7_3_3_Сұйытылған_қышқылдардың_металдармен_әрекеттесуі_

1.

1
то
п
2
то
п
3
то
п
1
то
п
3
то
п
2
то
п
1
то
п
1
то
п
2
то
п
3
то
п
2
то
п
3
то
п
3
то
п
2
то
п
1
то
п
1
то
п
2
то
п
3
то
п
1
то
п
2
то
п

2.

Үй тапсырмасы
« Фри» тәсілі
2

3.

Тақырыбы:
Сұйытылған қышқылдардың металдармен
әрекеттесуі.
9-зертханалық жұмыс.
«Мырыштың сұйытылған тұз қышқылдармен
әрекеттесуі»
Пәні : химия
Сыныбы : 7

4.

Оқу мақсаты
7.2.2.1-сұйытылған қышқылдардың қолдану аяларын
және олармен жұмыс жасау ережелерін білу
7.2.2.2-Сұйытылған қышқылдардың әртүрлі
металдармен реакцияларын зерттеу және сутек
газаның сапалы7қ реакциясын жүзеге асыру
Бағалау критерийлері
сұйытылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау
ережелерін біледі;
сұйытылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу және
сутек газаның сапалық реакциясын жүзеге асырады

5. Топтық жұмыс

1-топ «Қышқылдардың сілтілермен
әрекеттесуі»
2-топ «Қышқылдардың металдармен
әрекеттесуі»
3-топ «Қышқылдардың карбонаттармен
әрекеттесуі»
5

6. 1-тапсырма

Төменде суретте берілген қышқылдарды қолдану аясын атаңыз. Мысал
келтіре отырып бос ұяшықтарды толтырыңыз
6

7.

Лабораториялық тәжірибе
«Мырыштың сұйылтылған тұз
қышқылымен реакциясы»
7

8. СҰЙЫЛТЫЛҒАН ҚЫШҚЫЛДАРДЫҢ ӘРТҮРЛІ МЕТАЛДАРМЕН РЕАКЦИЯЛАРЫ

1. Мүмкіндігінше көптеген
металдарды тізімдеңіз.
2. Металдардың қолданылу
аймағына мысал келтіріңіз

9. СҰЙЫЛТЫЛҒАН ҚЫШҚЫЛДАРДЫҢ ӘРТҮРЛІ МЕТАЛДАРМЕН РЕАКЦИЯЛАРЫ

МЕТАЛЛ
+
ҚЫШҚЫЛ
ТҰЗ
+
СУТЕК ГАЗЫ
Сутек газы қайдан бөлінеді?
Сутек газының түзілгендігін қалай дәлелдеуге болады?
СУТЕК ГАЗЫНА САПАЛЫҚ РЕАКЦИЯ
Сутек газы бар сынауыққа жанып
тұрған шыраны жақындатқанда «ПАХ» деген
дыбыс шығады

10. КӨРСЕТІЛІМ

11. СҰЙЫЛТЫЛҒАН ҚЫШҚЫЛДАРДЫҢ ӘРТҮРЛІ МЕТАЛДАРМЕН РЕАКЦИЯЛАРЫ

магний
+
тұз
қышқылы
Магний хлориді
+
СУТЕК ГАЗЫ
СУТЕК ГАЗЫНА САПАЛЫҚ РЕАКЦИЯ
Сутек газы бар сынауыққа жанып
тұрған шыраны жақындатқанда «ПАХ» деген
дыбыс шығады

12. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

Металл
5 сынауыққа 1-2 мл тұз қышқылын құйыңыз;
металдарды берілген реттілікпен тұз қышқылы құйылған сынауыққа салып, газдың бөлінуін
бақылаңыз;
соңғы реакцияда бөлінген газды жинақтап, тестілеу жүргізіңіз;
берілген кестені дәптерге сызып,нәтижені кестеге түсіріңіз
төмендегі сұрақтарға жауап жазыңыз.
Реакция жүрді ме?
Қалайы
Мырыш
Мыс
Темір
Магний
Сұрақтар:
Қандай газ бөлінді?
Оған тестілеу қалай жүргізілді?
Реакцияның сөзбен теңдеуі

13.

Көмір қышқыл газын әк суы
Борға тұз қышқылын қосқанда
арқылы өткізгенде алдымен ерітінді
не болады?
лайланып, сосын неге ериді?
Көмір қышқылын дистилденген
су арқылы өткізгенде не
Реакция өнімдері қандай
байқадыңыз?
заттар болып табылады?

14.

.
14
Практикалық жұмыс
«Сұйылтылған қышқылдар мен
карбонаттардың әрекеттесуі».

15.

Табиғи карбонаттар
Карбонаттар – табиғатта кеңінен таралған табиғи минералдар. Ең жиі кездесетіні кальций карбонаты CaCO3.
Ол табиғатта әктас, бор және мәрмәр түрінде кездеседі. Кальций карбонатынан бөлек, басқа металдардың карбонаттары да
болады: доломит CaMg(CO3)2, магнезит MgCO3, сидерит FeCO3 және басқалар. Кальций және магний карбонаттары
құрылыс шаруасында, өнеркәсіпте, оптикада, техника мен тұрмыста кеңінен қолданылады
бор
мәрмәр
әктас
кальций карбонаты CaCO3
сидерит FeCO3

16.

