375.30K
Category: lawlaw

Азаматтық сот ісін жүргізу

1.

Азаматтық сот ісін жүргізу- азаматтық істі қарап, шешу барысында пайда
болатын соттың жəне басқа да қатысушы субъектілердің іс жүргізушілік
əрекеттерінің жиынтығы
Бұйрық арқылы іс жүргізу – өндіріп алушының
мүлікті, ақшалай сомаларды өндіріп алуын борышкер
мен өндіріп алушының түсініктемелерін тыңдау үшін
сотта іс қарамай- ақ, даусыз талаптар бойынша іс
жүргізу(ҚР АПК-нің 134-143 баптары).
Ерекше талап қоюмен іс жүргізу – əкімшілік
сипаттағы құқықтық дауларға негізделген істерден
туындайды, яғни тараптардың арасындағы қатынас
«билік жəне бағыныстылық» түрінде орын алады
(ҚР АПК-нің 286-301 баптары)
Талап қою бойынша іс жүргізу – азаматтық,
отбасылық, еңбек, тұрғын үй жəне басқа да құқықтық
қатынастардан туындаған даулар бойынша бұзылған
құқықты немесе заңды мүддені қорғау бойынша
сотта іс жүргізу(ҚР АПК-нің 148-285 баптары).
Ерекше іс жүргізу – даудың жəне тараптардың
болмауымен сипатталады. Бұл істер бойынша сот
шешімімен заңды фактілер, тұлғаның құқықтық
жағдайы анықталады (ҚР АПК-нің 302-386
баптары)

2.

Сотта азаматтық іс қозғау – талап қою арқылы, шағым немесе арыз
беру арқылы қозғалады
Азаматтық сот ісін жүргізу
сатылары – бір-біріне жақын
іс жүргізушілік
мақсаттардың біріктілігін
сипаттайтын, біртұтас
азаматтық сот ісін жүргізудің
құрамдас бөліктері
апелляциялық шағымдар, наразылықтар бойынша іс қарау – соттың
заңды күшіне актілеріне апелляциялық шағым беру немесе наразылық
келтіру арқылы козғалады
қадағалау тəртібімен іс жүргізу – соттың заңды күшіне енген актілерін
қадағалау тəртібімен кайта қарау
істі сотта қарауға əзірлеу – сот барлық мүдделі
тұлғалардың қатысуымен жүргізеді.
атқарушылық іс жүргізу – шешімді орындауға тиісті тұлға міндеттерін
ерікті орындамаған жағдайда мəжбүрлеп орындатуды қамтамасыз
етеді.
соттың бірінші инстанциясында іс қарау - істі мəні
бойынша қарау сот шешімін шығарумен аяқталады
заңды күшіне енген сот актілерін жаңадан анықталған мəн-жайлар
бойынша қайта қарау ж

3.

Азаматтық іс жүргізу құқығының принциптері - азаматтық істер бойынша əділеттілікті
атқаруды реттейтін жəне іс жүргізушілік нормалардың мазмұнын анықтайтын негізгі құқықтық
идеялар
Азаматтық іс жүргізу құқығының принциптерін топтау
Бекітілген нормативтік қайнар көзі бойынша
Конституциялық принциптер

4.

КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ПРИНЦИПТЕР
Сот төрелігін тек соттың жүзеге
асыруы
Əркімнің жеке өміріне қол
сұғылмаушылық
судялардың тəуелсіздігі
меншікке қол сұғылмаушылық
сот актілерінің міндеттілігі
заң мен сот алдындағы теңдік
əркімнің құқықтарын, бостандықтары
мен заңды мүдделерін сотта қорғау
жеке адамның ар-намысымен, қадірқасиетін құрметтеу

5.

САЛАЛЫҚ ЗАҢДАРМЕН БЕКІТІЛГЕН
ПРИНЦИПТЕР
Заңдылық
сотта істі қараудың жариялылығы
диспозитивтік
сотта іс қараудың ауызшалылығы жəне
тікелейлігі
тараптардың жарыспалылығы жəне іс
жүргізушілік теңдігі
білікті заң көмегін алуға құқықты
қамтамасыз ету
дəлелдемелерді ішкі сенім бойынша
бағалау
сотта қарау барысында қауіпсіздікті
қамтамасыз ету

6.

Жалпы құқықтық заңдылық принципінің азаматтық іс жүргізуде жүзеге
асырылуы - сот істерді азаматтық сот ісін жүргізу тəртібімен шешу кезінде ҚР Конституциясының, ҚР
АПК-нің, басқа да нормативтік құқықтық актілердің талаптарын дəлме-дəл сақтауға міндетті.
Материалдық құқық
нормаларының бұзылуы немесе
дұрыс қолданылмауы
Іс жүргізу құқығы
нормаларының бұзылуы жəне
дұрыс қолданылмауы

7.

Материалдық құқық
нормаларының бұзылуы немесе
дұрыс қолданылмауы
Іс жүргізу құқығы нормаларының
бұзылуы жəне дұрыс
қолданылмауы
Қолданылуға тиісті заң қолданылмаса;
Егер істі қарауға құқығы жоқ сот қараса;
қолданылмауға тиісті заң қолданылса;
істі қарау кезінде сот іс жүргізу тілі туралы
ережені бұзса;
заң дұрыс түсіндірілмесе;
істе сот отырысының хаттамасы болмаса;
заң ұқсастығы немесе құқық ұқсастығы
дұрыс қолданылмаса
істе əрбір жеке іс жүргізу əрекеті туралы
хаттама болмаса.

8.

Құқықтық қатынастардың субъектілері
Сот
іске қатысушы тұлғалар
басқа да іске қатысушы тұлғалар
Құқықтық қатынастардың объектілеріəрекеттердің неге бағытталғандығы
Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастар – азаматтық іс жүргізу құқығы
нормаларымен реттелген, сот пен басқа да қатысушылардың арасындағы іс жүргізушілік
əрекеттерді атқару барысында пайда болған қатынастар.
Азаматтық іс жүргізу- шілік
құқықтық қатынастардың
жалпы объектісі - нақты
азаматтық іс бойынша пайда
болған материалдыққұқықтық дау
Арнайы объектісі - əр жеке
құқықтық қатынас, сондай-ақ
оның топтары (мысалы, соттараптар, сот-сот өкілдері).

9.

Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастардың
ерекшеліктері
билікті сипатта орын алады –
сот билік органы ретінде
қатысады, сондықтан оның
өкімдік əрекеттері азаматтық
іс жүргізудің барлық
қатысушылары үшін сөзсіз
міндетті;
құқыққолдану сипатында
орын алады – өйткені, негізгі
қызметі материалдық жəне
процессуалдық құқық
нормаларын қолдану;
сот міндетті субъектісі.
Соттың қызметінсіз
азаматтық іс жүргізушілік
құқықтық қатынас туындауы
мүмкін емес;

10.

Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастардың
ерекшеліктері
көпсубъектілігі – соттан басқа
да азаматтық іс жүргізудің
субъектілері қатысады
динамикалылығы – іс жүргізу
заңында көзделген тəртіпке
сай, бір іс жүргізушілік
əрекеттің келесі əрекетпен
бірізді ауысуы).
Тек құқықтық негізде орын
алады - бұл материалдыққұқықтық қатынастардан
негізгі айырмашылығы.
Мысалы, отбасы
құқыққатынасы құқықтық
реттеуден тəуелсіз пайда
болады, құқық бұл салаға
отбасы құқыққатынасының
мəнді жəне маңызды
мəселелері туындаған
жағдайда араласады.

11.

Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастарының пайда болу
алғышарттары
Азаматтық іс жүргізушілік құқық нормаларының
болуы – іс жүргізудің барлық қатысушыларының
əрекеттерін анықтайтын ережелер. Бұл ережелер
іс жүргізудің барлық қатысушыларына міндетті.
Əрекеті заңды факт тудыратын
негізгі субъект — сот. Соттың
əрекетінсіз бірде-бір істе
жүргізушілік қатынас туындауы
мүмкін емес.
«Заңи құрамның болуы» - заңды фактілердің
тобы, яғни іс жүргізу заңымен бекітілген соттың
жəне басқа іске қатысушылардың əрекеттері.
Іске қатысушы тұлғалардың
əрекеттері заңды факт тудыратын
тағы бір элемент.

12.

Құқықтық қатынасқа қатысушылардың құқықтық субъектілігі – іс
жүргізушілік құқықтық қатынастың субъектілерінің белгілі
құқықтық мəртебесінің болуы қажеттігін білдіреді.
Азаматтық іс жүргізу құқықтары мен
міндеттеріне ие болу қабілеттілігі
материалдық құқық субъктілері болып
табылатын барлық азаматтар мен ұйымдар
үшін бірдей дəрежеде болады
Азаматтық іс жүргізу əрекет қабілеттілігі
– сотта құқықтарын өз іс -əрекеттерімен
жүзеге асыру жəне міндеттерін орындау,
іс жүргізуді сот өкілдеріне тапсыру
қабілеттілігі (азаматтық іс жүргізу əрекет
қабілеттілігі) он сегіз жасқа толған
азаматтарда жəне ұйымдарда толық
көлемде болады

13.

Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастың
субъектілері
Сот - азаматтық іс жүргізушілік құқықтың
субъектілерінің ішінде негізгі рөлге ие.
Өйткені, сот біріншіден, іс жүргізушілік
құқықтық қатынастың қатысушысы,
екіншіден, осы істі қарауға байланысты пайда
болған барлық мəселелерді шешу құқығы мен
билігіне ие орган.
Іске қатысушы тұлғалар - (құрамы ҚР АПК –нің
46-бабымен анықталады) Ерекшелігі: істің
ақырына заңи мүдделілік танытады.

14.

ІСКЕ ҚАТЫСУШЫ ТҰЛҒАЛАР
Тараптар (талап қоюшы жəне жауапкер);
ерекше іс жүргізу тəртібімен қарайтын істер бойынша
мəлімдеушілер мен мүдделі тұлғалар.
үшінші тұлғалар – басталып кеткен іс жүргізуге өз
субъективтік құқығын қорғау үшін қатысушы
(тартылған) тұлға;
прокурор, мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі
басқару органдары немесе басқа тұлғалардың
құқықтарын, қоғамдық жəне мемлекеттік мүдделерін
қорғау үшін сотқа жүгінуші ұйымдар мен жекелеген
азаматтар;
Бұл тұлғалардың іс жүргізушілік
ерекшеліктері - сотқа басқа
тұлғалардың мүдделерін қорғау
мақсатында (немесе қорытынды
беру үшін) қатысады.

15.

ІСКЕ ҚАТЫСУШЫ БАСҚА ДА ТҰЛҒАЛАР
Ерекшеліктері: істің ақырына заңи мүдделілік танытпайды.
Куəлар;
мамандар;
сарапшылар;
аудармашылар.

16.

ТАРАПТАР
Талап қоюшы – бұзылған немесе
дауланған құқығын жəне мүддесін
қорғату мақсатында азаматтық іс
қозғатушы тұлға.
Жауапкер - өздеріне қуыным талабы
қойылған тұлғалар.
СУБЪЕКТІЛЕРІ
Азаматтар;
ұйымдар;
заңды тұлғалар
мемлекет.

17.

ТАРАПТАРДЫҢ ІС ЖҮРГІЗУШІЛІК ҚҰҚЫҚТАРЫ
Жалпы – барлық іске қатысушы
тұлғаларға тəн.
Арнайы – бұл заңмен талап
қоюшы мен жауапкерге берілген
құқықтары.

18.

Тараптардың іс жүргізушілік міндеттері
Жалпы – тараптар өздеріне берілген барлық
іс жүргізушілік құқықтарды адал
пайдалануға , сот мəжілісі залында
белгіленген тəртіпті сақтауға, сот
төрағасының өкіміне сөзсіз бағынуға, сотқа
құрметпен қарауға міндетті.
Арнайы – сот ісін жүргізудің сатыларына
жəне жекелеген нақты іс жүргізушілік
əрекеттерге байланысты. Мысалы, талап
арызын құрастырған кезде талап қоюшы
заңда көзделген барлық реквизиттерін
көрсетуге міндетті. Əр тарап өзінің
талаптарының жəне қарсылықтарының
негізі ретінде сілтеме жасаған мəнжайларды дəлелдеуі тиіс жəне т.б.

19.

Іс жүргізуге тең қатысу – азаматтық іс жүргізуге талап қоюшы немесе
жауапкер, сол сияқты екі тарап жағынан да бірнеше тұлғаның бір уақытта
қатысуы
Тең қатысудың іс жүргізушілік құқықтық мəні
Белсенді тең қатысу – талап қоюшы жағынан
бір уақытта бірнеше тұлғаның қатысуы;
Тең қатысудың материалдық
құқықтық мəні
Міндетті – барлық тең қатысушылардың іс жүргізуге қатысуын міндеттейді.
Негізі: жалпы талап немесе жалпы
міндет;
бəсең тең қатысу – жауапкер жағынан бір
уақытта бірнеше тұлғаның қатысуы;
аралас тең қатысу - бір уақытта талап қоюшы
жағынан да, жауапкер жағынан да бірнеше
тұлғаның қатысуы.
факультативті – барлық тең
қатысушылардың іс жүргізуге қатысуын
міндеттемейді. Негізі: Бірыңғай ұқсас
талаптар немесе ұқсас міндеттер.

20.

