Дінтану

1. Дінтану ғылымының қалыптасу тарихы: негізгі кезеңдері мен ғылыми мектептері

Тарих және құқық факультеті
101 группа Дінтану - саясат
Дінтану
ғылымының қалыптасу тарихы:
негізгі кезеңдері мен ғылыми
мектептері
Егинчибаева Аяжан
Бердуаш Аружан
Дәулеткелді Ақбота
Әбдірәшім Үміт
Тексерген: Абылов Тұңғыш

2.

Жоспар
Дінтанудың алғышарттары және антикалық кезең
Орта ғасырлардағы діни ілімдер және схоластика
Қайта өрлеу және Ағартушылық дәуіріндегі өзгерістер
Дінтанудың дербес ғылым болып қалыптасуы (XIX ғ.
екінші жартысы)
Салыстырмалы дінтану мектебі
Дін антропологиясы және эволюционизм
Дін социологиясы:
Дін психологиясы және З. Фрейд пен К. Юнг ілімдері
Феноменологиялық дінтану мектебі
Құрылымдық-функционалдық талдау
Қазіргі заманғы дінтану және постмодернизм
Дінтану ғылымының бүгінгі маңызы
Қорытынды

3.

Дінтану — бұл діннің шығу тегін, дамуын, құрылымы мен қоғамдағы
рөлін зерттейтін кешенді гуманитарлық ғылым.
Дінтанудың алғышарттары және антикалық
кезең
Дін туралы алғашқы ойлар көне Грекия мен
Римде басталды. Геродот, Платон және
Аристотель сияқты ойшылдар діни
нанымдарды мифологиядан бөліп, олардың
әлеуметтік маңызына мән берді. Бұл кезеңде
дін көбіне философиялық тұрғыдан
талданды. Көне философтар діннің адам
табиғатымен және мемлекеттік құрылыммен
байланысын алғаш рет жүйелеуге тырысты.

4.

Орта ғасырлардағы діни
ілімдер және схоластика
Орта ғасырларда дін туралы білім көбіне теология (құдайтану) шеңберінде болды.
Мұсылман ренессансы кезеңінде әл-Фараби мен ибн Сина дін мен философияны
ұштастырса, Еуропада Фома Аквинский сенімді ақыл-оймен негіздеуге тырысты.
Дегенмен, бұл кезеңде дінге объективті ғылыми нысан ретінде емес, абсолютті
ақиқат ретінде қаралды.

5.

Қайта өрлеу және Ағартушылық дәуіріндегі өзгерістер
XV-XVIII ғасырлар аралығында дінге деген көзқарас түбегейлі өзгерді. Вольтер
мен Спиноза сияқты ойшылдар дінді сынға алып, оны адамзат санасының
жемісі деп қарастыра бастады. Бұл кезең «еркін ойлау» мен дінді ғылыми
зерттеуге жол ашты. Діннің институционалдық формаларынан гөрі оның
адамның ішкі бостандығына әсері көбірек зерттелді.

6.

Дінтанудың дербес ғылым
болып қалыптасуы
(XIX ғ. екінші жартысы)
Дінтанудың негізін салушы болып
Фридрих Макс Мюллер саналады. Ол
1870 жылы «Дін туралы ғылымға
кіріспе» еңбегін жариялап, «Кім бір
дінді ғана білсе, ол ешқандай дінді
білмейді» деген қағиданы ұсынды.
Осы уақыттан бастап дін теологиядан
бөлініп, салыстырмалы әдіс арқылы
дербес академиялық пәнге айналды.
Фридрих Макс
Мюллер

7.

Салыстырмалы дінтану мектебі
Бұл мектеп әлемдік діндердің мәтіндерін, рәсімдері мен аңыздарын өзара
салыстыру арқылы ортақ заңдылықтарды іздеді. М. Мюллер, К. Тиле сияқты
ғалымдар тіл білімі мен филологиялық әдістерді қолдана отырып, діндердің
генетикалық туыстығын зерттеді. Бұл бағыт діни феномендерді тарихи
контексте түсінуге мүмкіндік берді.

8.

