Литосфера химиясының экологиялық проблемалары

1. Литосфера химиясының экологиялық проблемасы

2. Литосфера туралы түсінік

• Жердің ең сыртқы қатты қабаты жер қыртысы
(литосфера) деп аталады.
• Латынша «литос» тас деген мағына береді.
Литосфераның
орташа
қалыңдығы
5-80
шақырым, кейбір ғалымдар 250 шақырымға
жетуі мүмкін дейді.
• Биік таулы аудандарда жер қыртысының қалыңдығы
70-80 км-ге дейін жетеді.
• Жер құрылысы: жер қыртысы, мантия, ядро.
Жердің орталық өзегін ядро алып жатыр.
• Ядро темір мен никельден тұрады.
• Ядро сыртқы және ішкі ядро болып бөлінеді.
Сыртқы ядро балқыған күйде, ішкі ядро қатты шар
түрінде болады. Жер қыртысынан 2900 км-ге дейінгі
аралықты мантия қабаты алып жатыр.
• Мантия грекше жамылғы деген мағына береді.
Мантия жер көлемінің 83%-ын, жалпы салмағының
67%- ын құрайды.
• Литосфералық тақталар мантияның беткі қабаты
астеносфера бетімен баяу жылжып, орнын
ауыстырады.

3.

Литосфера құрамына топырақ,
жыныстары, минералдар кіреді.
тау
Литосфераның адам өмірінде маңызы
Ауыл шаруашылығына қажетті топырақ
береді
пайдалы қазбалар көзі болып табылады
құрылыс материалдарының негізгі көзі
Литосферада
көптеген
химиялық
элементтер
кездеседі:
кремний,
алюминий, темір, кальций, магний,
натрий, калий және т.б.

4. Литосфера химиясының экологиялық проблемалары

• Адамның шаруашылық әрекеті
литосфераның химиялық құрамын
өзгертіп, экологиялық мәселелер
тудырады.
• Негізгі проблемалар:
• 1) Топырақтың химиялық ластануы
• Топырақтың химиялық ластануы – ең
маңызды экологиялық мәселелердің бірі.
• Ластану көздері:
• өнеркәсіп қалдықтары
• ауыр металдар
• пестицидтер
• минералдық тыңайтқыштардың артық
қолданылуы
• мұнай және мұнай өнімдері

5.

• Топырақта жиналатын
ауыр металдар:
• қорғасын (Pb)
• кадмий (Cd)
• сынап (Hg)
• мыс (Cu)
• Бұл элементтер:
• өсімдіктерге
• жануарларға
• адамдарға
• улы әсер етеді

6.

7. Топырақтың деградациясы

• Деградация – топырақтың
құнарлылығының төмендеуі.
• Себептері:
• жерді дұрыс пайдаланбау
• химиялық тыңайтқыштарды
шамадан тыс қолдану
• Эрозия
• Топырақ деградациясының
түрлері:
• жел эрозиясы
• су эрозиясы
• тұздану
• батпақтану

8. Радиоактивті ластану

Литосфера
радиоактивті
элементтермен де ластанады.
Көздері:
атом өндірісі
ядролық сынақтар
радиоактивті қалдықтар
Мысалы:
Семей ядролық полигоны
Бұл аймақта көптеген жылдар бойы
ядролық
сынақтар
жүргізіліп,
топырақ пен экологияға үлкен зиян
келтірді.

9.

10.

11. Пестицидтермен ластануы

• Пестицидтер – ауыл
шаруашылығында
қолданылатын химиялық
заттар.
• Олар:
• Зиянкестерді,арамшөптерді,
ауру тудыратын
микроағзаларды жоюға
көмектеседі,
• бірақ экологиялық қауіп
тудырады.
• Проблемалары:
• топырақта ұзақ сақталады
• жер асты суларына өтеді
• адам ағзасына жиналады

12. Пайдалы қазбаларды өндіру

• Пайдалы қазбаларды өндіру
кезінде литосфера қатты
бұзылады.
• Мысалы:карьерлер
• Шахталар
• кен өндіру орындары
• Салдары:
• жер бедерінің өзгеруі
• топырақтың бұзылуы
• химиялық қалдықтардың
жиналуы

13. Литосфера ластануының салдары

• Литосфераның химиялық ластануы келесі
проблемаларға әкеледі:
• топырақ құнарлылығының төмендеуі
• ауыл шаруашылығы өнімдерінің
сапасының нашарлауы
• жер асты суларының ластануы
• адамдар мен жануарлардың аурулары
• экожүйелердің бұзылуы

14. Экологиялық проблемаларды шешу жолдары

• Литосфераны қорғау үшін
келесі шаралар қажет:
• Өнеркәсіп қалдықтарын
азайту
• Экологиялық таза
технологияларды қолдану
• Пестицидтерді шектеу
• Топырақты қорғау шараларын
жүргізу
• Жерді дұрыс пайдалану
• Қалдықтарды қайта өңдеу
• Сонымен қатар экологиялық
бақылауды күшейту қажет.

15. Қорытынды

Литосфера – Жердің маңызды табиғи қабаты.
Оның химиялық құрамының өзгеруі экологиялық мәселелерге алып
келеді. Сондықтан литосфераны қорғау – табиғатты сақтау мен
адам денсаулығын қорғаудың маңызды шарты.

16.

Назарларыңызға рақмет!