ПРОКУРОРДЫҢ АЗАМАТТЫҚ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУГЕ
ҚАТЫСУЫ
НЕГІЗДЕРІ
Заңда тікелей көзделгенде;
сот бастамасымен;
өз бастамасымен.
НЫСАНДАРЫ
Тұлғалардың құқықтарын,
бостандықтарын жəне заңды
мүдделерін, қоғамдық жəне
мемлекеттік мүдделерді қорғау
мақсатында сотқа талап қою
арқылы;
өзіне жүктелген міндеттерді
жүзеге асыру мақсатында іс
бойынша қорытынды беру
арқылы.
ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН
МІНДЕТТЕРІ
Іс жүргізуге
қатысушылардың
құқықтары мен
міндеттерін иеленеді
(бітімгершілік келісім
бекіту, істі аралық
соттың қарауына беруді
сұраудан басқа).

21.

Сотта өкілдік ету – бір тұлғаның басқа тұлғаның атынан жəне оның
мүддесін көздей отырып, іс жүргізушілік əрекеттер атқаруы
Міндеттері
Тарапты сот ісін жүргізуге қатысудан
босату;
сауатты жəне білікті заң көмегін
қамтамасыз ету;
Ерекшеліктері
Іс жүргізуді тапсырған тұлға сенім
білдіруші немесе өкілеттілік өткеруші
деп аталады;
басқа тұлғаның мүддесін қорғау
тапсырылған тұлға сот өкілі немесе
сенімге кіруші деп аталады

22.

СОТТАҒЫ ӨКІЛДІК ТҮРЛЕРІ
шартты
тек тараптардың келісімінің негізінде
пайда болады. Мысалы, мекеменің заңгері
немесе басқа да қызметкерлері үшін
соттағы өкілдіктің пайда болуы еңбек
шартына негізделеді. Ал, адвокаттар үшін
тапсырыс шарты сотта өкілдік атқаруға
негіз болады.
заңды
заңда тікелей көзделген жағдайда.
Өкілдіктің бұл түрі əрекетке қабілетсіз
азаматтардың, əрекет қабілетіне толық ие
емес немесе əрекетке қабілеті шектеулі,
əрекет қабілеттілігінен айырылған
тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын
жəне заңмен қорғалатын мүдделерін сотта
өздерінің өкілеттіліктерін куəландыратын
құжаттарды көрсету арқылы жүзеге
асырылады.

23.

СОТТАҒЫ ӨКІЛДІК ТҮРЛЕРІ
Қоғамдық
ұйымдар мүшелерінің құқықтары мен
мүдделерін қорғау
Кəсіптікодақ
органдарының уəкілетті
өкілдері
жарғылық
жарғыда көрсетілген жоғарғы органның
арнайы тапсырысты қажет етпей өзінен
төмен тұрған мекеменің мүдделерін
қорғауы
Жарғыда немесе ережеде
көрсетілген уəкілетті
тұлғалар

24.

СОТТАҒЫ ӨКІЛ БОЛА АЛМАЙДЫ
сот, прокурор, сарапшы, маман,
аудармашы, куə немесе айғақшы
ретінде бұрын осы іс бойынша
қатысса;
Соттар, тергеушілер, прокурорлар
жəне өкілді органдардың
депутаттары
адвокатура туралы заңмен
белгіленген ережелерді бұза
отырып, заң көмегін көрсету
туралы тапсырма алған адвокатта
егер мүдделері өзі өкіл болып
отырған тұлғаның мүдделеріне
қайшы келетін тұлғаға осы іс
бойынша заң көмегін көрсетсе,
немесе бұрын көрсеткен болса;
істі қараушы лауазымды тұлғамен
туыстық қатынаста болса.

25.

ӨКІЛДІҢ ӨКІЛЕТТІКТЕРІНІҢ КӨЛЕМІ
жалпы
арнайы
заңды
іске қатысушы тұлғаларға ҚР
АПК-нің 60-бабымен
берілген іс жүргізушілік
əрекеттерін сенім хатта
көрсетілмесе де жүзеге
асырады
сенім хатта арнайы
көрсетілуі тиіс (талаптың
негіздемесін немесе
нысанасын өзгерту, талаптың
мөлшерін ұлғайту немесе
азайту, талаптан бас тарту,
талапты тану, бітімгершілік
келісім бекіту, өкілеттікті
басқа тұлғаға өткізу, сот
шешімін шағымдау)
азаматтық сот ісін жүргізуге
қатысқанда материалдық
құқықпен белгіленген
шектеулерді сақтауға
міндетті.

26.

ӨКІЛЕТТІГІН РӘСІМДЕЙТІН ҚҰЖАТ
Заңды өкілдер үшін
Шартты өкілдер үшін
Адвокаттар
Ата-аналар
заңды тұлғалардың қызметкерлері
қамқоршылар
қорғаншылар
тең қатысушылардың тапсырмасы
бойынша қатысқан тең
қатысушылардың біреуі –
іске қатысушының өтінімімен сот
рұқсат еткен тұлға

27.

ІС ЖҮРГІЗУ МЕРЗІМДЕРІ
сот ісін жүргізудің субъектілеріне атқарылуы тиіс іс жүргізушілік əрекеттерді жүзеге
асыруға берілген заңмен белгіленген немесе сот тағайындаған уақыт аралығы
заңмен белгіленген
сотқа да, іске қатысушы
тұлғаларға да міндетті,
өзгертілуі мүмкін емес
сот тағайындаған
іске қатысушы тұлғалар үшін
(қажет болған жағдайда сот
өзгерте алады).

28.

ІС ЖҮРГІЗУ МЕРЗІМДЕРІН ҰЗАРТУ ЖӘНЕ
ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ
Заңмен белгіленген мерзімдерді, егер
ол сот дəлелдеді деп таныған
себептермен өткізіліп алынса, сот
қалпына келтіре алады (ҚР АПК-нің
124 бабы)
Сот тағайындаған мерзімдерді іске
қатысушы тұлғалардың өтінімінің
негізінде сот ұзарта алады (ҚР АПКнің 126 бабы)

29.

ІС ЖҮРГІЗУ МЕРЗІМДЕРІ
сот ісін жүргізудің субъектілеріне атқарылуы тиіс іс жүргізушілік əрекеттерді жүзеге
асыруға берілген заңмен белгіленген немесе сот тағайындаған уақыт аралығы
Іс жүргізу мерзімін өткізіп
алу
іс жүргізу əрекеттерін атқару
құқығы заңда белгіленген
немесе сот тағайындаған
мерзімнің аяқталуымен
жойылады
Іс жүргізу мерзімдерін
тоқтата тұру-
барлық аяқталмаған іс жүргізу
мерзімдері іс жүргізуді тоқтата
тұрумен тоқтатыла тұрады.

30.