Дін антропологиясы және эволюционизм
Джеймс Фрэзер
Чарльз Дарвин
Эдвард Тайлор
XIX ғасырдың соңында Чарльз Дарвиннің ілімі ықпалымен дін дамуының
эволюциялық теориялары пайда болды. Э. Тайлор «анимизмді» (жанға сену)
діннің бастапқы нүктесі деп есептесе, Дж. Фрэзер сиқырдан дінге, одан
ғылымға өту сатыларын көрсетті. Бұл мектеп дінді қарапайым формадан
күрделі формаға қарай дамитын құбылыс деп сипаттады.

9.

Дін социологиясы:
Э. Дюркгейм және М. Вебер
XX ғасырдың басында дін қоғамдық институт
ретінде зерттеле бастады. Эмиль Дюркгейм
дінді қоғамды біріктіруші «әлеуметтік желім»
деп қараса, Макс Вебер діни этиканың
(мысалы, протестантизмнің) экономика мен
капитализмнің дамуына қалай әсер ететінін
дәлелдеді. Социологиялық мектеп діннің
практикалық қызметіне назар аударды.

10.

Дін психологиясы және З.
Фрейд пен К. Юнг ілімдері
Зигмунд Фрейд
Карл Густав Юнг
Дінтанудың бұл саласы діннің адамның ішкі
жан дүниесіне, санасына әсерін зерттейді.
Зигмунд Фрейд дінді «ұжымдық невроз» деп
атаса, Карл Густав Юнг дінді адамның
архетиптері мен ұжымдық бейсаналық
деңгейіндегі маңызды құрылым ретінде
бағалады. Бұл бағыт діни сенімнің
психотерапиялық рөлін ашып көрсетті.

11.

Феноменологиялық дінтану мектебі
Рудольф Отто мен Мирча Элиаде негізін салған бұл мектеп дінді
сыртқы факторлармен (экономика, психология) емес, оның өзіндік
табиғатымен түсіндіруге тырысты. Олар «киелілік» (сакральдылық)
ұғымын діннің өзегі деп санады. Феноменологтар үшін маңыздысы —
діндар адамның өз нанымын қалай қабылдайтынын және сезінетінін
түсіну.
Рудольф Отто
Мирча Элиаде

12.

Құрылымдық-функционалдық талдау
Бұл бағыт дінді белгілі бір құрылымы бар және қоғамда нақты функцияларды
(реттеушілік, коммуникативтік, дүниетанымдық) атқаратын жүйе ретінде
қарастырады. Б. Малиновский мен Т. Парсонс сияқты ғалымдар діннің адамдар
арасындағы байланысты қалай сақтайтынын және дағдарыс кезінде психологиялық
тұрақтылықты қалай қамтамасыз ететінін зерттеді.

13.

Қазіргі заманғы дінтану
және постмодернизм
XXI ғасырда дінтану пәнаралық
сипат алды. Жаһандану дәуіріндегі
жаңа діни қозғалыстар, цифрлық
діндарлық және діни экстремизм
мәселелері алдыңғы қатарға шықты.
Постмодернистік кезеңде дін тек
дәстүрлі шіркеу немесе мешіт
шеңберінде емес, жеке адамның өмір
салты ретінде де зерттеліп жатыр.

14.

Дінтану ғылымының бүгінгі маңызы
Қазіргі таңда дінтану — мемлекеттік саясат пен ұлтаралық келісімнің маңызды
құралы. Ол діни сауаттылықты арттыруға, конфессияаралық диалогты нығайтуға
және қоғамдағы радикализмнің алдын алуға бағытталған. Дінтану ғылымы өткен
мен бүгінді байланыстыра отырып, адамзаттың рухани даму заңдылықтарын
түсіндіруді жалғастыруда.

15.

Қорыта айтқанда, дінтану ғылымының эволюциясы адамзат өркениетінің
парасаттылыққа бет бұруының айқын айғағы болып табылады. Ол бізге әрбір діни
жүйенің астарында жатқан гуманистік негіздерді тануға және әлемдік
мәдениеттердің әртүрлілігін құрметтеуге үйретеді, осылайша қоғамның рухани
тұтастығы мен толеранттылық мәдениетін қалыптастырудың басты тетігіне
айналады.