Yahudiylik Ta'limot, An'ana va Marosimlar

1.

Yahudiylik: Ta'limot,
An'ana va Marosimlar
Abdullayev Azizbek Xayotbekovich

2.

Yahudiylik nima?
• Ta'rif:
Yahudiylik
–
eng
qadimgi
monoteistik dinlardan biri bo'lib, taxminan
3000-4000 yillik tarixga ega.
• Asoschilari: Ibrohim (Abraham), Is'hoq,
Yoqub va Muso (Moses) payg'ambarlar.
• Tarqalishi: Asosan Isroil davlati va
AQShda, shuningdek, dunyoning ko'plab
mamlakatlarida
tarqalgan.
Dunyo
bo'yicha taxminan 15 millionga yaqin
e'tiqod qiluvchisi bor.

3.

Muqaddas Kitoblar
Yahudiylikning asosi yozma va og'zaki
manbalarga tayanadi.
• Tanax (Yozma qonun): 3 qismdan iborat:
• Tavrot (Torah): Muso payg'ambarga
tushirilgan kitob.
• Neviim: Payg'ambarlar kitoblari.
• Ketuvim: Yozuvlar (Zabur va boshqalar).
• Talmud
(Og'zaki
qonun):
Tavrotga
yozilgan sharhlar va qonun-qoidalar
to'plami (Mishna va Gemara).

4.

Asosiy Ta'limot va E'tiqod (Aqida)
• Yakkaxudolik (Monoteizm): Yahudiylar yagona Xudoga (Yahveh)
ishonadilar. Uning shakli yo'q va u abadiydir.
• Ahd (Kelishuv): Xudo va Isroil xalqi o'rtasidagi maxsus bog'liqlik.
* 13 Iymon asosi (Maymonid bo'yicha): Xudoning birligi, payg'ambarlik,
Tavrotning ilohiyligi, mukofot va jazo, Messiyaning kelishi va o'liklarning
tirilishi.

5.

Diniy Ramzlar va Ibodatxona
• Sinagoga: Yahudiylarning jamoat
bo'lib ibodat qiladigan joyi.
• Dovud Yulduzi (Magen David): Olti
qirrali yulduz – yahudiylikning eng
mashhur ramzi.
• Menora: Yetti shamli shamchiroq
(Quddus ibodatxonasining ramzi).
• Ravvin (Rabbi): Diniy ustoz va jamoa
rahbari.

6.

Kundalik Hayot va Kashrut
(Kusher)
Yahudiylikda ovqatlanish qoidalari juda qat'iydir.
* Kusher (Halol): Ruxsat etilgan oziq-ovqatlar.
* Taqiqlar: Cho'chqa go'shti, qon, yirtqich hayvonlar va dengiz
qisqichbaqasimonlari taqiqlangan.
* Sut va Go'sht: Sutli mahsulotlar va go'shtli mahsulotlarni bir vaqtda iste'mol
qilish (yoki bir idishda pishirish) qat'iyan man etiladi.

7.

Ibodat va Kiyinish Madaniyati

8.

Hayotiy Sikl Marosimlari
Inson tug'ilishidan to vafotigacha bo'lgan muhim bosqichlar:
• Brit Mila: O'g'il bolalarni tug'ilganining 8-kunida sunnat qilish.
• Bar Mitsva (o'g'il bolalar 13 yosh) va Bat Mitsva (qizlar 12 yosh): Diniy
voyaga yetish marosimi. Shu yoshdan boshlab ular diniy qonunlarga
javobgar hisoblanadi.
• Xuppa (Nikoh): Kelin va kuyov maxsus chodir (Xuppa) ostida nikohlanadi.
• Shiva: Yaqin inson vafot etganda tutiladigan 7 kunlik motam.

9.

Muhim Bayramlar
• Shabbat (Shanba): Haftalik dam olish kuni. Juma kuni quyosh botishidan shanba
oqshomigacha davom etadi. Bu vaqtda ishlash, olov yoqish, transportdan
foydalanish taqiqlanadi.
• Rosh Ha-Shana: Yahudiylarning yangi yili.
• Yom Kippur: "Kafforat kuni" – eng muqaddas kun. 25 soatlik qat'iy ro'za tutiladi va
gunohlar kechirilishi so'raladi.
• Pesax (Pasxa): Yahudiylarning Misr qulligidan ozod bo'lishi sharafiga nishonlanadi.
Maxsus "Seder" dasturxoni yoziladi va xamirturushsiz non (matsa) yeyiladi.
• * Xanukka: "Chiroqlar bayrami". Ibodatxonaning qayta bag'ishlanishi sharafiga 8
kun davomida shamlar yoqiladi.
• * Purim: Yahudiylarning qirg'indan omon qolganligi xotirasi (karnaval tarzidagi
bayram).