2 дәріс

1.

ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДІ
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ
ДАМЫТУ

2. ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ

• Көптеген
демократиялық
елдердегі
сияқты
Қазақстанда инклюзивті білім беру инновациялық
өзгерістердің үлгісі болып табылады.
• Қазақстанда бұл еліміздің білім беру саясатының
дамуындағы серпілісті білдіреді.
• Инклюзивті білім беру инновация ретінде
Қазақстанды алдыңғы қатарлы елдермен қатар
қояды.

3. ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ

• Психологиялық, интеллектуалдық, физиоло-
гиялық немесе әлеуметтік ерекшеліктері не
қарамастан әрбір бала үшін кедергісіз орта мен
қолжетімділікті білдіретін әлеуметтік даму
процесін білдіреді.
• Инклюзивті білім беру ерекше қажеттіліктері
бар балаларды жалпы білім беретін мектептерге
біріктіруге бағытталған.

4. ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ ТАРИХЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

• Өркениеттік көзқарас.
• Әлеуметтік-формациялық көзқарас.
• Антропологиялық көзқарас.
• Аксиологиялық көзқарас

5. ДІНИ ДҮНИЕТАНЫМ

* қоғамдық
сананың идеологиялық негізі
бола
отырып,
ерекше
білім
беру
қажеттіліктері
бар
адамдарға
деген
көзқарастың өзгеруіне ықпал етті және
олардың білім мен тәрбиенің алғашқы
тәжірибесінің тарихи уақытын алдын ала
белгіледі.

6. ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ ИДЕОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

• Аксиологиялық.
• Онтологиялық.
• Гносеологиялық.
• Философиялық-антропологиялық.
• Тарихи-философиялық.
• Әлеуметтік және философиялық

7. АКСИОЛОГИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС

* Аксиологиялық
көзқарас
идеялары
инклюзияның негізі болып табылады.
* Инклюзивті білім беру теориясы мен
тәжірибесінің
аксиологиялық
негіздерін
бостандық, тең құқықтар және адам қадірқасиетін тану құндылықтары деп санауға
болады.

8. ЕЖЕЛГІ ӘЛЕМ

* Ежелгі әлемде дене бітімі дайын адам мен
күшті жауынгер бағаланған.
• Науқасқа, соқырға т.б. төзімділікпен
қараса,
саңырауларға
дұшпандықпен
қараған.
• Дені сау балаларды оқытып, өсіріп, әскери
борышын өтеуге дайындады.

9. ЕЖЕЛГІ ГРЕЦИЯ

• Сократ өз өмірінің маңыздылығы мен өз өлімі
туралы шешімді адамның өзі ғана қабылдауы тиіс деп
жазған, яғни адам үшін ненің жақсы екенін тек өзі
ғана таңдай алады. Ал бұл таңдауды оның орнына
қоғам мүлде жасай алмайды.
• Аристотель бұған қарама-қарсы көзқарасты
сипаттап, «жарамсызды» «дені сау адамнан» ажырату
қажет деп санаған.

10.

ЕЖЕЛГІ ШЫҒЫС
• Алланың
елшісі Мұхаммед (с.ғ.с.) мүмкіндігі шектеулі
адамдарға жақсы қарым-қатынас жасау керектігін айтқан, әрі
оны өзінің ізгі істерімен дәлелдеген. Мұхаммед (с.ғ.с.)
мүмкіндігі шектеулі адамдармен жиі араласып, оларды қонақ
етіп, көмектесіп отырған.
• Өз билігі кезеңінде Мұхаммед (с.ғ.с.) көптеген реформалар
жүргізді, солардың бірі мүмкіндігі шектеулі адамдарға қатысты
болды.
• Осы реформаның нәтижесінде олардың қоғамда өзін-өзі
жүзеге асыруына жағдай жасалды. Олар қоғамның әлеуметтік
және еңбек өміріне белсенді түрде қатысу құқығына ие болды.

11.

