Үндістан мәдениеті: дәстүр, өнер және рухани мұра

1.

ҚАЗАҚ ТІЛІ ПӘНІ
Үндістан
мәдениеті
Дәстүр, өнер және рухани мұра
Мазмұны: тарих, дін, тіл, өнер, сәулет, киім мен тағам,
мерекелер

2.

02 — 10
Жалпы мәлімет
Үндістан — Оңтүстік Азиядағы ең ірі мемлекеттердің
бірі, ресми атауы — Үндістан Республикасы. Ел
Гималай тауларынан Үнді мұхитына дейін созылып
жатыр. Мұнда көптеген халық, дін және тіл қатар
өмір сүреді, сондықтан Үндістанды «әртүрлілік
бірлігі» елі деп атайды. Үнді мәдениеті мыңдаған
жыл бойы қалыптасып, бүкіл әлемге ықпал етті.
1,4 млрд
халық саны — әлемдегі ең көп халықты елдер
қатарында
28
8
штат
одақтық аумақ
22
1947
тіл Конституцияда
тәуелсіздік алған жыл
3,3 млн км²
Дели
ауданы
астана (Нью-Дели)

3.

Тарихи даму
03 — 10
б.з.д. 2600–1900
Инд аңғары өркениеті: Хараппа мен Мохенджо-Даро қалаларында тәртіпті
көшелер, кәріз жүйесі және жазу белгілері болған.
б.з.д. 1500–500
Ведалық кезең: Ведалар жазылып, индуизмнің негізі мен қоғамның варна
жүйесі қалыптасты.
б.з.д. IV – б.з. VI ғ.
Маурья мен Гупта дәуірі: Ашока патша буддизмді таратты, математика мен
астрономия дамып, нөл ұғымы қолданылды.
1526–1857
Моғол империясы: Тәж-Махал мен Қызыл форт салынды, үнді және парсы
мәдениеті бір-бірімен ұласты.
1947 жыл
Тәуелсіздік: 15 тамызда Үндістан Ұлыбритания билігінен босады;
қозғалыстың жетекшісі — Махатма Ганди.

4.

04 — 10
Дін және философия
Индуизм
Буддизм
Джайнизм
Шамамен 80% халық ұстанады.
Басты құдайлар — Брахма,
Вишну, Шива; қасиетті өзені —
Ганг.
Б.з.д. VI ғасырда Сиддхартха
Гаутама (Будда) қалаған;
Үндістаннан бүкіл Азияға
таралды.
Ахимса — кез келген тіршілікке
зиян келтірмеу қағидасы;
ізбасарлары вегетариандық
тағам жейді.
Сикхизм
Ислам
Йога мен медитация
XV ғасырда Пенджабта Гуру
Нанак негіздеген; басты
ғибадатханасы —
Амритсардағы Алтын храм.
Халықтың шамамен 14%-ы
ұстанады; Дели мен Аграда
көптеген мешіт пен мазар
салынған.
Дене мен рухты үйлестіретін
жүйе; 2016 жылы ЮНЕСКО-ның
материалдық емес мұра
тізіміне енген.

5.

05 — 10
Тіл және әдебиет
22
Ресми тілдер — хинди және ағылшын.
Конституцияда 22 тіл танылған: бенгал, тамил,
телугу, урду, маратхи және т.б.
Көне тіл — санскрит: Ведалар мен көптеген ғылыми
еңбектер осы тілде жазылған.
ресми танылған тіл
«Махабхарата» мен «Рамаяна» — әлем
әдебиетіндегі ең танымал көне эпостар.
Рабиндранат Тагор 1913 жылы Нобель сыйлығын
алған Азиядағы алғашқы жазушы.
«Панчатантра» ертегілері көптеген халықтың
әдебиетіне ықпал етті.
Хинди — ең көп сөйлейтін тіл,
ал ағылшын тілі басқару мен
білім беруде қолданылады. Әр
штаттың өз тілі мен жазуы бар.

6.

