АКШ-тың сыртқы саясаты

1. АҚШ-тың сыртқы саясаты

2.

• І джс кейін АҚШ халықаралық аренада экономикалық қуаттылығы
жағынан бәсекелесі Англиядан асып түсті.
• АҚШ билігінде «жаңа бағыт» саясатының жетістігі арқасында
Ф.Рузвельт қатарынан 4-рет президент сайлауда жеңіп 1945ж. дейін
отырды.

3.

• Соғыс аралық кезеңдегі әлемдік саясаттағы басты мәселе – Герман мәселесі
болды.
• Репарациялық мәселелер бойынша Франция мен ағылшын-америкалық
блок арасындағы шиеленісті талас болды.
• 1924 ж. Дауэс жоспары қабылданды
Германияның экономикасын және саяси тұрақтандырып репарация мәселесін
шешті
Германияға берілген қарыздың басым бөлігін АҚШ банктері берді
Бұл оқиға АҚШ позициясын Еуропада күшейтті

4.

• 1929 ж. Юнг жоспары қабылданды.
Германияның репарациялық міндеттердің жалпы көлемін қысқартты
Германияның әскери-экономикалық қуатын қалпына келуін
жеделдетті
• Германия репарациясы есебінен Англия, Франция және басқа
еуропалық мемлекеттер АҚШ-тан алған қарыздарын төлеп
отырды.

5.

Қарусыздандыру және халықаралық келісімдер
1928ж Бриан–Келлог пактісіне қол қойылды. Онда:
соғыстан бас тарту
халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу керектігі айтылды.
Пакатіге АҚШ, Франция, Ұлыбритания, Германия, Жапония,
КСРО мен қосқанда 15 мемлекет қол қойды.
1939 ж. дейін 63 мемлекет пактіге қосылды.

6.

Теңіздік қарулану және конференциялар
• АҚШ, Англия, Жапония арасындағы шиеленіс теңіздегі қарулану
мәселесі туындады.
• 1930 ж. Лондон конференциясы сол себебті шақырылды.
• Нәтижесі:
Жапония:
сүңгуір қайықта АҚШ пен Англиямен тең
крейсер мен эсминецте тиімді арақатынасқа шешілді
Ұлыбритания: барлық категорияда АҚШ-пен тең флотқа келісті
• АҚШ КСРО-ның ұзақ уақыт тәуелсіздігін мойындамаған жалғыз ірі
держава болды.

7.

Қарусыздандыру және халықаралық келісімдер
• АҚШ, Англия, Франция Жапонияның Қиыр Шығыста
күшеюінен қауіптенді
• Ұлттар Лигасы Жапонияның Маньчжурияны басып алуын
тоқтата алмады.
• АҚШ пен Англияның Жапонияға қарсы агрессорды
тыныштандыру саясатын ұстанды.
• Жапония АҚШ-тың Филиппин мен Гавайдағы әскери
базаларына қауіп төндірді:

8.

Изоляционизм
1933 ж. Ф.Рузвельт «Тату көрші» саясаты жариялады
Осы арқылы АҚШ Латын Америкасының елдерінің ішкі ісіне араласуын
азайтты
«Изоляционизм» саясаты бойынша АҚШ-тың басқа құрлық елдерімен
ортақ мүддесі жоқ деп саналды
1935 ж. Конгресс «Бейтараптылық туралы» заңын қабылдады
АҚШ-тың қандай да бір әскери-саяси блокқа кіруіне тыйым салды
Бұл заң Латын Америкасына жүрмеді
Ол АҚШ жаһандық саясаттан уақытша шектеп экономиканың
тұрақтануына әкелді.
Еуропада Германия мен Италияның күшеюне әкелді.

9. Германия, Франция және Жапонияның әлемдік экономикалық дағдарыстан шығу жолдары

10.

1920-жж. Батыс елдеріндегі экономикалық даму
1920-жж Батыс елдері тұрақтану кезеңіне өтті.
1929 жылға қарай капиталистік әлемнің өнеркәсіптік өндірісі 1913
жылмен салыстырғанда 47%-ға өсті
Өндірістің өсу кезеңі – «өркендеу кезеңі»
Дамыған салалар: Автомобиль жасау, Авиация, Радиотехника,
Химия өнеркәсібі болды.
Онда жаңа технологияларды енгізу, конвейерлік жүйе, еңбекті
ғылыми ұйымдастыру кезеңі болды.
Экономикада әлсіз, артта қалған салалар: көмір, тоқыма
өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы салалары болды.
ХХ ғ. І жартысындағы технологиялық жаңашылдық өндіріс көлемі
мен тұтыну тауарларының өсуі еңбекақы өсімінен жылдамырақ
жүрді

11.