ІСТІ СОТТА ҚАРАУҒА ӘЗІРЛЕУ МЕРЗІМДЕРІ
азаматтық істерді сотта қарауға əзірлеу, егер заң актілерінде өзгеше белгіленбесе, арыз
қабылданған күннен бастап, жеті күндік мерзімнен кешіктірілмей жүргізілуі тиіс.
Соттың дəлелді ұйғарымы
бойынша істі сотта қарауға əзірлеу
мерзімі бір айға дейін ұзартылуы
мүмкін істер
Айрықша күрделі істер бойынша ерекше
жағдайларда;
Сотта қарауға əзірлеу мерзімі
ұзартылуы мүмкін емес істер
Алимент өндіріп алу туралы
асыраушысынан айырылуына байланысты
еңбек қатынастарынан туындайтын
талаптарға байланысты
мертігуден немесе денсаулықтың өзге де
зақымдануынан келтірілген зиянды өтеу
туралы.

31.

СОТТЫҢ БІРІНШІ ИНСТАНЦИЯСЫНДА ІС ҚАРАУ
МЕРЗІМДЕРІ
ЖАЛПЫ МЕРЗІМ
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МЕРЗІМ
Жұмысқа қайта қабылдау туралы;
азаматтық істер істі сотта
қарауға əзірлеу аяқталған
күннен бастап, екі айға дейінгі
мерзімде қаралып шешіледі
алимент өндіру туралы;
мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының лауазымды
тұлғаларының, мемлекеттік қызметшілерінің
шешімдерін, əрекеттерін (əрекетсіздігін) даулау
туралы

32.

ІС ЖҮРГІЗУ ӘРЕКЕТТЕРІНЕ ТАҒАЙЫНДАЛАТЫН
МЕРЗІМДЕР
Заңмен белгіленген
Заңмен белгіленген
Сот тағайындаған (құқығы бар)
Қосымша шешім шығару туралы
Сот шығындарын төлеуді кейінге қалдыру
немесе бөліп төлеу туралы;
сот отырысының хаттамасына ескертпе
беру туралы
талап арыздың кемшіліктерін жою туралы
сот актілеріне апелляциялық шағым беру,
наразылық келтіру туралы
істі қарауды кейінге қалдыру туралы
заңды күшіне енген сот актілеріне
қадағалау тəртібімен шағым жасау,
наразылық келтіру
шешімді дереу орындау мерзімі.

33.

ІС ЖҮРГІЗУ МЕРЗІМДЕРІН ЕСЕПТЕУ
іс жүргізу əрекеттері заңда белгіленген мерзімдерде атқарылады, егер заңда белгіленбесе, оны
сот тағайындайды. Іс жүргізу əрекеттерін атқаруға арналған мерзімдер сөзсіз болуға тиіс.
Уақыт кезеңімен белгіленетін
мерзімдердің есептелуі жəне
аяқталуы
Іс жүргізу əрекетін атқару орны
бойынша мерзімнің аяқталуы
Атқарылуына мерзім
белгіленген іс жүргізу əрекеті
бойынша мерзімнің аяқталуы

34.

Уақыт кезеңімен белгіленетін
мерзімдердің есептелуі жəне
аяқталуы
соңғы жылының тиісті айында
жəне күнінде бітед
айлармен есептелетін мерзім
сол айдың соңғы тиісті күнінде
бітеді.
күндермен есептелетін мерзім
белгіленген кезеңнің соңғы
күні бітеді
Іс жүргізу əрекетін атқару орны
бойынша мерзімнің аяқталуы
Атқарылуына мерзім
белгіленген іс жүргізу əрекеті
бойынша мерзімнің аяқталуы
Сотта атқарылатын əрекеттің
соңғы мерзімі жұмыс уақыты
біткен сағатпен аяқталады
соңғы күнінің жиырма төрт
сағатына дейін атқарылуы тиіс
ұйымдарда атқарылатын
əрекеттің соңғы мерзімі тиісті
операциялар тоқтатылатын
сағатта аяқталады
мерзімнің соңғы күнінің
жиырма төрт сағатына дейін
поштаға, телеграфқа немесе
байланыстың өзге құралдары
бойынша жіберілуі тиіс

35.

АЗАМАТТЫҚ ІСТЕРДІҢ ВЕДОМСТВОЛЫҚ
БАҒЫНЫСТЫЛЫҒЫ
құқық туралы дауды немесе басқа да заңи істерді қарауды белгілі органның
құзыретіне жатқызу.
Ведомстволық бағыныстылықтың
түрлері
Айрықша ведомстволық
бағыныстылық
Көптік ведомстволық
бағыныстылық –

36.

ВЕДОМСТВОЛЫҚ БАҒЫНЫСТЫЛЫҚТЫҢ ТҮРЛЕРІ
Айрықша ведомстволық
бағыныстылық
Көптік ведомстволық
бағыныстылық
Шарттық ведомстволық бағыныстылық
істі қарап, шешу бір органға
бағынысты (мысалы, ата- аналық
құқығынан айыру туралы істер тек
сотта қаралады).
императивті ведомстволық бағыныстылық
шартты ведомстволық бағыныстылық
баламалы ведомстволық бағыныстылық

37.

ІСТЕРДІҢ ВЕДОМСТВОЛЫҚ БАҒЫНЫСТЫЛЫҒЫН
АЙЫРУ ӨЛШЕМДЕРІ
Даулы құқықтық қатынастың
сипаты
Дауға қатысушылардың
субъективтік құрамы
Құқықтың даулы немесе даусыз
Дау тараптарының арасында
шарт болуына
Басқа да өлшемдердің болуы

38.

ІСТЕРДІҢ ВЕДОМСТВОЛЫҚ БАҒЫНЫСТЫЛЫҒЫН
АЙЫРУ ӨЛШЕМДЕРІ
Сотқа ведомстволық бағыныстылығының
басымдылығы
біреулері сотқа, ал басқалары соттық емес органдарға
ведомстволық бағынысты, өзара байланысты бірнеше
талаптар біріктірілген кезде барлық талаптар сотта
қаралады

39.

СОТТЫЛЫҚ
азаматтық істерді қарауды соттар жүйесіндегі белгілі бір соттың өкілеттілігіне
жатқызу
Топтық соттылық
Аумақтық соттылық
азаматтық істі соттың қай деңгейі
қарауы тиіс екенін анықтайды.
жауапкердің тұрғылықты жері
немесе орналасқан жері бойынша
анықталады

40.

СОТ ШЫҒЫНДАРЫ
МЕМЛЕКЕТТІК БАЖ
Жай баж
нақты сомамен есептелінеді (талаптың
құнына сəйкес)
Пропорционалды баж
талап қойған кездегі айлық есептік
көрсеткішке сəйкес есептелінеді

41.