Қышқылдардың карбонаттармен әрекеттесуі
Сынауыққа аздаған бор (СаСО3) ұнтағын немесе мәрмәр (СаСО3) түйірін салып, үстінен тұз қышқылының ерітіндісін құйған
кезде, “быжылдап” түзілген газ бөлінгенін көруге болады.
Реакция төмендегідей өрнектеледі:
кальций карбонаты + тұз қышқылы ꞊ кальций хлориді + су + көмірқышқыл газы
СаСО3
+
2HCl
=
СаCl2
+ H2О + CО2 ↑
Tағы бір осындай реакцияны қарастырайық:
натрий карбонаты + тұз қышқылы ꞊ натрий хлориді + су + көмірқышқыл газы
Nа2СО3 + 2HCl
= 2NаCl
+ H2О + CО2 ↑
Қорытынды:
1.Қышқылдар карбонаттармен әрекеттесіп, тұз, су және көмірқышқыл газын түзеді:
+ көмірқышқыл газы↑
2.Карбонат түздарымен сұйылтылған
қышқылдардың әрекеттесуі бейтараптану
реакциясы болады.
3.Бөлінген көмірқышқыл газы СО2
ауадан ауыр, жануды қолдамайтын, суда
еритін қышқылдық оксид.
Қышқыл + карбонат тұзы ꞊ тұз + су

17.

Көмірқышқыл газына сапалық реакция
Жанып тұрған
шырпы, сөнеді
ер-ді
HCl
Әкті су
лайланады
ер-ді
Көмір қышқыл газы СО2
жануды қолдамайтын, ауадан
ауыр газ
Анықтау әдістері:
А) жанып тұрған шырпы
Б)әкті судан өткізу
Қасиеттері:
Көмірқышқыл газы СО2 ауадан ауыр, жануды қолдамайтын, суда еритін қышқылдық оксид.
Анықтау әдісі:
-Көмірқышқыл газы жиналған сынауыққа жанып тұрған шырпыны салған кезде, шырпы сөнеді;
-Көмірқышқыл газын әкті судан өткізген кезде, әкті су лайланады.
-Көмірқышқыл газы ауадан ауыр болғандықтан сынауық аузын жоғары қаратып орнату қажет, себебі ауыр газ сынауық түбіне
жиналады.

18.

№3 практикалық жұмыс: «Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі».
Мақсаты: Карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен әрекеттесуін және алынатын өнімдерді зерттеу.
Құралдар: тұз қышқылы, бор, сынауық, газ өткізгіш түтік, штатив, ізбес суы, натрий гидроксиді, лакмус,
фенолфталеин. https://www.youtube.com/watch?v=CykzMC_pAXM
Жұмыс барысы:
Орындалатын жұмыс
Реакция теңдеуі
Қорытынды
Байқалған
құбылыс
1.Сынауыққа бірнеше кесек бор салып, оған
сұйылтылған тұз қышқылын қосыңыз. .
Кальций карбонаты + тұз қышқылы =
2.Сынауыққа бірнеше кесек бор салып, оған
сұйылтылған тұз қышқылын қосыңыз.
Сынауықты газ өткізетін түтікпен жабыңыз.
Түтіктің екінші ұшын 2-3 мл. ізбес суы бар
сынауыққа салыңыз.
Көмірқышқыл газы+ кальций гидроксиді =
3.Сонан соң газ өткізетін түтіктің ұшын
ерітіндіден суырып алып, дистилденген суда
шайыңыз да оны басқа 2-3 мл. дистелденген суы
бар сынауыққа салып, газ жіберіңіз. Бірнеше
минуттан соң түтікті ерітіндіден алып, алынған
ерітіндіге көк лакмус қосыңыз.
А)Көмірқышқыл газы+су=
4.Басқа сынауыққа 2-3 мл сұйыл-тылған натрий
гидроксиді ерітінідісін құйып, үстіне бірнеше
тамшы фенолфталеин тамызыңдар. Осы ерітінді
арқылы көмірқышқыл газын өткізіңдер
А)натрий гидроксиді + фенолфталеин =
Б)Көмірқышқылы + лакмус=
Б)Көмірқышқыл газы+ натрий гидроксиді =

19.

1.
Сабақты бекіту
Сұрақтарға жауап беріңіз
1. Борға тұз қышқылын қосқанда не болады?
2. Көмір қышқыл газын ізбес суы арқылы өткізгенде алдымен ерітінді
лайланып, сосын неге ериді?
3. Көмір қышқылын дистилденген су арқылы өткізгенде не байқадыңыз?
4.Не себепті бор мен тұз қышықылының әрекеттесуін бейтараптану реакциясы
болатынын түсіндіріңіз?
3.Адам шығарған демі құрамында көмірқышқыл
газы да болатынын қалай дәлелдеуге болады?
2.
Стақандағы қай шам бірінші сөнеді? Себебін түсіндіріңіз.

20.

§12 оку