ОРТА ҒАСЫР
Еуропада христиан діні білім беру мен тәрбиенің сипатына ықпал
етті, дамуында ауытқулары бар адамдарға деген көзқарас өзгеріп,
оларға мейірімділік пен жанашырлық танытыла бастады. Көптеген
мүмкіндігі шектеулі адамдар монастырьлардан пана тауып, сол жерде
діни білім алды.
Сол кезеңдегі еуропалық қоғамның ақыл-ой дамуында кемістігі
бар балаларға қатысты ұстанымы «идиот» (грек тіліндегі idiotos – надан,
қоғамдық өмірге қатыспайтын адам) термині арқылы білдірілді.
Бұл термин XVIII ғасырға дейін интеллектуалдық бұзылыстың кез
келген деңгейі бар балаларды белгілеу үшін кеңінен қолданылды.

12.

ҚАЙТА ӨРЛЕУ
Джордано Бруно физикалық немесе зияткерлік
ерекшеліктері арқылы өзгелерден айырмашылығы бар
адамдарға қатысты гуманистік көзқарастарды атап өтті:
«… ешкімге ақылдың кемдігі мен жынысына
байланысты жағдайларды кінә етіп тағуға болмайды,
дәл сол сияқты дене кемшіліктері мен кемтарлықтарды
да айыптауға болмайды, өйткені мұндай жағдайларда
қандай да бір кемшіліктер мен қателіктер болса,
оларды жеке адамға емес, табиғатқа телу керек».

13.

ЯН АМОС КОМЕНСКИЙ
«… бұл кемшіліктер мен қабілеттердегі ауытқуларға
олар әлі жаңа кезде-ақ көбірек көмектесуге болады…
баяу
балаларды
жылдамдармен,
түсінгіштігі
төмендерді анағұрлым ұғымталдармен, қыңырларды
тілалғыштармен араластырып оқытатындай тәртіп
болуы тиіс және олардың барлығы жетекшіге мұқтаж
болған кезеңде бірдей нұсқаулар мен үлгілерге сүйенуі
керек…
• Бұл араластыруды мен тек орын жағынан ғана емес,
ең алдымен өзара көмек тұрғысынан түсінемін…».

14.

ЖАН ЖАК РУССО
• Ол табиғаты бойынша барлық адамдардың өмір сүру
құқығына қатысты тең екенін жазған. «…Егер мұндай теңдік
мойындалса, онда күшті әлсіздің өмір сүруіне көмектеседі… ал
әлсіз өзін күштімен тең сезінеді».
• «Сондықтан қазіргі қоғамның гуманизмі оның ең үмітсіз
мүгедек жандар үшін де тең жағдай жасауға ұмтылуынан
көрінеді, яғни олардың “толыққанды емес” деген уәжбен жай
ғана шеттетіліп, арнайы резервацияларға қамалуына жол
бермейді. Қазіргі қоғам гуманист болуға өзіне мүмкіндік бере
алатындай деңгейде байып отыр».

15.

ИОГАНН ГЕНРИХ ПЕСТАЛОЦЦИ
«Барлық балаларды оқыту мен оларды болашақ
еңбек қызметіне даярлаудың қажеттілігі мен мүмкіндігі
туралы, баланың табиғатына мен қажеттіліктеріне сай
жан-жақты дамуы жөніндегі, ақыл-ой дамуында
кешеуілдеуі бар, сондай-ақ физикалық және әлеуметтік
тұрғыдан қолайсыз жағдайдағы балаларды оқытудың
маңыздылығы
туралы
идеялар»
Германияда
инклюзивті білім берудің қалыптасуына ықпал етті.

16.

Интеграциялық оқыту моделі – ерекше
білім беру қажеттіліктері бар балаларды және
қалыпты дамып келе жатқан балаларды бірге
оқыту.
• ХХ ғасырдың 60-жылдарының басында
Еуропа
елдерінің
көпшілігі
«нақты
интеграцияны ұйымдастыруға» көшті.

17.

ҚОҒАМ МЕН МЕМЛЕКЕТТІҢ ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ БАР
АДАМДАРҒА КӨЗҚАРАСЫНЫҢ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
I кезең (996–1715 жж.) – ЕБҚ бар адамдарға қатысты
агрессия мен немқұрайлылықтан оларды қорғау және
қамқорлық жасау қажеттілігін түсінуге көшу.
II кезең (1715–1806 жж.) – ЕБҚ бар адамдарға
қамқорлық жасау қажеттілігін түсінуден олардың бір
бөлігін оқыту қажет екенін ұғынуға көшу.
III кезең (1806–1927 жж.) – Оқыту мүмкіндіктерін
түсінуден есту, көру қабілеті бұзылған және ақыл-ой
дамуында кемістігі бар балалардың үш санатын
оқытудың мақсатқа сай екендігін түсінуге көшу.