ІС БОЙЫНША ІС ЖҮРГІЗУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ
ШЫҒЫНДАР
Куəгерлерге, сарапшыларға жəне мамандарға
төленуге тиісті сомалар;
тараптарға хабарлау жəне оларды сотқа шақыру
жөніндегі шығындар;
дəлелдемені тұрған жерінде қарау жүргізілуге
байланысты шығындар;
іс бойынша жарияланымдар мен
хабарландыруларға байланысты шығындар;
заттай дəлелдемелерді сақтауға байланысты
шығындар;
өкілдердің көмегіне ақы төлеу жөніндегі
шығындар;
жауапкерді іздестіру жөніндегі шығындар;
сот қажет деп таныған өзге де шығандар
жатады.

42.

ТАЛАП ҚОЮ БАҒАСЫ
Ақша қаражатын өндіріп алу туралы талаптан
мерзімсіз жəне өмір бойы төлемдер мен
берулер туралы талаптардан
мүлікті талап ету туралы талаптан
төлемдерді немесе берулерді азайту, я көбейту
туралы талаптан
алимент өндіру туралы талаптан
төлемдер мен берулерді тоқтату туралы
талаптан
мерзімді төлемдермен оларды беру туралы
талаптан
мүлікті жалдау (жалға алу) шартын мерзімнен
бұзу туралы талаптан

43.

СОТТА ДӘЛЕЛДЕУ
Дəлелдеу нысанасы
Сот жəне іске қатысушы
тұлғалармен анықталатын жəне іс
жүргізу барысында əртүрлі
себептерге сəйкес өзгеруі мүмкін
Дəлелдеу нысанасына дəлелдеуден
босатылған деректер қосылмауы
тиіс.
Сот дəлелдемелері
Сотта дəлелдеу

44.

ДӘЛЕЛДЕУДЕН БОСАТЫЛҒАН МӘН-ЖАЙЛАР
Жалпыға белгілі
Преюдициялды
көпшілікке белгілі мəн- жайлар,
мысалы, тарихи деректер
соттың бұрын қаралған азаматтық іс
бойынша заңды күшіне енген шешімі
мен белгіленген мəн-жайлар сот үшін
міндетті жəне сол тұлғалар қатысатын
басқа азаматтық істерді қарау кезінде
қайтадан дəлелденбейді

45.

ПРЕЮДИЦИЯ
(латын сөзі praejudicio-алдын ала шешімі бар)- кейіннен шығарылатын сот шешімі тəуелді
болатын мəселені құқыққа сəйкес алдын ала шешу
Преюдициялдықты шектеу
Заңды күшіне енген үкім немесе
шешіммен бекітілген мəнжайлар преюдициялдыққа
айналады
заңды күшіне енген үкім немесе
шешімнің преюдициялдық
күшінің мəні іске қатысқан
тұлғалар
сот үкімімен немесе шешімімен
белгіленген барлық мəн-жайлар
преюдициялды болмауы мүмкін.

46.

ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕР
Дәлелдеу құралдары
Тараптардың жəне үшінші
тұлғалардың түсініктемелері
жазбаша жəне заттай
дəлелдемелер
куəнің айғақтары
сарапшылардың
қорытындылары

47.

НАҚТЫ ДЕРЕКТЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ
Сотқа қажетті деректер
жайлы мəліметтер
Дəлелдемелік деректер-
Бұл нақты деректердің қайнар
көздері немесе тасымалдаушылары
(дəлелдеу қайнар көздері) осы мəнжайлар туралы мəліметтері бар
тұлғалар немесе белгілі бір ықпал
етудің іздерін өзінде сақтап қалған
затта
əдеттегі тəртіппен анықталған,
кейіннен сот дəлелдеу нысанасының
бар екендігін дəлелдейтін заңды
деректер

48.

ДӘЛЕЛДЕМЕ РЕТІНДЕ ЖОЛ БЕРУГЕ БОЛМАЙТЫН НАҚТЫ
ДЕРЕКТЕР
Күш қолдану, қорқыту, алдау, сол сияқты өзге де
заңсыз іс-əрекеттерді қолдана отырып алынған
іс жүргізу əрекеттерінің тəртібін айтарлықтай
бұза отырып алынған
нақты азаматтық іс бойынша іс жүргізу
əрекеттерін атқаруға құқығы жоқ тұлғаның
əрекеттеріне байланысты алынған
белгісіз қайнар көзден немесе сот отырысында
анықталуы мүмкін емес қайнар-көзден алынған
н іске қатысушы тұлғалардың өз құқықтары мен
міндеттеріне қатысты жаңылуын пайдалана
отырып алынған
дəлелдеу барысында қазіргі ғылыми білімге
қайшы келетін əдістерді қолдана отырып
алынған

49.

СОТ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРІН ЖІКТЕУ
Алыну қайнар көзі бойынша
жеке
қайнар көздері адамдар
болып табылады
заттай
қайнар көздері материалдық
құндылықтардан алынады

50.

СОТ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРІН ЖІКТЕУ
Қалыптасу əдісі бойынша
Алғашқы
яғни бірінші қайнар
көздерден алынған;
Өндірмелі
яғни «екінші
қолдардан» алынған
дəлелдемелер

51.

СОТ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРІН ЖІКТЕУ
Қорытындылау сипаты бойынша
Тікелей
олардан (нақты
шарттар болғанда)
дəлелдемелік
деректердің бар болуы (немесе
жоқ болуы) туралы нақты
қорытынды жасау мүмкін
болатын дəлелдемелер
Жанама
олардан (шындыққа
сəйкес шарттар болғанда)
дəлелдемелік деректердің бар
болуы туралы болжамалы
қорытынды жасау мүмкін
болатын
дəлелдемелер

52.

СОТТА ДӘЛЕЛДЕУ
сотпен іске қатысушы
тұлғалардың іс бойынша мəн-жайларды
анықтау мақсатындағы қызметі.
субъектілері
Іске қатысушы тұлғалар (тараптар,
үшінші тұлғалар, арыз берушілер,
мүдделі тұлғалар) дəлелдеме жинау
жəне зерттеуге белсене қатысады.
міндеттері
Дəлелдемелерді айқындау, жинау, кейбір
жағдайларды бекіту; сотқа бірқатар
құқықтар берілсе де, бұл міндет негізінен
іске қатысушы тұлғаларға жүктелген

53.

ДӘЛЕЛДЕУДІҢ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Қатыстылығы
ережесі бойынша, егер
дəлелдеме үшін маңызды
мəн- жайлардың бар екендігі
туралы Тұжырымдарды
растайтын, теріске
шығаратын, не оларға күмəн
келтіретін нақты деректер
болса, сот дəлелдемені іске
қатысты деп таниды
Дəлелдемелерге
жол беру
Заң бойынша белгілі
Бір дəлелдемелермен
расталуға тиіс істің мəнжайлары ешқандай басқа
дəлелдемелермен
расталмайды
Дəлелдеу міндеті
əр
тарап өзінің талаптары мен
қарсылықтарын негіздейтін
мəн-жайларды дəлелдеуі
тиіс.

