Қазақстандағы педагог - ғалымдардың педагогикалық көзқарастары

1.

КУРСТЫҚ ТАҚЫРЫП
ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ
Қазақстандағы педагогғалымдардың
педагогикалық көзқарастары
Шоқан Уәлиханов • Ыбырай Алтынсарин • Абай Құнанбайұлы
Ахмет Байтұрсынұлы • Міржақып Дулатұлы • Мағжан Жұмабайұлы
Орындаған: ___________________________
Тобы: ___________
Пән: Педагогика
Оқытушы: ___________________________

2.

КІРІСПЕ
Ағартушылық дәстүрдің қалыптасуы
ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасыр басында қазақ қоғамында білім
мен ғылымға деген қажеттілік күрт артты.
АЛТЫ ТҰЛҒА
1
Ш. Уәлиханов
1835–1865
Отарлық жағдайда ағартушылық қозғалыс ұлттық болмысты сақтаудың
басты құралына айналды.
Педагог-ғалымдар мектеп ашу, оқулық жазу және әліпби реформасы арқылы
білім беру жүйесінің іргетасын қалады.
2
Ы. Алтынсарин
1841–1889
3
А. Құнанбайұлы
1845–1904
4
А. Байтұрсынұлы
1872–1937
Олардың идеялары бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның білім философиясында
жалғасын табуда.
5
М. Дулатұлы
1885–1935
6
М. Жұмабайұлы
1893–1938
02

3.

ХІХ ҒАСЫР • АҒАРТУШЫ-ҒАЛЫМ
Шоқан Уәлиханов
1835 – 1865
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Қазақ қоғамын тарихи-этнографиялық тұрғыда зерттеді
ШУ
Еуропа ғылымы мен білімін игеруді насихаттады
Халықтың ауызша мұрасы мен тарихын құрметтеуді үйретті
Ағартушылықты бодандықтан құтылудың жолы деп таныды
Негізгі идеясы
«Ғылым — қазақ қоғамын
жаңғыртудың кілті»
Еңбектері: «Тәңірі (Құдай)», «Қазақтардағы шамандықтың қалдықтары», саяхат күнделіктері
Қазіргі маңызы: Ғылыми таным мен ұлттық сананы біріктірген алғашқы қазақ ғалымы
03

4.

ХІХ ҒАСЫР • МЕКТЕП НЕГІЗІН САЛУШЫ
Ыбырай Алтынсарин
1841 – 1889
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Қазақ даласында алғашқы зайырлы мектептерді ашты
ЫА
Білім мен еңбекті тәрбиенің негізі деп есептеді
Ана тілінде оқытуды білім алудың бастапқы баспалдағы деп таныды
Мұғалімдер даярлау ісіне ерекше мән берді
Негізгі идеясы
«Мектеп — халықтың
болашағы»
Еңбектері: «Қазақ хрестоматиясы», «Қазақтарға орыс тілін үйретудің құралы»
Қазіргі маңызы: Қазақтың ұлттық білім беру жүйесінің негізін қалаушы
04

5.

ХІХ ҒАСЫР • АҚЫН-ОЙШЫЛ
Абай Құнанбайұлы
1845 – 1904
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Жастарды ғылым-білімге үндеді: «Ғылым таппай мақтанба»
АҚ
Еңбекті адамгершілік тәрбиесінің өзегі санады
Ақыл, қайрат және жүректің тұтастығын дәріптеді
Сыни ойлауды тәрбиенің басты мақсаты деп білді
Негізгі идеясы
«Толық адам — білім, еңбек
және адамгершіліктің бірлігі»
Еңбектері: «Қара сөздер», өлеңдер жинағы
Қазіргі маңызы: Қазақ философиялық-педагогикалық ойының биік шыңы
05

6.

ХХ ҒАСЫР БАСЫ • ТІЛ РЕФОРМАТОРЫ
Ахмет Байтұрсынұлы
1872 – 1937
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Қазақ әліпбиін жетілдірді (төте жазу)
АБ
Ана тілінде оқыту әдістемесін жасады
Мұғалімнің қоғамдағы жоғары рөлін негіздеді
Тіл үйретудің жүйелі әдістерін енгізді
Негізгі идеясы
Еңбектері: «Оқу құралы», «Тіл құралы», «Әліппе»
«Ана тілі — ұлттың тірегі»
Қазіргі маңызы: Қазақ тілін оқыту бойынша алғашқы ғылыми әдістемені қалыптастырды
06

7.

ХХ ҒАСЫР БАСЫ • АЛАШ ҚАЙРАТКЕРІ
Міржақып Дулатұлы
1885 – 1935
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Халықты сауатсыздықтан арылтуды басты міндет санады
МД
Білім мен ұлттық сананың тығыз байланысын көрсетті
Жастарды белсенді қоғамдық өмірге тартты
Оқу құралдарын жазып, баспасөз арқылы ағартты
Негізгі идеясы
«Сауат — ұлттық сананың
оянуы»
Еңбектері: «Оян, қазақ!», оқулықтары мен мақалалары
Қазіргі маңызы: Алаш қозғалысының ағартушылық бағытын қалыптастырушы
07

8.