1929–1933 жж. әлемдік экономикалық
дағдарыс
• 1929 ж. күзде дағдарыс АҚШ-та басталды.
• 1932 ж. бас елдерге тарады
• 1932 ж. ортасы шарықтау шегіне жетті.
• Батыс елдерінде өнеркәсіп 38% қысқарды:
• Жұмыссыздар саны: 26 млн-нан асты
• Дағдарыстың екі ортақ сипаты:
Барлық елдерді қамтыды (дамыған және артта қалған)
Әмбебап сипатта болды – барлық салаларға әсер етті

12.

1929–1933 жж. әлемдік экономикалық дағдарыс
• 1930-жж. басы дағдарыстан шығу үшін мемлекеттер «экономика
өміріне араласпау» доктринасынан бас тартты.
• Дағдарыстан шығудың үш жолы:
Либералды-реформашылық АҚШ-та Ф.Рузвельттің саясаты
арқасында іске асты
Социал-реформашылық Франция және Скандинавия елдерінде
жүзеге асты
Тоталитарлық Германия, Италия, Испания, Жапонияда орнады.

13.

Франция: социал-реформашылық жол
• Дағдарыс Францияда 1930ж соңында басталды.
• Сол үшін ұзаққа созылып 1935ж. дейін болды.
• Экономикадағы дағдарыс:
Өндіріс көлемі азайды: 80%
Шойын мен болат қорыту: 2 есеге жуық қысқарды
Ауыл шаруашылығында бидай, арпа, сұлы, жүн, қант бағасы төмендеді:
Сыртқы сауда: 2 есеге азайды
Кедейленген саудагерлер: 100 мыңнан астам
Алтын қоры: 2 есеге қысқарды

14.

Франция: социал-реформашылық жол
• 1932 ж. сайлауда оңшыл партиялар жеңіліп солшылдар радикалдысоциалистер, социалистер, ұсақ буржуазиялық-демократиялық
партиялар жеңіске жетті:
• Олар дағдарыстан шығуда кейнсшілдік теорияға сүйеніп социалреформашылық жолды таңдады:
• Француз үкіметі: жұмыссыздарды азайту үшін қоғамдық жұмыстар ашы,
әлеуметтік бағдарламалар ашты.
• Мемлекет жұмыссыздарға, мүгедектерге, өзін өзі қамтамасыз ете
алмайтындарға көмек көрсетті.
• Осы реформалар арқылы дағдарыстан шықты Франция
• Социал-реформизм- капиталистік қоғамды реформалау арқылы
демократиялық социализмге жетуге бағытталған жол.

15.

Германия: тоталитарлық жол
• Дағдарыс салдары:
Өнеркәсіп өндірісі төмендеді: 40%
Жұмыссыздар саны: 9 млн
Өндіріс құлдырауы: 1932 ж. жазына дейін
• 1933ж. билікке Адольф Гитлер бастаған ұлттық-социалистік партия
билікке келді:
• Ол дағдарыстан шығу үшін тоталитарлық жүйені таңдады.
• Тоталитаризм – мемлекеттің қоғам мен адам өмірінің барлық
салаларын толық бақылауға алуына негізделген билік жүйесі.

16.

Германия: тоталитарлық жол
• Елде бірпартиялы-бюрократиялық басшылық орнады.
• Экономика жаппай милитаризациялық саясатқа бет бұрды.
• Германия дағдарыстан шығу ғана емес, айырылған жерлерді қайтарып,
әлемдік үстемдікке ұмтылды.
• Германия өнеркәсіпті бақылау үшін экономикалық бас кеңес және 18
экономикалық аумақтық палата құрылды.
• 1933 ж. – Азық-түлік құқығы туралы заң
• 1934 ж. – өнеркәсіпті жоғарыдан басқару жүйесі енгізілді
• Кәсіпорындарда «Фюрерлік» қағидат енгізілді.
• Кәсіпорын иесі – фюрер, жұмысшылар – «фюрер командасы» болды.
• Жұмысшылар фюрерге бағыну тиіс болды.
• Ұраны: «Майдың орнына зеңбірек!»
• 1933ж. Германия дағдарыстан шықты:

17.

Жапония: милитаризм және басқыншылық
• Дағдарыстың салдары
Сауда саласы ауыр соққы алды
Ауыл шаруашылығы: –50%
Өнеркәсіп: –32%
Жұмыссыздар саны: 10 млн
Жібек өндірісі: 4 есеге азайды
Кеме жасау, Тоқыма, Металлургия, Машина жасау салалары ауыр
жағдайда қалды.

18.

Жапония: милитаризм және басқыншылық
• Жапония үкіметі дағдарыстан шығу үшін:
Елді милитаризациялау
Әскери басқыншылық жолды таңдады.
• Сол себебті 1931ж. Қытайдың солтүстік-шығысын басып алып
Маньчжоу-го қуыршақ мемлекет құрды.
• Басқыншылық соғыстын арқасында: Химия өнеркәсібі: 2 есе,
Электртехника: 3 есе, қару-жарақ өндірісі: 5 есеге өсті.
• Жұмысшылар үшін жұмыс күні: 14–16 сағатқа ұзарды.
• Бірақ жалақы көлемі азайтылды.