54.

ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІ АЙҚЫНДАУ ЖӘНЕ БЕКІТУ
ҚҰРАЛДАРЫ
Сот тапсырмалары
дəлелдемелер
жинау қажеттігі туралы
өтінімін қанағаттандырған
жағдайда тиісті сотқа белгілі
бір іс жүргізу əрекетін
атқаруға тапсырма береді
дəлелдемелерді қамтамасыз
ету
дəлелдемелерді сұратып
алу
іске
қатысушы тұлғалар соттан
осы дəлелдемелерді
қамтамасыз ету туралы сұрай
алады
тараптар мен іске
қатысушы тұлғаларға
дəлелдемелерді ұсыну
қиындық келтірген жағдайда,
сот олардың өтінімі
бойынша
дəлелдемелерді сұратып
алдыруға көмектеседі

55.

ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІ ЗЕРТТЕУ ҚҰРАЛДАРЫ
сотқа ұсынылуы қиын немесе жеткізуге
болмайтын құжаттар мен заттай
дəлелдемелер олар орналасқан жерде
қаралады
Сот тараптардың жəне үшінші
тұлғалардың түсініктемелерін тыңдайды
куəлар арасында беттестіру жүргізеді
Жазбаша дəлелдемелерді маманға жəне
куəларға
көрсетіледі
Заттай дəлелдемелерді мамандарға жəне
куəларға
көрсетіледі

56.

ЗАҢМЕН ТАНЫЛАТЫН ДӘЛЕЛДЕУ ҚҰРАЛДАРЫ
куəнің айғақтары;
сарапшының қорытындысы.
Тараптар жəне заңды тұлғаның
түсініктемелері;
заттай дəлелдемелер;
жазбаша дəлелдемелер;

57.

ТАЛАПТЫ ТАНУ
тараптың талабын немесе қарсылығын негіздейтін деректерді екінші тараптың
мойындауы ол тарапты осы деректерді одан əрі дəлелдеу қажеттілігінен босатады.
Талапты тану
соттан тыс
тану
Қарапайым тану
деректі тану.
құқықтық
қатынасты
тану;
Сотта тану
Білікті тану

58.

КУӘ РЕТІНДЕ ЖАУАП АЛУҒА ЖАТПАЙТЫН ТҰЛҒАЛАР
айғақ
беруге қабілетсіз
тұлғалар;
сот өкілдері
немесе қорғаушылар;
судья;
аралық судья немесе
төреші;
дін қызметшілері
басқа да адамдар

59.

ЖАЗБАША ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕР
іс үшін маңызы бар мəн-жайлар туралы мəліметтерді қамтитын актілер, құжаттар, іскерлік немесе
жеке сипаттағы хаттар
Актілер
іскерлік сипаттағы хаттар
əртүрлі ақпараттарды
техникалық
тасымалдаушылар
құжаттар
жеке сипаттағы хаттар
(переписка)
дыбыс немесе бейне
жазбалары.

60.

ЖАЗБАША ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІ САҚТАУ ЖӘНЕ ҚАРАУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Сотқа əкелу мүмкін емес заттар тұрған
жерінде сақталады.
тез бүлінетін заттай дəлелдемелерді
сот дереу қарап, зерттеп иесіне
қайтарады.
қажет болған жағдайда суретке түсіріп,
оны мөрмен бекітеді.
Заң бойынша азаматтардың иелігінде
бола алмайтын заттар тиісті
ұйымдарға беріледі .

61.

САРАПТАМА ТҮРЛЕРІ
жеке
кешенді
қосымша
комиссиялық
қайталама

62.

БҰЙРЫҚ АРҚЫЛЫ ІС ЖҮРГІЗУ
Шарттары
Даусыз талаптар бойынша
жүргізіледі
Ерекшеліктері
сот бұйрығы үш күн ішінде
шығарылады
сот бұйрығының атқарушылық
құжат күші болады;
өндіріп алушы мен борышкер
түсіндірмелерін тыңдау үшін
шақырылмайды.
сот бұйрығына қарсылық түссе,
оның күшін жою туралы ұйғарым
сол сотта шығарылады;

63.

ТАЛАП ҚОЮ БОЙЫНША ІС ЖҮРГІЗУ
маңызы
Сотқа талап арызын беру
арқылы қозғалады;
мақсаты
оларды тану;
құқық қатынасты тоқтату
немесе өзгерту;
азаматтық іс жүргізу
құқығының нормалары
жүйесімен реттелген;
міндеттемелерді табиғи
түрінде орындауды жүктеу;

64.

ТАЛАПТЫҢ ТҮРЛЕРІ
Тану талабы
(анықтау)
Тағайындау талабы
(орындату)
Қайта құру талабы
(конституциялық)
Талап қоюшының сотқа
жүгіну мақсатыжауапкер екеуі арасында
даулы материалдық
құқыққатынастың бар, я
жоқ екендігі туралы
деректі анықтау.
Талап қоюшының сотқа
жүгіну мақсаты - өзінің
субъективтік
құқығының бар екендігі
туралы деректерді
танытып қоймай,
жауапкерді
материалдық-құқықтық
міндеттерін орындауға
мəжбүрлеу.
Бұл талаптың бар екендігі
дискуссия тудырады.
Қайта құру талабын
қараудың нəтижесінде сот
даулы құқыққатынасты
өзгертеді немесе тоқтатады.

65.

ТАЛАП ҚОЮ ҚҰҚЫҒЫ
Материалдыққұқықтық мəні
Іс жүргізушілік мəні:
алғышарттары
талап қоюшының
жауапкерге материалдыққұқықтық талабын
мəжбүрлеп
жүзеге асыру құқығы;
талап қою құқығы - сотқа
қорғау үшін
жүгіну құқығы. Бұл ҚР
Конституциясында
бекітілген, сотта
қорғану құқығының бір
нысаны
талап қоюшының талаппен
сотқа жүгіне алу
немесе алмауына мүмкіндік
беретін шарттар

66.

ТАЛАП ҚОЮ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ
Жағымды
Жағымсыз
егер заң іс жүргізушілік мəндегі
талапқа құқықтылықтың пайда болуын
оның
бар екендігімен байланыстырып тұрса
егер заң іс
жүргізушілік мəндегі талапқа
құқықтылықтың пайда болуын
оның жоқ екендігімен
байланыстырып тұрса
жалпы
арнайы

67.