06 — 10
Музыка және би
Классикалық би
Музыка және кино
Бхаратанатьям — Тамилнад биі, нақты ым-ишара
мен мудралар қолданылады
Ситар, табла, сарод, бансури —
дәстүрлі аспаптар
Катхак — Солтүстік Үндістан биі, жылдам
айналымдарымен белгілі
Кучипуди — Андхра-Прадеш биі, би арқылы әңгіме
айтылады
Рага — әуен құрудың негізі,
күннің мезгіліне сай
орындалады
Барлығы 8 классикалық стиль: одисси, манипури,
мохиниаттам, катхакали, саттрия
Рави Шанкар — ситар шебері,
үнді музыкасын әлемге танытты
Болливуд — Мумбайдағы
әлемдегі ең ірі кино
өнеркәсіптерінің бірі

7.

07 — 10
Сәулет өнері
01
02
03
Тәж-Махал
Қызыл форт
Ажанта мен Эллора
Агра
Дели
Махараштра
Шах-Жахан әйелі МумтазМахалдың құрметіне
шамамен 1632–1653 жылдары
салдырған ақ мәрмәр кесене.
ЮНЕСКО мұрасы.
Қызыл құмтастан тұрғызылған
алып қамал, Моғол
билеушілерінің резиденциясы
болған. Тәуелсіздік күні
осында ту көтеріледі.
Тау жыныстарына қашалып
жасалған буддалық, индуистік
және джайн үңгір храмдары;
ең көнесі б.з.д. II ғасырдан.
Үндістанда ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген 40-тан астам объект бар.

8.

08 — 10
Киім және
тағам
Ұлттық киім
Тағам мәдениеті
Күріш, чапати, жасымық (дал) және
көкөністер — негізгі тағам
Сари — әйелдердің ұлттық киімі,
ұзындығы 5–9 метр мата
Дәмдеуіштер: куркума, зире, кардамон
— Үндістан «дәмдеуіштер елі»
Дхоти мен курта — ерлердің дәстүрлі
киімі
Бирьяни, карри, тандури, самоса —
танымал тағамдар
Тюрбан (пагри) — Пенджабта ерлердің
бас киімі
Масала-чай — сүйікті сусын,
тәттілерден гулаб джамун жасалады
Бинди — маңдайға қойылатын әшекей
белгі
Индуизмде сиыр қасиетті, көпшілік
вегетариандық тағамды таңдайды
Мехенди — қолға хнамен салынатын
өрнек, тойда жасалады

9.

09 — 10
Мерекелер
Қазан–қараша
Ақпан–наурыз
Дивали — жарық мерекесі
Холи — түстер мерекесі
Жақсылықтың жамандықты жеңуін білдіреді.
Үйлерде май шамдар жағылып, тәттілер
таратылады, отшашу атылады.
Көктемнің келуін қарсы алатын мереке: адамдар
бір-біріне түрлі-түсті бояу сеуіп, би билейді.
Қыркүйек–қазан
Рамазаннан кейін
Дуссера
Ид-әл-Фитр
Рама құдайдың зұлым Раваны жеңген күні. Осы
кезде «Рамлила» атты көпшілік қойылымдар
көрсетіледі.
Мұсылмандар тойлайды. Үндістанда барлық
діннің мерекесі бірге атап өтіледі.

10.

Қорытынды
01
Әртүрлілік бірлігі
Көптеген тіл мен дін қатар өмір сүреді,
бірақ мәдени мұра ортақ: би, музыка,
мерекелер мен тағам елді біріктіреді.
Рахмет!
Үнді мәдениеті — көптүрлілік пен
үйлесімділіктің үлгісі. Назар
аударғандарыңызға рахмет!
02
Әлемге әсері
Йога, ондық есептеу жүйесі мен нөл
ұғымы, шахмат, Болливуд пен үнді
тағамдары бүкіл әлемге тарады.
03
Қазақстанмен достық
Екі ел 1992 жылы дипломатиялық қатынас
орнатты; мәдени, білім беру және сауда
байланыстары дамып келеді.