Zhasoespirimderding-reproduktivti-densaulyghy

1.

Қ.Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ - түрік университеті
жоғарғы медициналық білімнен кейінгі білім беру факультеті
шымкент кампусы
“Акушерлік - гинекология” кафедрасы
Жас өспірімдердің репродуктивті денсаулығы
жауапты оқытушылар:
Саркулова И.С., Алиева Э.Н., Байбосын М.А.

2.

Жас өспірімдердің
репродуктивті
денсаулығы
Бұл іс-шарамыздың мақсаты – жас өспірімдердің
репродуктивті денсаулығының маңыздылығын, жас
өспірім жастағы жүктіліктің ерекшеліктерін,
асқынуларын және оның алдын алу жолдарын
түсіндіру. Жас өспірімдер, ата-аналар және медицина
қызметкерлері үшін пайдалы ақпарат ұсынылады. Біз
сіздің денсаулығыңызға қамқорлық жасауға
көмектесеміз!

3.

Жас өспірімдердің репродуктивті
денсаулығының маңыздылығы
Репродуктивті денсаулық – бұл тек қана аурудың жоқтығы
емес, сонымен қатар физикалық, психикалық және
әлеуметтік жағдайдың жақсы болуы. Жас өспірімдердің
репродуктивті денсаулығына көңіл бөлу – олардың сау
және бақытты өмір сүруінің кепілі. Сау репродуктивті жүйе
келешек ұрпақтың саулығына әсер етеді.
Сау өмір салты
Психикалық денсаулық
Дұрыс тамақтану, спортпен
Стресспен күресу, өзіне сенімді
шұғылдану және жаман
болу және эмоционалдық қолдау
әдеттерден аулақ болу.
іздеу.
Қауіпсіз қарым-қатынас
Сүйіспеншілік пен құрметке негізделген қарым-қатынас құру.

4.

Етеккір циклының ұзақтығы етеккірдің келген бірінші күнінен бастап келесі
етеккірдің біріншіге дейін аралық болып есептелінеді, қалыпта 28±7 күн, әдетте 28 күн – бір ай болып
есептеледі. Жатырдағы қан ағу процессі 3 күннен 6 күнге дейін
созылады. Шартты түрде етеккір циклы 14±3 күн деп ортасын анықтайды, ал оның
екі жартысын немесе фазаларын бірінші және екінші деп белгілейді.
Жыныстық жүйенің қызметін байланысты әйел өмірінде бірнеше кезең
анықталған. Оларды білу маңызды, себебі, әр кезеңде өзіне тән әйелдік ағзаның
өзгерістер болып жатады. Бұл өзгерістер заманауи әйелден белгілі мінез-құлық
ережелерін сақтауды талап етеді.
Нәрестелік пен балалық шақ кезеңі 7-8 жасқа дейін жалғасады да
Жыныстық жетілу кезеңі.
Уақыты бойынша 10 жылға дейін созылады, оны жас шекарасы 7(8) – 17(18) жас аралығы болып
есептелінеді. Осы уақыт бойы репродуктивтік жүйенің жетілуінен тыс әйел ағзасының
физикалық дамуы аяқталады: бойдың, түктің, сүйектерінің өсуі аяқталады.
Дене бітімі аймағыны және әйелдік тип бойынша майлы тін бұлшықет тінінің
орнығуы қалыптасады. Жетілу процессі - ұзақ та күрделі процесс

5.

• Етеккір циклы – бұл бала көтеру мен жүкітілікке дайындайтын әйелдің
жыныстық жүйесінің жалғасып отыратын циклдік өзгерістері.
Ол өзіне бірнеше процесстерді жатқызады: фолликулдың жетілуі, овуляция –
ұрық жасушаларының анабезден шығуы, оның жатыр қуысына өтуі, эндометрияның
жуандауы және оның ажыратылуы, сырт көзге
жатырдың қан ағуы болып көрінетін етеккір ( жай сөзбен – айлық деп те атайды).
Алғашқы етеккір (менархе) әдетте, қыз балалардың жыныстық
жетілу кезеңінде 10-15 жас аралығында көрінеді.
Алғашқы уақытта етеккір ереже бойынша ретсіз, 2 айдан 3-6 айға дейін жоғалып кетіп қайта пайда болады.
Тұрақты етеккір циклы бой
жеткеннің жыныстық жетілу шамасына байланысты 1-1,5 жылда
реттеледі. 15 жастан кейін етеккірдің
болмауы физикалық өсудің бұзылуының белгісі, сондықтан
бұл жағдай гинекологқа көрінуі үшін нақты себеп болады.

6.

Менстуралдық қан кетудің параметрлерін анықтау жүйесі
(FIGO)
Менстурациялық интервал
Созылуы
Қысқа
< 24 күн
( > 4 эпизод 90 күн )
қалыпты
24 – 38 күн
Ұзақтығы
• 38 күн
( 1 – 2 эпизод 90 күн аралығы
)
Ұзақтығы
> 8 күн
Менстуральды қан кету
қалыпты
Тұрақты
Тұрақты
< 8 күн
Вариабельдык +- < 9 күн
Вариабельдык +- > 10 күн
Менстурация
Қалыпты емес
Құйылуы
Аз мөлшерлі
< 5 мл
Менстурация
Қалыпты
5 – 80 мл

7.

