Газдардағы қысым

1.

5.4
Газдардағы қысым
Газдардағы қысым
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026

2.

5.4
Газдардағы қысым
Оқу мақсаты:
- газ қысымын молекулалық құрылым негізінде түсіндіру;
- атмосфералық қысымның табиғатын түсіндіру және оны өлшеудің әдістерін
ұсыну
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
2

3.

5.4
Газдардағы қысым
Неліктен мұндай шарларға от қажет?
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
3

4.

5.4
Газдардағы қысым
Газ қысымы қалай пайда болады?
Газ молекуларының қалай орналасатынын және қозғалатынын еске түсірейік.
Газ молекулары бір-бірінен алшақ орналасады. Олар үздіксіз және бейберекет қозғала отырып, бірбірімен және газ толтырылған ыдыс қабырғаларымен үнемі соқтығысады. Газ молекулаларының ыдыс
қабырғасымен соқтығысуынан газдың қысымы пайда болады. Егер шардың ішіне тағы ауа (газ)
үрлейтін болсақ, газдың қысымы артады. Нәтижесінде, шардың көлемі ұлғаяды.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
4

5.

Газдардағы қысым
5.4
Атмосфералық қысым
Жер атмосфера деп аталатын ауа қабығымен
қоршалған. Атмосфераны Жердің тартылыс күші ұстап
тұрады. Атмосфераны құрайтын ауа (газ) молекулалары
жылдам қозғалады, әрі Жердегі барлық денемен
соқтығысады. Сонымен қатар ауырлық күші ауа
молекулаларын төмен қарай тартады. Осылайша,
атмосфера Жерде қысым тудырады.
Атмосфералық қысым жоғары көтерілген сайын
төмендейді:
ауа молекулаларының саны азаяды.
ауа салмағы азаяды.
жер бетінің үстінде ауа аз болады.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
5

6.

5.4
Газдардағы қысым
Атмосфералық қысым
Ауа райы атмосфералық қысымға тікелей
байланысты. Төмен қысым белгілі аймаққа
ауысқанда бұлт пайда болады. Жел тұрып,
жауын-шашынға ұласады. Жоғары қысымда
айтарлықтай ауа райы өзгермейді. Сол себепті
атмосфералық қысымды өлшеу маңызды.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
6

7.

Газдардағы қысым
5.4
Атмосфералық қысым (Торричелли тәжірибесі)
Тәжірибе:
Вакуумдық шыны түтік сынапқа батырылған. Түтіктегі сынап
деңгейі көтерілді.
Неліктен?
Сыртқы ауа сынап бетіне қысым түсіреді.
Түтіктің жоғарғы жағында вакуум бар (қысым ≈ 0).
Сондықтан ауа қысымы түтіктегі сынап бағанының қысымына
тең.
Қорытынды:
Ауаның қысымы түтіктегі сынап бағанының биіктігімен өлшенеді.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
7

8.

5.4
Газдардағы қысым
Атмосфералық қысымның мәні
● Атмосфералық қысым = 760 мм сынап бағаны
(мм сын.бағ.)
● 0 °C-тағы бұл мән қалыпты атмосфералық қысым
деп аталады.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
8

9.

5.4
Газдардағы қысым
Қысымды өлшейтін аспаптар
Атмосфералық қысымды өлшейтін аспапты барометр деп атайды. Оның бірнеше түрі бар.
Сифон барометр мен анероид барометр ескі барометрге жатады.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
9

10.

5.4
Газдардағы қысым
Атмосфералық қысым
Жоғары көтерілген сайын ауа қысымы
азая бастайды. Ал теңіз деңгейінен
төмендеген сайын, ауа қысымы
артады.
Биік тауға шыққанда, сенің үстіңдегі
ауаның мөлшері аз болады. Әр 105
метр көтерілу, ауа қысымының мәнін
1 см сынап бағанына (1 cм сын.бағ.)
төмендетеді. Сол себепті адамдар
барометр көмегімен таудың биіктігі
және ұшақпен жердің арақашықтығын
анықтай алады.
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
10

11.

5.4
Газдардағы қысым
Неліктен су көтеріледі?
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
11

12.

Газдардағы қысым
5.4
Бекіту тапсырмалары
1. Неліктен атмосфералық қысымды өлшеу керек?
2. Атмосфералық қысымды қалай өлшейміз?
3. Берілген мәндерді қажетті мәндерге түрлендіріңіз.
a. 190 cм сын.бағ. = ……….. атм
b. 0.4 атм = ………. cм сын.бағ.
c. 2.5 Н/м2 = ………… Па
d. 200 000 Па = ………. cм сын.бағ.
e. 0.04 бар = ……….. мм-рт.ст.
f. 114 см сын.бағ. = ………..атм
Физика 7
3 тоқсан
2025-2026
12