ҚАРСЫ ТАЛАП
бір сот отырысында алғашқы талаппен бірге
қарау үшін жауапкердің талап қоюшыға дербес талабы
Ерекшеліктері
шарттары
қарсы жəне алғашқы
талаптардың арасында өзара
байланыс болса жəне оларды
бірге қарау дауларды тез жəне
дұрыс шешуге мүмкіндік
берсе.
Қарсы талап сот шешім
шығарғанға дейін істі
қараудың кез келген
бөлігінде берілуі мүмкін;
Қарсы талапты
қанағаттандыру алғашқы
талапты толық немесе
қанағаттандыру бөлігінде
болдырмаса;
қарсы талапты сотқа беру
алғашқы талап қоюдың
жалпы ережелері бойынша
іске асырылады;

68.

ТАЛАПТЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ШАРАЛАРЫ
мүлікті тыйым салудан босату туралы
талап қойылған жағдайда мүлікті
өткізуді тоқтата тұру;
борышкер сотта даулаған атқарушылық
құжат бойынша өндіріп алуды
тоқтата тұру.
жауапкерге белгілі бір əрекеттерді
атқаруға тыйым салу;
басқа тұлғалардың мүлікті жауапкерге
беруіне немесе оған қатысты
өзге де міндеттемелерді орындауына
тыйым салу

69.

АЗАМАТТЫҚ ІСТІ ҚОЗҒАУ
іс жүргізушілік əрекеттер жүйесіндегі
алғашқы жəне өте маңызды буын
міндеттері
Істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мəнжайларды айқындау
іске қатысатын тұлғалардың құрамы мен
іс жүргізудің басқа да
қатысушылары туралы мəселені шешу
тараптардын құқықтық қатынастарын
жəне басшылыққа алынуға тиісті
заңды анықтау
əр тарап ұсынуы тиіс дəлелдемелерді
анықтау

70.

Талап сотқа талап
арыз беру
арқылы қойылады
Талап арыз сотқа жазбаша
нысанда беріледі. Бұл нысан
сотқа шағым, арыз беруде де
сақталады
мемлекеттік баж төленгені
туралы құжат тіркеледі;
сот өкілінің өкілеттігін білдіретін
сенім хат немесе басқа да құжат
тіркеледі
Арызды қабылдау
кезіндегі соттың
міндеттері
Талап қою тəртібін
сақтамаудын
салдары
Талап арызды
қайтарады
Талап арызды
қозғалыссыз
қалдырады
Сот арыз берушінің іс
жүргізушілік əрекет
қабілеттілігін тексеруі
тиіс;
ұқсас талаптың
болмауын тексереді;
істің соттылығын
тексереді

71.

ТАЛАП АРЫЗДЫҢ МАЗМҰНЫ
мүліктік сипатта
дəлелдеу бөлігі
кіріспе
сипаттау бөлігі
қарар бөлігі

72.

ТАЛАП ҚОЮДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ САЛДАРЫ
Материалдық-құқықтық
Іс жүргізушілік құқықтық
Ескіру мерзімінің үзілуі;
Нақты азаматтық іс бойынша іс
жүргізудің басталуы;
талап қойылған уақыттан бастап
алимент өндіру;
мүлікті қайтару туралы талап
қойылған уақыттан бастап мүлік
иесіне мүлікке байланысты түскен
барлық табыстарды қайтару;
баламалы соттылық бойынша мүдделі
тұлғаның істі қарау орнын таңдау
құқығынан айрылуы жəне шарттық
соттылық бойынша тараптардың істі
қарау орнын таңдау құқығынан
айрылуы.

73.

АЗАМАТТЫҚ ІСТІ СОТТА ҚАРАУҒА ӘЗІРЛЕУ
Арызды қабылдап, азаматтық істі қозғағаннан кейін сот уақтылы жəне дұрыс
шешуді қамтамасыз ету мақсатында істі сотта қарауға əзірлейді
міндеттері
Істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мəнжайларды айқындау;
іске қатысушы тұлғалардың құрамы
мен процестің басқа да қатысушылары
туралы мəселені шешу;
тараптардың құқықтық қатынастарын
жəне басшылыққа алынуға тиісті
заңды анықтау;
əрбір тарап өз пайымдауларын негіздеу
үшін ұсынуға тиіс дəлелдемелерді
анықтау.

74.

СОТҚА ШАҚЫРУ ҚАҒАЗЫН ТАПСЫРУ ТӘРТІБІ
Хабарлаулар мен шақырулар сотқа
уақтылы келуіне жеткілікті мерзім
болуы есептеле отырып жолданады;
Тапсырыстық хат;
телефонограмма;
сотқа шақыру тарап немесе басқа да
іске қатысушы тұлға көрсеткен
мекен-жай бойынша жолданады;
жедел хат;
сотқа шақыру қағазын жеткізу
тапсырылған тұлға алғандығы
жөнінде қолы қойылып, күні
көрсетілген түбершікті сотқа
қайтаруға міндетті;
өзге де байланыс құралдары
арқылы.

75.

СОТТА ІСТІ ҚАРАУ
іс бойынша негізді жəне заңды шешім шығарылуы тиіс
азаматтық іс жүргізудің негізгі сатысы
Сотта іс қараудың бөліктері
дайындық бөлігі;
Сот төрағасының іс жүргізушілік
əрекеттері
іс жүргізу əрекеттерін атқару тəртібін
сақтауды қамтамасыз етеді;
істі мəнісі бойынша қарау;
соттағы жарыссөз;
прокурордың қорытындысы;
шешім шығару жəне жариялау.
іс жүргізудің тəрбиелік ықпалын
қамтамасыз етеді;
іске қатысы жоқ мəселелерді сот
қарауынан алып тастайды;

76.

СОТТА ІС ҚАРАУДЫҢ ДАЙЫНДЫҚ БӨЛІГІНІҢ МАҚСАТЫ
Мақсаты
істі мəнісімен қарау мүмкіндігін анықтау
Істі қарау үшін белгіленген уақытта төрағалық етуші сот
отырысын ашады жəне
қандай азаматтық іс қаралуы тиіс екенін жариялайды
тəртібі
сот отырысының хатшысы шақырылғандардың келгендігі
немесе келмегендігі, келмеу себептері туралы мəліметтерді
баяндайды
төрағалық етуші келгендерді анықтап, лауазымды тұлғалар мен
сот өкілдерінің өкілеттіліктерін тексереді

77.

КУӘДАН ЖАУАП АЛУ
Əр куəдан жауап жеке алынады, əлі айғақ бермеген
куəларға сот залында отыруға жол
берілмейді.
егер сот отырысына тараптар қатысып отырса, істі
қарау кейінге қалдырылған жағдайда
төрағалық етуші келген куəлардан жауап алуға
құқылы.
Он алты жасқа толмаған куəға
іс бойынша шынайы жауап беру ұсынылып,
қылмыстық жауапкершілік жөнінде
ескертілмейді
Он алты жасқа толмаған куə
жауап алынып біткененнен кейін, егер төрағалық
етуші оның сот отырысы залында болуы
қажет деп таппаса, залдан шығарылады
куəдан жауап алуды төрағалық етуші куəнің іске
қатысушы тұлғаларға қатысын
анықтаудан бастайды жəне іс бойынша өзіне белгілі
мəліметтерді баяндауды ұсынады
дəлəлдемені қамтамасыз ету, сот тапсырмасын беру
немесе істі қарауды кейінге қалдыру
тəртібімен алынып, сот хаттамасына тіркелген
куəлардың жауаптарын төрағалық етуші сот
отырысы залында жариялайды

78.