Етеккір бұзылыстары – әйелдердің менструальды циклінде қалыпты үлгіден ауытқуларды сипаттайды. Бұл
бұзылыстардың әртүрлі түрлері, себептері және емдеу әдістері бар.
Негізгі түрлері
•Аменорея: Етеккірдің мүлде болмауы. Бірінші етеккірдің кеш басталуы немесе әйелдерде
етеккірдің тоқтауы әдетте аменорея деп аталады.
•Олигоменорея: Етеккірдің сирек келуі немесе цикл аралығының ұзаруы. Бұл гормоналды тепетеңдіктің бұзылуына байланысты болуы мүмкін.
•Дисменорея: Етеккір кезінде ауырсыну және ауыр қынжылдау. Бұл ауырсыну жарақаттанудан
бастап, эндометриоз немесе басқа патологиялық жағдайларға дейін әртүрлі себептермен
байланысты болуы мүмкін.
•Меноррагия: Қан кетудің мөлшерінің қалыптан тыс көп болуы. Бұл жағдайда қан жоғалту
салдарынан анемия қаупі жоғарылайды.
•Полименорея: Циклдардың жиі қайталануы, яғни цикл аралығы қысқарады. Бұл да гормоналды
реттеу бұзылыстарымен байланысты болуы мүмкін.
Себептері мен факторлары •Гормоналды дисбаланс: Эстроген мен прогестеронның дұрыс бөлінбеуі
cycle-дің бұзылуына әкеледі.
Мысалы, поликистозды аналық без синдромы (PCOS) жиі кездесетін себептердің бірі болып
табылады.
•Стресс және психологиялық факторлар:

8.

Ұзақ уақыт созылған стресс гормоналды жүйеге әсер етіп, етеккірдің уақытылы өтпеуіне немесе
ауырлығына әкелуі мүмкін.
•Дене салмағының өзгерістері:Артық салмақ немесе төмен салмақ гормоналдық тепе-теңдіктің
бұзылуына ықпал етеді.
•Қосымша аурулар: Қалқанша безінің немесе ұйқы безінің бұзылыстары, эндокриндік жүйенің
басқа да аурулары, сондай-ақ инфекциялық процестер де етеккір бұзылыстарына себеп болуы
мүмкін.
Диагностика
•Медициналық тарих және физикалық зерттеу: Дәрігерлер науқастың ауру тарихын, өмір
салтын және отбасылық медициналық деректерін ескереді.
•Гормоналдық зерттеулер:Қан анализдері арқылы эстроген, прогестерон, тестостерон және
басқа гормондардың деңгейі тексеріледі.
•Ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ):Жіберілген органдардың құрылымын бағалау үшін
қолданылады.
Бұл эндометриоз, миомалар немесе басқа патологиялық өзгерістерді анықтауға көмектеседі.
•Қосымша әдістер: Қажет болған жағдайда лапароскопия немесе гистероскопия сияқты
инвазивті әдістер де қолданылуы мүмкін.

9. Лабораториялық зерттеу әдістері ЖҚК

ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ ЖҚК
Лабораториялық тест(негізгі)
Клиникалық қан анализі
Жүктілікке тест
Коагулограмма:активтендірілген ішінара тромбопластин уақыты
Протромбин уақыты
Фибриноген
Виллебранд ауруын тексеру әдістері
Виллебранд ауруының антигені
Ристоцитин-кофакторлық талдау
VIII фактор
Басқа лабораториялық зерттеу әдістері
ТТГ (қалқанша без ауруларының белгілері болған жағдайда)
Сарысулық темір,темірдің жалпы байланыстыру қабілеті
Ферритин
Бауыр ферменттері
Хламидиялық тест

10. ЖҚК визуалды диагностикалық тексеру әдістері

ЖҚК ВИЗУАЛДЫ ДИАГНОСТИКАЛЫҚ ТЕКСЕРУ
ӘДІСТЕРІ
Визуалды бағалау
әдістері
Трансвагинальды УДЗ – АМҚ
визуалды диагностикасындағы 1-ші
қатардағы әдіс.
3D-УДЗ-ны тұрақты қолдану
ұсынылмайды.
Интражатырлық патологияға күдік
болған жағдайда
соногистерографияның
трансвагинальды УДЗ-ға қарағанда
артықшылығы бар. (B)
Допплерометрия – артериовенозды
мальформацияға немесе
онкологиялық ауруларға күдік
болған жағдайда қолданылады. (C)
МРТ – АМҚ визуалды
диагностикасындағы 2-ші қатардағы
әдіс.

11.

Емдеу мақсаттары:
• қан кетуді тоқтату;
• етеккір функциясын қалыпқа келтіру;*
• жатырдан қан кетудің қайталануының алдын алу.

12.

Репродуктивті денсаулық
бойынша кеңестер
Репродуктивті денсаулықты сақтау үшін бірнеше қарапайым кеңестерді
ұстану жеткілікті. Дұрыс тамақтану, спортпен айналысу, зиянды
әдеттерден аулақ болу және дәрігермен үнемі кеңесіп тұру қажет.
Өзіңізге қамқорлық жасау – сау және бақытты өмірдің кепілі.
Дұрыс тамақтану
Спортпен айналысу
Жемістер, көкөністер және
Күніне кемінде 30 минут
дәнді дақылдарды тұтыну.
спортпен шұғылдану.
Медициналық тексеру
Жылына бір рет дәрігерге қаралу.

13.

Негізгі қорытындылар
Репродуктивті денсаулық – бұл әрбір жасөспірімнің өмірінде маңызды рөл атқарады. Жасөспірім жастағы
жүктіліктің алдын алу және сау өмір салтын ұстану – болашақ ұрпақтың денсаулығын қамтамасыз етудің кепілі.
Өзіңізге қамқорлық жасаңыз және сау болыңыз!
Білім
Репродуктивті денсаулық туралы білім алу.
Қамқорлық
Денсаулықты сақтау.
Болашақ
Сау және бақытты болашақ құру.