ХХ ҒАСЫР БАСЫ • ПЕДАГОГ-ҒАЛЫМ
Мағжан Жұмабайұлы
1893 – 1938
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ
Бала психологиясын тәрбие ісінің негізіне алды
МЖ
Ұлттық тәрбиені жеке тұлғаны қалыптастырудың құралы деп білді
Мұғалімнің баладағы қабілетті ашушы рөлін көрсетті
Отбасы мен мектептің бірлескен тәрбиесін насихаттады
Негізгі идеясы
«Тәрбие — баланың жан
дүниесін тану арқылы»
Еңбектері: «Педагогика» — қазақ тіліндегі тұңғыш оқулық (1922)
Қазіргі маңызы: Қазақ педагогика ғылымының теориялық негізін қалады
08

9.

САЛЫСТЫРУ
Көзқарастарды салыстыру
Шоқан
Ыбырай
Абай
Ахмет
Міржақып
Мағжан
Білім
Ғылыми таным
Зайырлы мектеп
Талмай іздену
Ана тілінде оқу
Жаппай сауаттылық
Тұлғалық даму
Тәрбие
Ағартушылық рух
Еңбек пен адамгершілік
Толық адам
Тілдік сана
Азаматтық жауапкершілік
Психологиялық негіз
Ұлттық сана
Тарихты зерттеу
Ұлттық мектеп
Сын көзбен қарау
Ұлттық жазу
Ояну идеясы
Ұлттық рух
Ана тілі
Фольклорды жинау
Бастапқы баспалдақ
Көркем тіл үлгісі
Әліпби реформасы
Оқу құралдары
Әдеби тіл
Еңбек
Ғылыми еңбек
Тәрбие негізі
Адамгершілік өзегі
Жүйелі әдістеме
Қоғамдық белсенділік
Шығармашылық еңбек
Адамгершілік
Ізгілік идеясы
Инабаттылық
Ақыл-қайрат-жүрек
Жауапкершілік
Ұлтжандылық
Ішкі жан дүние
Ғылым
Этнография
Қолданбалы білім
Философиялық ой
Тіл білімі
Публицистика
Педагогика ғылымы
Зерттеуші-ағартушы
Мектеп негізін салушы
Ұстаз-ойшыл
Әдіскер-ұстаз
Жетекші-насихатшы
Тұлға қалыптастырушы
Мұғалім рөлі
09

10.

ЖАЛҒАСТЫҒЫ
Қазіргі білім берудегі маңызы
Ұлттық тәрбие
Мектеп бағдарламаларында дәстүрлі
құндылықтар сақталуда
Жеке тұлғаны дамыту
Баланың қабілетін ашуға бағытталған әдістер
қолданылуда
Білімнің қолжетімділігі
Елдің барлық өңірінде сапалы білім алу
мүмкіндігі кеңеюде
Білім мен тәрбие бірлігі
Оқыту мен тәрбиелеу біртұтас үдеріс ретінде
қарастырылуда
Ана тілінде білім беру
Қазақ тілінде оқытатын мектептер мен
бағдарламалар дамуда
Ғылым мен қоғам
байланысы
Оқушыларда зерттеушілік дағдыларды
дамытуға көңіл бөлінуде
10

11.

ҚОРЫТЫНДЫ
Ағартушылықтың ортақ мұраты
Алты тұлға — ғылым, мектеп, философия, тіл, публицистика және психология салаларында — білім, тіл, тәрбие
және ұлттық сана мәселелерін біріктірген біртұтас ағартушылық дәстүр қалыптастырды.
Олардың әрқайсысы өз бағыты бойынша із қалдырды: зерттеуден бастап мектеп ашуға, философиялық
толғаныстан әліпби реформасына дейін.
Бұл идеялар қазіргі тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесінің рухани-әдіснамалық негізі болып қала береді.
«Білім — ұлттың болашағы»
11

12.

ДЕРЕККӨЗДЕР
Пайдаланылған әдебиеттер
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Уәлиханов Ш. Таңдамалы шығармалар. — Алматы: Жазушы, 1985.
Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық мұралары. — Алматы: Мектеп, 1991.
Құнанбайұлы А. Қара сөздер. — Алматы: Жазушы, 1995.
Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы (құрастырылған еңбектер). — Алматы: Ана тілі, 1992.
Дулатұлы М. Оян, қазақ! (шығармалар жинағы). — Алматы: Атамұра, 2002.
Жұмабаев М. Педагогика. — Алматы: Ана тілі, 1993.
Қазақ педагогикасының тарихы: оқу құралы. — Алматы: жоғары оқу орындары баспасы.
Ескерту: қорғау алдында әр дереккөздің нақты басылым деректерін (баспа, жыл) кітапхана каталогы бойынша тексеріңіз.
12