18.

ҚОҒАМ МЕН МЕМЛЕКЕТТІҢ ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ БАР
АДАМДАРҒА КӨЗҚАРАСЫНЫҢ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
IV кезең (1927–1991 жж.) – Дамуында бұзылыстары бар
балалардың белгілі бір бөлігін оқыту қажеттілігін түсінуден ЕБҚ
бар барлық балаларды оқыту қажеттілігін түсінуге көшу.
Арнайы білім берудің дамуы және ЕБҚ бар адамдарды
оқытуға қатысты алғашқы құқықтық актілердің пайда болуы.
V кезең (1991 ж.–ХХІ ғ.) – ЕБҚ бар балаларды сегрегациялық
оқытудан инклюзивті білім беруге көшу.
VI кезең (қазіргі уақыт) – «Мектепті барлық балалар үшін,
әсіресе ООП бар балалар үшін ашық ету» қажеттілігі.

19.

XX ҒАСЫРДЫҢ ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫНДАҒЫ ӘЛЕМДІК ДЕҢГЕЙДЕГІ
НОРМАТИВТІК ҚҰЖАТТАР
• «Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы» (1948 ж.)
• «Балалардың құқықтары туралы декларация» (1959 ж.)
• «Мүгедектерге тең мүмкіндіктер жасау жөніндегі стандартты
ережелер» (1993 ж.)
• «Ақыл-ойы кем адамдардың құқықтары туралы декларация»
(1971 ж.)
• «Мүгедектердің құқықтары туралы декларация» (1975 ж.)
• «Балалардың құқықтары туралы конвенция» (1989 ж.)
• «Мүгедектерге тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету жөніндегі
стандартты ережелер» (1993 ж.)

20.

САЛАМАНКА ДЕКЛАРАЦИЯСЫ
«Ерекше білім беру қажеттіліктері бар
адамдардың
білім
саласындағы
қағидалары, саясаты және практикалық
қызметі туралы» (1994 ж.), онда
инклюзивті білім беруді жүзеге асыру
нәтижелері қамтылған.

21.

ЕУРОПАНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ
МОДЕЛЬДЕРІ
1. Сегрегациялық (медициналық) модель
2. Реабилитациялық модель
3. Әлеуметтік модель
4. Мәдени модель
5.Британдық модель
6.HANDICAP моделі

22.

ЕУРОПАНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ
МОДЕЛЬДЕРІ
1. Сегрегациялық (медициналық) модель
2. Реабилитациялық модель
3. Әлеуметтік модель
4. Мәдени модель
5.Британдық модель
6.HANDICAP моделі

23.

СССР-ДЕ ИНТЕГРАЦИЯЛАУ МОДЕЛЬДЕРІ
1. Ішкі (интернальная) модель
2. Сыртқы (экстернальная) модель
3. Бөлек-жартылай (частичная) модель
4. Қос модельді (комбинированная) модель
5. Уақытша (временная) модель
6. Жалған интеграция (псевдоинтеграция)
модель
7. Кері (обратная) модель

24.

Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді
жүзеге асырудағы мемлекеттік саясаттың даму кезеңдері
1. Нормативтік-құқықтық қамтамасыз ету
2. Әдістемелік және методологиялық
қамтамасыз ету
3. Кадрлық және қаржылық қамтамасыз
ету
4. Инклюзивті ортаны қалыптастыру

25.

Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді
жүзеге асырудағы мемлекеттік саясаттың даму кезеңдері
• Тарихи даму процесінде Қазақстанның ЕБАҚ бар
балаларға арналған білім беру жүйесі изоляциядан
интеграция мен инклюзияға дейінгі жолдан өтті.
• Тек инклюзивті білім беру ғана ерекше білім беру
қажеттіліктері бар балаларға өздерінің дені сау
құрдастарымен тең даму мүмкіндігін қамтамасыз етеді,
бұл оларға қоғамға толыққанды бейімделу мен
интеграция үшін қажет.