Жасанды интеллектке кіріспе

1. Дәріс 1.

Жасанды интеллектке кіріспе. ЖИ-дің негізгі
ұғымдары. ЖИ-дің тарихы мен дамуы. Білімді ұсыну
модельдері. ЖИ саласындағы зерттеулердің
негіздері

2.

3.

4. 1. Жасанды интеллект ұғымы

Жасанды интеллект (ЖИ) — бұл адам интеллектісіне тән
ойлау, үйрену, талдау, шешім қабылдау, тіл түсіну
және бейімделу қабілеттерін компьютерлік жүйелерде
модельдеуге
бағытталған
ғылым
мен
технологиялар
саласы. ЖИ-дің негізгі мақсаты — интеллектуалды
тапсырмаларды орындауға қабілетті жүйелерді құру.
ЖИ жүйелері:
• қоршаған ортаны қабылдай алады;
• алынған ақпаратты өңдейді;
• білімді жинақтайды;
• жаңа жағдайларға бейімделе отырып шешім қабылдайды.
Қазіргі
таңда
жасанды
интеллект
ақпараттық
технологиялардың
ең
қарқынды
дамып
келе
жатқан
бағыттарының бірі болып табылады және білім беру,
медицина,
өнеркәсіп,
қаржы,
көлік,
қауіпсіздік
салаларында кеңінен қолданылуда.

5. 2. ЖИ-дің негізгі ұғымдары

• Жасанды интеллект саласында қолданылатын негізгі ұғымдарға
төмендегілер жатады:
• Интеллект – білімді меңгеру, оны пайдалану және жаңа
жағдайларда қолдану қабілеті.
• Агент – қоршаған ортаны қабылдап, мақсатқа жету үшін әрекет
жасайтын жүйе.
• Машиналық оқыту (Machine Learning) – жүйенің тәжірибе арқылы
үйрену қабілеті.
• Нейрондық желілер – адам миының жұмыс істеу принципіне
негізделген модельдер.
• Терең оқыту (Deep Learning) – көпқабатты нейрондық желілерге
негізделген оқыту әдісі.
• Білім қоры (Knowledge Base) – жүйеде сақталатын формалданған
білім жиынтығы.
• Шешім қабылдау – алынған деректер мен ережелер негізінде ең
тиімді әрекетті таңдау процесі.

6.

7. 3. Жасанды интеллекттің тарихы мен дамуы

• Жасанды интеллекттің дамуын бірнеше тарихи кезеңге бөлуге
болады:
3.1 Алғашқы кезең (1950–1970 жж.)
• Бұл кезеңде ЖИ ұғымы ғылыми айналымға енді. 1956 жылы
Дартмут конференциясында «Artificial Intelligence» термині
алғаш рет ұсынылды. Осы кезеңде логикалық есептерді шешетін
алғашқы бағдарламалар жасалды.
3.2 Эксперттік жүйелер кезеңі (1970–1990 жж.)
• Эксперттік
жүйелер
нақты
бір
саладағы
маман
білімін
модельдеуге бағытталды. Мысалы, медицинада диагноз қоюға
арналған жүйелер пайда болды.
3.3 Машиналық оқыту кезеңі (1990–2010 жж.)
• Бұл кезеңде статистикалық әдістер, деректерді талдау,
машиналық оқыту алгоритмдері кеңінен қолданыла бастады.
3.4 Қазіргі заманғы ЖИ (2010 ж. кейін)
• Үлкен деректер (Big Data), бұлтты есептеулер және терең
нейрондық желілердің дамуы ЖИ-дің жаңа серпін алуына әкелді.

8.

9. 4. Білімді ұсыну модельдері

• Жасанды интеллект жүйелерінде білімді ұсыну — негізгі
мәселелердің бірі. Білімді ұсыну модельдері ақпаратты
формальды түрде сақтауға және өңдеуге мүмкіндік береді.
• 4.1 Логикалық модельдер
• Білім
логикалық
формулалар
мен
ережелер
арқылы
ұсынылады. Артықшылығы — формальдылығы мен дәлдігі.
• 4.2 Фреймдер
• Фреймдер
—
объектілер
мен
олардың
қасиеттерін
сипаттайтын құрылымдар. Әр фрейм слоттардан тұрады.
• 4.3 Семантикалық желілер
• Ұғымдар арасындағы байланыстар граф түрінде беріледі.
Бұл модель білімнің құрылымын көрнекі түрде көрсетуге
мүмкіндік береді.
• 4.4 Онтологиялар
• Онтологиялар — пәндік саладағы ұғымдар, қасиеттер және
олардың өзара байланыстарын формальды түрде сипаттайтын
модельдер. Қазіргі білім беру жүйелерінде онтологиялар
кеңінен қолданылады.

10.

11. 5. ЖИ саласындағы зерттеулердің негіздері

Жасанды интеллектті зерттеу келесі бағыттарды
қамтиды:
• алгоритмдерді әзірлеу;
• деректерді жинау және өңдеу;
• модельдерді оқыту және тестілеу;
• нәтижелерді бағалау және интерпретациялау.
Зерттеулерде эксперименттік әдістер, модельдеу,
салыстырмалы талдау және статистикалық бағалау
қолданылады. ЖИ саласындағы ғылыми зерттеулер
пәнаралық
сипатқа
ие
және
информатика,
математика, психология, педагогика салаларымен
тығыз байланысты.

12. Қорытынды

Жасанды интеллект —
қазіргі
заманғы
цифрлық
қоғамның
негізгі
қозғаушы
күштерінің бірі. Оны
білім беру үдерісіне
енгізу
оқытудың
тиімділігін
арттырып,
жеке
тұлғаға бағытталған
білім
беру
модельдерін дамытуға
мүмкіндік береді.
Бақылау
сұрақтары
• Жасанды интеллект
дегеніміз не?
• ЖИ-дің негізгі ұғымдарын
атаңыз.
• ЖИ дамуының негізгі
кезеңдерін сипаттаңыз.
• Білімді ұсынудың қандай
модельдерін білесіз?
• ЖИ саласындағы ғылыми
зерттеулердің
ерекшеліктері қандай?

13. Дәріс 2

ЖИ құралдарымен танысу. Техникалық емес
мамандарға арналған жасанды интеллект. Әртүрлі ЖИ
құралдары мен платформаларын зерттеу.

14. 1. Жасанды интеллект деген не?

• Жасанды интеллект (ЖИ) – компьютерлердің адамға
тән кейбір қабілеттерді орындауы:
• мәтінді түсіну және жазу
• суреттерді тану
• сұрақтарға жауап беру
• болжау және ұсыныс жасау
•