Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar iqtisodiy xavfsizligi

1. TOSHKENT MOLIYAVIY BOSHQARUV VA TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI “IQTISODIY XAVFSIZLIK” fanidan taqdimot

Xo’jalik yurituvchi
subyektlar iqtisodiy
xavfsizligi
Ass. Sobirjonova K

2. Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar iqtisodiy xavfsizligi tushunchasi va tarkibi

REJA
1
2
Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar
iqtisodiy xavfsizligi tushunchasi
va tarkibi
Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar
iqtisodiy xavfsizlik darajasini
tavsiflovchi ko’rsatkichlar va
me’zonlar
3
Xo’jalik yurituvchi
sub’ektlarning iqtisodiy
xavfsizligiga ta’sir qiluvchi
ichki va tashqi tahdidlar
4
Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar
iqtisodiy xavfsizligini
ta’minlash strategiyasi

3. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligi deganda uning ilmiy – texnikaviy, ishlab chiqarish salohiyatini hamda kadrlarini faol va

nofaol iqtisodiy
tahdidlardan, masalan, davlatning
samarasiz ilmiy – sanoat siyosatidan
yoki tashqi muhitda yuzaga kelgan
tahdidlardan himoyalanganligi
tushuniladi.

4.

Korxona iqtisodiy xavfsizligining asosiy maqsadi:
Ayni paytda barqaror
va maksimal darajada
samarali faoliyat olib
borish
Kеlajakda
korxonaning yuqori
o’sish va rivojlanish
salohiyatini yaratish

5. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash strategiyasi deganda, korxona ish faoliyatini amalga oshirishda uning

xavfsizligini yetarli
darajasida ta’minlashga qaratilgan eng muhim
qaror va chora – tadbirlar yig’indisi tushuniladi

6. Korxona iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash strategiyasi turlari

Iqtisodiy xavfsizlikka
tahdid solayotgan
xavflarni yo’qotish
yoki vujudga kеlishi
mumkin bo’lgan xavfxatarlarga yo’l
qo’ymaslik
Iqtisodiy xavfsizlikka
tahdid solayotgan
xavflarni yo’qotish
yoki vujudga kеlishi
mumkin bo’lgan xavf
– xatarlardan
kеladigan zararlarga
yo’l qo’ymaslik
Iqtisodiy xavfsizlikka
bo’lgan xavfxatarlar
natijasida vujudga
kеlgan zararlarni
qoplash

7. Korxona iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda beshta elementga ahamiyat berish kerak bo’ladi

1. Korxona iqtisodiy xavfsizligiga bo’lgan tahdidlarning tarkibi va xarakteri
hamda ta’sir ko’rsatish yo’nalishlarini aniqlash.
2. Korxona iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir ko’rsatadigan tahdidlar natijasida yuzaga
kelishi mumkin bo’lgan zararlarni baholash.
3. Korxona iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir ko’rsatadigan tahdidlarning muhimligi
va yuzaga kelish vaqti nuqtai nazaridan guruhlarga ajratish.
4. U yoki bu tahdidlarga nisbatan korxona iqtisodiy xavfsizligi strategiyasini
shakllantirish va uning variantini tanlash.
5. Korxona iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash bo’yicha aniq choratadbirlarni
belgilash va amalga oshirish.

8. Iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlashda — xo’jalik subyektining moliyaviy barqarorligini tahlil qilishda quyidagi ko’rsatkichlardan

foydalaniladi:
korxonaning o’z mablag’lari
bilan ta’minlanish
koeffitsenti, korxona
aylanma aktivlarining
umumiy aktivlar summasiga
nisbati
joriy likvidlik ko’rsatkichi
umumiy to’lovga qodirlik
ko’rsatkichi, aktivlar bozor
qiymatining xo’jalik
subyektining barcha
majburiyatlariga nisbati
o’z kapitalining rentabelligi
kapitallashtirish
koeffitsienti, bozor
qiymatidagi o’z kapitalining
qarz mablag’larini balans
qiymatiga nisbati
menejment koeffitsienti,
sotishdan olingan pul
tushumining joriy
majburiyatlar miqdoriga
nisbati

9. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligini son va sifat jihatdan xarakterlaydigan indikatorlarga quyidagilar kiradi:

ishlab chiqarish
dinamikasi
ishlab chiqarish
korxonasining tarmoq va
mamlakat yalpi ichki
mahsuloti hajmidagi
ulushi;
ishlab chiqarish
quvvatlarining ishga
solish amaldagi
darajasi
ishlab chiqarish
jarayonining
barqarorligi
Korxonaning iqtisodiy
xavfsizligini son va sifat
jihatdan xarakterlaydigan
indikatorlarga quyidagilar
kiradi:
ishlab chiqarishning
rentabellik darajasi
aylanma mablag’larni
moliyalashtirish uchun
o’z manbalari bilan
ta’minlanganlik
muddati o’tgan
qarzdorlik
(debitorlik,
kreditorlik)
Innovatsion
faollikning
darajasi

10. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir ko’rsatadigan ichki tahdidlar asosan ishlab chiqarish jarayonida vujudga keladi:

asosiy kapitalni eskirgan elementlarining ommaviy tarzda ishdan
chiqishi, ularning o’rnini to’lmasligi va buning natijasida ishlab chiqarish
salohiyatining yo’qotilishi
texnika va texnologiyaning orqada qolishi
ishlab chiqarish xarajatlarining yuqoriligi
korxona ichida o’g’rilik va boshqa noxush hodisalarning mavjud
bo’lishi
korxona personalining xatolari (“inson omili”); - raqobatchilarning
axborot olish uchun korxona personalidan foydalanishi;

11. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir ko’rsatadigan tashqi tahdidlarga quyidagilar kiradi

tovarlar bozorida o’z o’rnini yo’qotish, ya’ni o’z tovarini kengaytirilgan takror
ishlab chiqarishni ta’minlaydigan foyda bilan sotish imkoniyatining yo’qligi
mamlakatda moliyaviy holatning salbiy tomonga o’zgarishi
fond bozorida korxona aksiyalari narxlarining pasayib ketishi, ya’ni
korxonaning kapitallashuv darajasining pasayishi
xaridorlarning to’lov intizomini buzishi; - nohalol raqobatchilar va
kontragentlar
kriminal raqobat
sanoat shpionaji
davlatning jinoiy – huquqiy va iqtisodiy siyosatining zaif tomonlari
kompyuter texnologiyalaridan foydalanish sohasidagi jinoyatlar
yangi mahsulot ishlab chiqarish va uni ishlab chiqarishga joriy etish

12. Korxonaning iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashning quyidagi asosiy yo’nalishlariga alohida e’tibor qaratish maqsadga muvofiq

bo’ladi:
korxonaning ekologik
xavfsizligini umumstrategik
rejalashtirish va prognozlash
korxonaning moliyaviy-xo’jalik
faoliyatini strategik
rejalashtirish
korxonaning moliyaviy-xo’jalik
faoliyatini taktik jihatdan
rejalashtirish
korxonaning moliyaviy-xo’jalik
faoliyatini operativ boshqarish

13.

E’TIBORINGIZ
UCHUN RAHMAT