тел байлыгын
арттыра.
✓
Күңел ача
Уен рәвешендә
зиһенне чарлый һәм
яңа белем тупларга
ярдәм итә.
Табышмаклар кешенең дөньяны танып белү тәҗрибәсен сәнгатьле формада чагылдыра.

3.

Табигать турында табышмаклар
1 Б Ү ЛЕК
Табигать
Ү РН Ә КЛ Ә Р
Кышын да, җәен дә бер
төстә.
Җавап: чыршы.
Ел фасыллары үзгәрсә дә,
яшеллеген җуймаучы мәңге яшел
агач.
Җаваплар белән
03 / 08
Язын килә, көзен китә,
канат кагып җырлый.
Җавап: кош.
Җылы якка очып китүче һәм
туган якларга яз алып килүче
канатлы дус.
Төнлә күктә йөзә, көндез
күренми.
Җавап: ай.
Көн яктысында күзгә
чалынмыйча, төнге күк йөзен
яктыртучы җир иярчене.
Табигать күренешләре халык тарафыннан иң беренче булып күзәтелгән һәм сурәтләнгән.

4.

Көнкүреш әйберләре турында
2 Б Ү ЛЕК
Көнкүреш
1
Үзе түгәрәк, үзе кызыл, агач башында эленеп тора.
Җавап: алма. Бакчада үсүче татлы җимешнең формасы һәм төсе төгәл чагылдырыла.
Н Ә ТИ ҖӘ Л Ә Р
2
Ике туган бер-берсен күрми.
Җавап: күзләр. Кеше анатомиясендә янәшә урнашкан, әмма бер-берсенә туры карамый
торган органнар.
3
Аяксыз-кулсыз өйгә керә, тәрәзәдән чыга.
Җавап: җил. Көнкүрештә һава йөрешен һәм табигый җилнең үтеп керүен күзәтү
нәтиҗәсе.
Күзәтүчәнлек
04 / 08
Көнкүреш табышмаклары гади генә әйберләрдә дә кызыклы серләр таба белүне күрсәтә.

5.

Хайваннар дөньясы
3 Б Ү ЛЕК
Фауна
ҖӘ НЛЕКЛ Ә Р
Кыш көне йоклый, җәен бал ашый.
Җавап: аю. Урман хуҗасының кышкы йокысы һәм
татлы ризык яратуы ачык таныла.
Мыеклы, койрыклы, тычкан тота.
Җавап: песи. Йорт хайванының тышкы кыяфәте һәм
төп шөгыле оста сурәтләнгән.
Иртән иртүк кычкыра, барысын уята.
Җавап: әтәч. Авыл иртәсен хәбәр итүче кошның иң
мөһим гадәте.
Хайваннарның характерлы гадәтләре
төгәл сурәтләнә.
Халык күзәтүе
05 / 08
Балалар табышмаклар аша хайваннарның гадәтләрен бик тиз отып алалар.

6.

Саннар һәм логика
4 Б Ү ЛЕК
Зиһен сынавы
Табышмакларда саннар һәм каршылыклы фикерләр логик фикерләүне чарлый:
ЛОГИКА
4
Дүрт абый
Бер өйдә дүрт абый яши,
һәрберсенең үз почмагы
бар.
Саннар
06 / 08
3
2
Өч күз
Өч күзе бар, үзе юл
күрсәтә.
Җавап: светофор.
Ике тапкыр
Көн дә ике тапкыр дөрес
вакытны күрсәтә.
Җавап: туктаган сәгать.
Җавап: өстәл аяклары.
Саннар белән бирелгән серләр логик фикерләүне тизләтә һәм зиһенне үстерә.

7.

Табышмакларның файдасы
ӘҺӘ МИЯТ
Тәрбия һәм тел
Н Ә ТИ ҖӘ
1
Игътибарлылыкны үстерә
2
Әйберләрнең төсенә, формасына
һәм хәрәкәтенә игътибар итәргә
Төрле күренешләр арасында
охшашлыклар табарга һәм дөрес
фикер йөртергә күнектерә.
өйрәтә.
3
Татар теленең образлы
мөмкинлекләрен ачып бирә
Метафоралар, тапкыр сүзтезмәләр
һәм рифмалар аша сөйләмне
баета.
Күнекмәләр
07 / 08
Чагыштырырга һәм нәтиҗә
ясарга өйрәтә
4
Халык мәдәниятен һәм тел
байлыгын саклый
Буыннардан-буыннарга
тапшырылган рухи хәзинәне яшәтә
һәм тапшыра.
Табышмак чишү — интеллектуаль уен да, халык педагогикасының камил коралы да.

8.

Үзеңне сынап кара!
Ак ашъяулык бөтен җирне каплый. Бу нәрсә?
Җавап: кар.
Табышмакларны дуслар белән чишегез һәм үзегез дә яңаларын уйлап табыгыз!
08 / 08