prezentatsiya

1.

ИНФОРМАТИКА
6-СЫНЫП
Қауіпсіздік және Интернетте
жұмыс кезіндегі жауапкершілік
Желідегі қауіпсіздік ережесін бұзудың салдары: алаяқтық, интернеттегі агрессия,
ойынға тәуелділік
Оқыту мақсаты: 6.4.1.1

2.

ОҚЫТУ МАҚСАТЫ
Сабақтың соңында сен нені білесің?
6.4.1.1 желідегі техника қауіпсіздігі ережесін бұзудың салдарларын (алаяқтық, интернеттегі агрессия,
ойынға тәуелділік) талқылау
Ажырата аласың
Түсіндіре аласың
Қолдана аласың
Алаяқтық, кибербуллинг және ойынға
тәуелділік белгілерін таниды
Әр бұзушылықтың адамға, отбасына,
оқуға тигізетін салдарын дәлелдейді
Өзін қорғаудың нақты тәсілдерін өмірде
қолданады
02

3.

САБАҚ ЖОСПАРЫ
Бүгін не талқылаймыз?
01
02
03
04
Интернет-алаяқтық
Фишинг, жалған ұтыстар, дербес деректерді ұрлау
Интернеттегі агрессия
Кибербуллинг: қорлау, қорқыту, өсек тарату
Ойынға тәуелділік
Уақытты жоғалту, денсаулық пен оқуға әсері
Қалай сақтануға болады?
Қауіпсіз жүріс-тұрыс ережелері мен тапсырмалар
03

4.

1-БӨЛІМ · ИНТЕРНЕТ-АЛАЯҚТЫҚ
Интернет-алаяқтық дегеніміз не?
Алаяқтық — адамдарды алдап, олардың ақшасын немесе дербес
деректерін (құпия сөз, карта нөмірі) заңсыз иемдену
мақсатындағы әрекет.
Қалай тануға болады?
Тым тартымды ұсыныс (тегін сыйлық, үлкен ұтыс)
Шұғыл әрекет етуді талап ету («Дәл қазір!»)
Құпия сөз, карта нөмірін немесе SMS-кодты сұрау
Фишингтік хат
Жалған ұтыс
Жалған тұлға
Күмәнді сілтеме немесе таныс емес жіберуші
«Сіздің тіркелгіңіз
бұғатталды, сілтеме
арқылы құпия сөзді
енгізіңіз» деген
хабарлама
«Сіз 500 000 теңге
ұттыңыз!» — алдымен
карта деректерін
сұрайды
Танысыңды/әкімшіні
бопсалап, ақша немесе
код сұрайтын профиль
Грамматикалық қателер, ресми емес тіл
04

5.

1-БӨЛІМ · ИНТЕРНЕТ-АЛАЯҚТЫҚ
Алаяқтықтың салдары
САЛДАРЫ:
Жалған хабарлама келеді
Дербес деректер беріледі
Қаржылық зиян
Деректің тоналуы
Сенімнің жоғалуы
Банк шотынан ақша шығып кетуі мүмкін
Тіркелгі, фото, хат-хабар бөтен адамның
қолына түседі
Отбасы мен достар алдында ұят, күйзеліс
Мысал: «Instagram-да жеңіп алдыңыз!» деген хабарлама — карта деректерін сұраса, бұл әрқашан алаяқтық.
05

6.

2-БӨЛІМ · ИНТЕРНЕТТЕГІ АГРЕССИЯ
Кибербуллинг дегеніміз не?
Кибербуллинг — интернет немесе телефон арқылы адамды қайта-қайта қорлау, қорқыту немесе масқаралау мақсатындағы
әрекет.
Қорлау және балағаттау
Өсек тарату
Оқшаулау
Қорқыту хабарламалары
Чат, комментарийде ренжіткен сөздер
жазу
Жалған ақпаратты немесе жеке суретті
таратумен қорқыту
Оқушыны топтан/чаттан әдейі шығарып
тастау
Түнде де тынымсыз хабарлама жазып
мазалау
Есте сақта: экран артында да нақты адам бар — сенің сөзің оның көңіл-күйіне шынымен әсер етеді.
06

7.

2-БӨЛІМ · ИНТЕРНЕТТЕГІ АГРЕССИЯ
Кибербуллингтің салдары кімге тиеді?
Зардап шегуші (құрбан) үшін
Қорлаушы (агрессор) үшін
Көңіл-күйдің ауыр түсуі, өзіне сенімсіздік
Мектеп тәртібін бұзғаны үшін тәртіптік жаза
Мектепке, достарға деген қызығушылықтың жоғалуы
Достарының, ұстаздарының сенімін жоғалту
Оқу үлгерімінің төмендеуі, ұйқының бұзылуы
Кейбір әрекеттер заң бойынша жауапкершілікке әкелуі мүмкін
Ауыр жағдайларда — маманның көмегіне мұқтаждық
Қоғамда «жаман бедел» қалыптасуы
07

8.

