5-maruza Consumption, savings, Keynesian cross._397f45783707c013e192725b42bc8dda

1.

Tovar bozoridagi makroiqtisodiy
muvozanat. Daromad va
xarajatlarning Keynsian modeli.
(Consumption, savings and
investment)
Lecturer: Bekmurodova.F.A

2.

ISTE’MOL, JAMG’ARMA VA
INVESTITSIYA
• Yalpi talab va Yalpi taklif modelida iste’mol, jamg’arma va investitsiya
asosiy ta’sir qiluvchi omil hisoblanadi.
• Ular yalpi talabni siljishiga sabab bo’ladi. Ba’zan kamayish, ba’zan ko’payish
holatlari mavjud.
• Iqtisodiyotda har doim ham muvozanat hosil bo’lmaydi. Ba’zan Y* (potensial
GDP) Y (real GDP)dan ortiqcha yoki kam bo’lishi mumkun. Bularga esa 3 ta
tushuncha bevosita aloqador.
• Shu sababli avvalo bu 3 ta tushunchaning o’zaro bog’liqligi o’rganiladi.

3.

Iste’mol - Consumption
• "Iste'mol" ma'lum bir davr ichida uy xo'jaliklarining tovarlar va xizmatlarga
sarflagan umumiy xarajatlaridir;
• Iste’mol Yalpi Ichki Mahsulotning asosiy komponenti hisoblanadi;
Y = C + I + G + Xn
C - consumption

4.

Saving – Jamg’arma
• Jamg'arma - ixtiyoriy daromadning sarflanmagan qismi.
• Asosan, bu barcha iste'mol xarajatlari hisobga olingandan keyin qolgan
daromaddir.
• Uzoq muddatda jamg‘armalar investitsiyalar uchun zahira rolini o’ynaydi, bu
esa iqtisodiy o‘sishga olib keladi.
Uy xo’jaliklarining tejash sabablari:
1) qimmatbaho tovarlarni sotib olish;
2) keksa yoshdagi ta'minot;
3) kutilmagan holatlardan (kasallik, baxtsiz hodisa va boshqalar) sug'urta qilish;
4) kelajakda bolalarni ta'minlash.

5.

Income distribution –
Daromad taqsimlanishi
Y=C+S
Consumption
+
=
Income
Saving

6.

Iste’mol va
Jamg’arma funksiyasi

7.

Iste’mol funksiyasi
C = a + b(Y – T)
• C – iste’mol xarajatlari
• a – avtonom iste’mol, uning miqdori joriy ixtiyordagi
daromad miqdoriga bog’liq emas
• b – iste’molga marjinal moyillik
• Y – daromad
• T – soliq to’lovlari
• (Y – T) – ihtiyordagi daromad (Yd)

8.

9.

Avtonom iste'mol:
Bu asosiy hayotni
ta'minlash uchun zarur
bo'lgan minimal
xarajatlarni anglatadi. U
joriy daromaddan
ta'sirlanmaydi va odatda
oziq-ovqat va boshpana
kabi zaruriy xarajatlarni
o'z ichiga oladi.
Induksiyalangan
(rag’batlantirilgan )
iste'mol:
Induksiyalangan iste'mol
daromad darajasiga qarab
bevosita o'zgaradi.
Boshqacha qilib
aytganda, daromad
darajasi oshgani sayin
induksiyalangan iste’mol
ham oshadi.

10.

Jamg’arma funksiyasi
Sp = -a + (1 – b)(Y – T)
• Sp – xususiy jamg’armalar
• a – avtonom iste’mol
• (1 – b) – jamg’arishga marjinal moyillik
• Y – daromad
• T – soliq to’lovlari

11.

12.

13.

Iste’mol va Jamg’armaga ta’sir qiladigan
omillar
1. Daromad - Income
2. Boylik – Wealth
3. Narxlar darajasi
4. Iqtisodiy kutilmalar - expectations
5. Qarz – loans
6. Soliq - Tax

14.

MPC and MPS

15.

Iste’molga marjinal moyillik
MPC – (marginal propensity to consume)
MPC – ixtiyordagi daromad o’zgarishi natijasida iste’mol
tovarlar va xizmatlarga bo’lgan xarajatlar o’zgarishining
ulushi.
MPC = C / Yd
• MPC – iste’molga bo’lgam marjinal moyillik
• C – iste’mol xarajatlarining o’sishi
• Yd – ixtiyordagi daromadning o’sishi

16.

Jamg’arishga marjinal moyillik (MPS) (marginal propensity to save)
MPS – ixtiyordagi daromadning o’zgarishi natijasida
jamg’armalar o’zgarishining ulushi.
MPS = S / Yd
• MPS – jamg’arishga marjinal moyillik
• S – jamg’armalarning o’sishi
• Yd – ixtiyordagi daromadning o’sishi

17.

MPC + MPS = 1

18.

APC and APS

19.

Iste’molga o’rtacha
moyillik (APC)
Iste’molga o’rtacha moyillik (APC) – uy xo’jaliklar
iste’mol tovar va xizmatlarga sarflaydigan ixtiyoriy
daromadning ulushi.
APC = C / Yd
APC – iste’molga o’rtacha moyillik
C – iste’mol xarajatlari
Yd – ixtiyordagi daromad

20.

