Әсетова Б.Ж. (1)

1.

«Жоқ» деген сөздің мәні:
психологиялық шекара, келісім
және жасырын зорлықзомбылық түрлері.

2.

Психологиялық шекара ұғымы
Психологиялық шекара ұғымы - адамның өз сезімі, ойы,
уақыты, денесі мен жеке кеңістігін қорғау қабілеті. Ол
адамның «мен кіммін» және «маған не болады, не
болмайды» деген ішкі түсінігін қалыптастырады.
Психологиялық шекаралардың негізгі түрлері:
Эмоционалдық шекара - өз сезімі үшін жауап беру, бірақ
өзгенің эмоциясын көтермеу;
Денелік шекара - жеке кеңістік пен денеге қол сұқпау;
Коммуникативтік шекара - қалай, қашан, қандай тонда
сөйлесуге дайын екенін анықтау;
Уақыттық шекара - өз уақытына иелік ету.

3.

«Жоқ» деген сөздің
психологиялық мәні
оның шекарасының бар екенін;
өз қажеттілігін түсінетінін;
шешім қабылдауға құқығы бар екенін көрсетеді
өз құндылықтары мен принциптерін қорғайтынын
білдіреді;
өз уақыты мен энергиясын басқара алатынын көрсетеді.

4.

Жасырын зорлық-зомбылық
көбіне байқалмайды, себебі
ол ашық күш қолданумен
емес, психологиялық әсер
ету арқылы жүзеге асады.
1.Манипуляция
Адамның әрекеттерін өз мүддесіне сай
өзгертетін
психологиялық
ықпал
әдісі.
Манипулятор
сезімдеріңді,
сенімдеріңді
немесе кінә сезіміңді пайдаланып, саған қажет
емес шешімге итермелейді.
2. Газлайтинг
Адамның сезімін жоққа шығару,
қабылдауын шатастыру («саған солай
көрініп тұр»).
4. Қамқорлық кейпіндегі бақылау
Сүйіспеншілік немесе қамқорлық маскасымен
адамның еркіндігі мен шешімдеріне шектеу
қою.
3. Кінә тағу
5. Бас тартуды қабылдамау, қайта-қайта
Барлық қиындық пен қателіктерді үнемі
қысым көрсету
саған артып, кінәлі сезіндіру («бәрі сенің «Жоқ» деген шешімді мойындамау және
кесіріңнен»).
адамның шекараларын бұзу арқылы өз
мүддесін жүзеге асыру.

5.

Сталкинг - бұл бір адамның екінші адамды қайтақайта, еркінен тыс, бақылауы, мазалауы және
қорқытуы. Сталкер кім?
Сталкер — бұл:
-«жоқ» дегенді қабылдамайтын;
-бас тартуды жеке қорлау деп қабылдайтын;
-қарым-қатынасты тоқтатуға қарсы адам.
Психологиялық тұрғыда сталкер үшін: «Мен қаласам болады» деген ішкі сенім бар. Сталкинг қалай
көрінеді? (көп адам байқамайтын белгілер)
1. «Жай ғана жазу» деп басталады;
2. Қайта-қайта хабарлама жіберу;
3. Жауап болмаса да жазуды тоқтатпау;
4. Түнде, жұмыста, демалыста мазалау.

6.

Адамдар неге «жоқ» деп
айтуға қысылады?
№
1
2
3
4
5
Себеп
Қалай көрінеді
Нәтижесі
Әлеуметтік және мәдени тәрбие
«Үлкенге қарсы
шықпа», «ұят
болады»,
«ренжітпе» деген
тыйымдармен өсу
Өз шекарасын емес,
өзгелердің талабын
бірінші қою
Қорқыныш және әлеуметтік қысым
Ренжітіп алам ба,
қарым-қатынас
бұзыла ма деген ой
Келісе салу қауіпсіз
көрінеді
Кінә сезімі
«Жоқ десем, мен
жаман адаммын»,
«бәрі менің кінәм»
Өзін үнемі ақтауға
тырысу
Өзін төмен бағалау, сенімсіздік
«Менің пікірім
маңызды емес», өз
ойын айтуға қиналу
Шекара жоғалады,
ішкі наразылық
жиналады
Шекараны танымайтын орта
Отбасыда, мектепте,
«Жоқ» айту дағдысы
жұмыста «жоқ»
қалыптаспайды
деуге рұқсат жоқ

7.

Салдары
Бағыт
Психологиялық
салдар
Көрінісі
Созылмалы стресс,
мазасыздық
Адам үнемі қауіп күтіп,
ішкі кернеуде жүреді
Депрессия
Үмітсіздік,
қызығушылықтың
төмендеуі, күштің азаюы
Эмоционалдық күйіпжану
Шаршау,
немқұрайлылық,
сезімдердің «сөнуі»
Жүрек соғысының
жиілеуі
«Менің шекарам
маңызды емес» деген
сенім қалыптасады
Адам қысымды
«қалыпты» деп қабылдай
бастайды
Қауіпке физиологиялық
жауап
Тамаққа түйін тұрғандай
сезім
Айта алмай қалған
эмоциялардың белгісі
Бұлшық еттің тартылуы
Дене өзін қорғауға
дайындалады
«Қатып қалу» (freeze)
Қорғаныс реакциясы,
әрекет ете алмау
Өзін төмен бағалау
Зорлық-зомбылық
циклінің қайталануы
Дене реакциясы —
«жоқ» сигналы
Түсіндірме

8.

Тиімді бас тарту алгоритмі:
1. Алдымен жағдайды анықтап алайық: адам нақты нені қалайды
және неге дәл сенен сұрап отыр.
2. Осы үшін тікелей сұрақтар қоюдан ұялма: «Неге дәл мені осы
сұрақпен шақырдың? Неге өзің істемейсің?»
3. Досыңмен өз әрекеттеріңнің салдарын талқыла: «Егер мен
қазір істесем, кейін…», «Егер мен сенің орныңа істесем, онда
мен…»
4. Егер көмек көрсетудің қолайлы жолдары болса, ұсын: «Мұны
былай істейміз бе…», «Оның орнына біз былай істейік…»
5. Егер сені елемесе немесе тыңдағысы келмесе — шешімді түрде
«жоқ» деп айт және әңгімені аяқта. Осылайша сен дәл осы сәтте
және дәл осы жағдайдан — ұсыныстан, өтініштен бас
тартатыныңды білдіресің.
6. Шантажға берілме: «Егер істемесең — мен сенімен достықты
доғарамын». Мұндай болады, бірақ ол енді саған ультиматум
қоймай, пікіріңді сыйлайды.
7. Салқынқандылықты сақта: ренжіме, айқайлама.

9.

Қ
+7 7222 541014
+7 7222 541157
+7 7222 541007
1307
centr.psychology.abay@gmail.com
қ.,
97