3-БӨЛІМ · ОЙЫНҒА ТӘУЕЛДІЛІК
Ойынға тәуелділікті қалай тануға болады?
Ойынға тәуелділік — компьютерлік/онлайн-ойынды ойнауды тоқтата алмау, ол оқу мен өмірдің басқа саласынан басым түсетін жағдай.
Уақытты бақыламау
Ұйқы бұзылуы
Оқудың артта қалуы
Қарым-қатынастан аулақтау
Жоспарлағаннан әлдеқайда көп уақыт
ойында өтеді
Түнде ұйықтамай ойнау, күндіз шаршау
Үй тапсырмасын орындамау, сабаққа
дайындалмау
Отбасы мен достармен уақыт өткізуден
бас тарту
Маңызды: ойын ойнаудың өзі жаман емес — өлшемін білмей, өмірдің басқа бөлігін ұмыт қалдыру қауіпті.
08

9.

3-БӨЛІМ · ОЙЫНҒА ТӘУЕЛДІЛІК
Тәуелділіктің төрт саладағы салдары
Денсаулық
Оқу үлгерімі
Көз, арқа, ұйқы бұзылуы,
қозғалыс жетіспеушілігі
Үлгерімнің төмендеуі, зейіннің
шашырауы
Отбасы
Қаржы
Ата-анамен жанжал, сенімнің
азаюы
Ойын ішінде рұқсатсыз ақша
жұмсау
09

10.

ҚОРЫТЫНДЫ КЕҢЕС
Интернетте қалай сақтануға болады?
Құпия сөзді бөлiспе
Құпия сөз, карта нөмірі, SMS-код — тек өзіңе
ғана белгілі
Уақытты жоспарла
Ойынға/әлеуметтік желіге бөлінген уақытты
алдын ала белгіле
Күмәндансаң — тексер
Күмәнді сілтемені баспа, ересек адаммен
ақылдас
Блоктау мен хабарлау
Агрессивті пайдаланушыны блоктап,
платформаға хабарла
Ересектерге айт
Қорлау, қорқыту хабарламасын алсаң — атаана/мұғалімге хабарла
Дербестікті қорға
Жеке фото, мекенжай, телефон нөмірін
бейтаныс адамдарға көрсетпе
10

11.

ТАПСЫРМА 1 · ЖҰППЕН ЖҰМЫС
Жағдаятты анықта және шешім ұсын
Әр жағдаятты оқы → санатын анықта (алаяқтық / кибербуллинг / тәуелділік) → не істеу керектігін ұсын.
1
«Сен жеңіп алдың!»
Белгісіз нөмірден: «Құттықтаймыз! Смартфон ұттыңыз, тек жеткізу
ақысын карта арқылы төлеңіз» деген хабар келді.
3
Түнгі ойын
Досың соңғы аптада сағат түнгі 2-ге дейін ойнап, сабаққа ұйқысыз
келеді, тапсырмаларын орындамайды.
2
Сынып чатындағы қорлау
Сынып чатында бір оқушыны күнде мазақтап, суретін өзгертіп, «ешкім
сенімен сөйлеспейді» деп жазады.
4
Танымал болу үшін код сұрау
«Әкімшімін, тіркелгіңізді тексеру үшін SMS-кодты жіберіңіз» деген
хабарлама.
11

12.

ТАПСЫРМА 2 · ЭКСПРЕСС-САУАЛНАМА
«Дұрыс па, бұрыс па?»
Тұжырымды оқы, «Дұрыс» немесе «Бұрыс» деп бел белгіле, содан кейін жауабыңды негізде.
1
3
5
Банк ешқашан SMS немесе хат арқылы құпия сөзді
сұрамайды.
Күнде 8 сағаттан артық ойнау денсаулыққа әсер
етпейді.
Ойын ішінде банк картасының деректерін енгізу
әрқашан қауіпсіз.
2
4
6
Кибербуллинг тек шынайы өмірде, интернетте
болмайды.
Күмәнді сілтемені ашпай, ересек адаммен ақылдасу
дұрыс.
Қорлау хабарламасын скриншот алып, ересектерге
көрсеткен жөн.
12

13.

ҚОРЫТЫНДЫ
Рефлексия және үй тапсырмасы
«3-2-1» әдісі
3
жаңа білім
2
қызықты факт
1
Сабақтан үйренген үш нәрсені жаз
Үй тапсырмасы
Есіңде қалған екі қызықты дерек
сұрақ
Отбасы мүшелерімен интернет қауіпсіздігі туралы
әңгімелесіп, «Қауіпсіз интернет ережелері» атты
шағын постер дайында.
Әлі де түсінбеген бір сұрағың
13