Jamg’arishga o’rtacha
moyillik (APS)
Jamg’arishga o’rtacha moyillik (APS) – uy
xo’jaliklari jamg’aradigan ixtiyordagi
daromadning ulushi.
APS = S/Yd
APS – jamg’arishga o’rtacha moyillik
S – jamg’armalar qiymati
Yd – ixtiyordagi daromad diymati

21.

Qisqa va uzoq muddatda APS va APC
Qisqa muddatda
(Y – T) → APC , APS
Oila daromadi oshishi bilan
iste’molga bolgan xarajatlarning
ulushi kamayadi va
jamg’armalarning ulushi
ko’payadi.
Uzoq muddatda
APC stabillashadi
Iste’mol xarajatlari darajasiga
nafaqat oilaning joriy
ixtiyoridagi daromadi balkim
umumiy boyligi va
kutilayotgan va doimiy
daromadlari ta’sir qiladi.

22.

Investitsiya Investment

23.

Investitsiya
• Investitsiya - bu daromad yoki qadrlash maqsadida
sotib olingan aktiv yoki ob'ekt.
• Investitsiya – daromad olish maqsadida pul tikish,
sarflash.
• Foyda olish maqsadida omonatga qo’yilgan pul ham
investitsiya sanaladi.

24.

Investitsiyaning turlari
• sanoat investitsiyalar;
• tovar-moddiy zaxiralarga
investitsiyalar (TMZ);
• uy-joy qurilishiga investitsiyalar.

25.

Investitsiyaga ta’sir qiladigan omillar
1.Sof foydaning kutilayotgan normasi
2.Real foiz stavkasi
3.Soliqqa tortish darajasi
4.Ishlab chiqarish texnologiyasidagi o’zgarishlar
5.Mavjud bo’lgan asosiy kapital
6.Iqtisodiy kutilmalar
7.Yalpi daromadning o’zgarishi

26.

Investitsiya qilishga marjinal moyillik (MPI) –
daromad o’zgarishi natijasida investitsiyalarga
bo’lgan xarajatlar o’zgarishining ulushi.
= I / Y
I – investitsiyalar qiymatining o’zgarishi
Y – daromad o’zgarishi

27.

Investitsiyaning turlari
• Avtonom investitsiyalar - bu investitsiyalarning hajmi daromad
miqdoriga bog'liq bo'lmagan qismi.
• Umumiy daromadning o'sishi bilan avtonom investitsiyalar
induktsiya (rag'batlantirilgan) bilan to'ldiriladi, ularning qiymati
YaIM o'sishi bilan ortadi.

28.

29.

Avtonom investitsiya funksiyasi
Ia = e - dR
• Ia jami daromaddan mustaqil investitsiya xarajatlari;
• e - tashqi iqtisodiy omillar (foydali qazilmalar zaxiralari va boshqalar) bilan
belgilanadigan avtonom investitsiyalar;
• R - real foiz stavkasi;
• d - foiz stavkalari dinamikasiga investitsiya sezgirligining empirik
koeffitsienti.

30.

Induksiyalangan investitsiya funksiyasi
I = e – d*R + *Y
• - investitsiya qilishning chegaraviy
moyilligi;
• Y - umumiy daromad

31.

Sof eksport funksiyasi
X = g – m’*Y
N
NX – sof eksport
g – avtonom sof eksport
m’ – importga marginal moyillik
Y – daromad
Importga marginal moyillik – daromad o’zgarishining natijasida import
tovarlariga xarajatlarni o’zgarishining ulushi.
m’ = M / Y
M – importga xarajatlarning o’zgarishi
Y – daromadning o’zgarishi

32.

33.

Rejalashtirilgan va haqiqiy xarajat
• Rejalashtirilgan xarajatlar – uy xo’jaliklari, firmalar va tashqi
dunyo tovar va xizmatlarni sotib olishga ishlatmoqchi bo’lgan pul
miqdori.
• Agar sotish darajasida kutilmagan o’zgarishlar sharoitida firmalar
tovar-material zahiralarga rejalashtirilmagan investitsiyalarni
qilishga majbur bo’lsalar real xarajatlar rejalashtirilgan
xarajatlardan farq qilishi mumkin.
• Rejalashtirilgan xarajatlar funktsiyasi:
E = C + I + G + NX
E = a + b(Y – T) + I + G + NX

34.

35.

Zaxiralarning
yig’ilishi
Zaxiralarning
kamayishi

36.

Rejalashtirilgan xarajatlar < (Output) Haqiqiy xarajat
E<Y
Firmalar odamlar xohlaganidan ko'proq ishlab chiqarishdi. Shuning
uchun:
• Sotilmay qolgan tovarlar to'planadi;
• Zaxiralar ko'payadi.
Firmalar ishlab chiqarishni qisqartiradilar va ishchilarni ishdan
bo'shatadilar. Natijada YaIM pasayadi.

37.

Rejalashtirilgan xarajatlar > (Output) Haqiqiy xarajatlar
E>Y
Odamlar firmalar ishlab chiqarganidan ko'proq sotib olishni
xohlashadi. Shuning uchun:
• Do'konlarda tovarlar tugab qoladi;
• Zaxira kamayadi.
Firmalar ishlab chiqarishni ko'paytiradi va ishchilarni yollaydi.
Natijada YaIM o'sadi.

38.

Thanks for your
attention!