ЖАЗБАША ЖӘНЕ ЗАТТАЙ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІ
ЗЕРТТЕУ
жазбаша жəне заттай
дəлелдемелерді орналасқан жерінде қарау
тəртібімен алынған құжаттар мен оларды
қарау
хаттамаларын төрағалық етуші сот отырысы
залында жария етеді
заттай дəлелдемелерді бірінші кезекте
төрағалық етуші қарайды, сонан соң іске
қатысушы
тұлғаларға, сот өкілдеріне, қажет болған
жағдайларда сарапшыларға, мамандарға жəне
куəларға көрсетіледі.
Келісім
берілмеген жағдайда, бұл мəліметтер жабық
сот отырысында жарияланып зерттеледі.
Осыдан
кейін іске қатысушы тұлғалар түсініктеме
бере алады
мемлекеттік жəне жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қорытындысы сот
отырысында жария етіледі.

79.

САРАПШЫНЫҢ ҚОРЫТЫНДЫСЫН ЗЕРТТЕУ.
Сарапшының қорытындысы сот отырысында
жария етіледі. Қорытындыны түсіндіру
жəне толықтыру мақсатында сарапшыға
сұрақтар қойылуы мүмкін.
арнайы ғылыми зерттеулер жүргізу қажет
етілмейтін жағдайларда маман ауызша
немесе жазбаша түсіндірме береді жəне бұл
əрекет сот отырысының хаттамасына
енгізіледі.
Бірінші сұрақ қою
кезегі - өтінімі бойынша сараптама
тағайындалған тұлға мен оның сот өкіліне
беріледі.
Төрағалық етуші маманға одан
жауап алудың кез келген уақытында сұрақ
қоя алады

80.

ІСТІ МӘНІ БОЙЫНША ҚАРАУДЫ АЯҚТАУ.
Барлық дəлелдемелер қаралып, зерттеліп
болғаннан кейін төрағалық етуші іске
қатысушы тұлғалар мен олардың сот
өкілдеріне іс материалдарын толықтыру
мүмкіндіктері туралы түсіндіреді.
соттағы жарыссөз іске қатысушы тұлғалар
мен олардың сот өкілдерінің сөздерінен
тұрады.
соттағы жарыссөз аяқталғаннан кейін
прокурор жалпы іс бойынша құқықтық
қорытынды береді
соттағы жарыссөзде істі мəні бойынша қарау
аяқталғанға дейін мəлімделмеген жəне
сот отырысында зерттеліп, анықталмаған
дəлелдемелерге сілтеме жасауға
болмайды.

81.

ШЕШІМ ШЫҒАРУ ЖӘНЕ ЖАРИЯЛАУ
Соттағы жарыссөзден, ал егер істі қарауға
прокурор қатысса, ол іс бойынша
қорытынды бергеннен кейін төрағалық етуші
шешім шығару үшін кеңесу
бөлмесіне кететінін жариялайды
төрағалық етуші іске қатысушы тұлғалар мен
сот өкілдеріне шешіммен танысу
жəне көшірмесін алу мерзімін жариялауға
міндетті
шешімге қол қойылғаннан кейін төрағалық
етуші сот отырысы залына қайтып
келіп, шешімді жариялайды
төрағалық етуші сот шешіміне шағымдану
тəртібі мен мерзімдерін түсіндіреді

82.

СОТ ХАТТАМАСЫ
бірінші сатыдағы соттың отырысы туралы,
сондай-ақ сот отырысынан тыс атқарылған əрбір іс жүргізу əрекеті
туралы толтырылады
Сот хаттамасын
толтыру тəртібі
Хаттаманы сот
отырысының хатшысы
толтырады.
Сот хаттамасы
қолмен жазылуы немесе
компьютерде басу əдісімен
жүргізілуі мүмкін.
Сот хаттамасына ескертпелер
беру жəне ескертпені қарау
Іске қатысушы тұлғалар мен
олардың сот өкілдері сот
хаттамасымен танысуға жəне
оған қол қойылғаннан кейін бес
күн ішінде хаттамада
жіберілген кемшіліктерді
көрсете отырып, оған жазбаша
түрде ескертпелер беруге
құқылы;

83.

СОТТА ІС ҚАРАУДЫ УАҚЫТША ТОҚТАТУ
Ерекшеліктері
Негіздері
Шешім шығару үшін кеңесу бөлмесіне
кетер алдында жариялауға болмайды;
Іске қатысушылардың біреуі
келмеуіне байланысты
үзіліс аяқталғаннан кейін іс жүргізу
басынан басталмайды, əрі қарай
жалғасады;
жауапкердің қарсы талап қоюына
байланысты;
үзіліс кезінде басқа істерді қарауға
жол берілмейді.
өзге де іс жүргізу əрекеттерін атқару
қажеттігі туындағанда.

84.

АЗАМАТТЫҚ ІСТІ ШЕШІМ ШЫҒАРМАЙ АЯҚТАУ
сот ұйғарым шығару арқылы жүзеге
асырады.
Іс жүргізуді қысқарту-
Арызды қараусыз қалдыру
сот ісін
жүргізуге мүмкіндік бермейтін
заңда көрсетілген негіздер
бойынша орын алады
арызды əрекет қабілеттілігі жоқ тұлға
берсе;
Іс азаматтық іс жүргізу
тəртібімен қарауға жатпаса;
арызға қол қою жəне оны сотқа беруге
құқығы жоқ тұлға бұл əрекеттерді атқарса;
тараптар бітімгершілік келісімін
жасап, сот оны бекітсе;
осы немесе басқа соттың өндірісінде ұқсас
талап бойынша бұрын қозғалған іс болса;

85.

СОТТЫҢ БІРІНШІ ИНСТАНЦИЯСЫ ШЫҒАРАТЫН СОТ
ҚАУЛЫЛАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Істі мəні бойынша
шешетін бірінші
сатыдағы сот қаулысы
шешім нысанында
шығарылады
Істі мəні бойынша
шешпейтін бірінші
сатыдағы сот қаулысы
ұйғарым түрінде
шығарылады
Сот бұйрығы - ақшалай
сомаларды немесе мүлікті
өндіріп алу үшін тараптарды
сотқа іс қарау үшін шақырмай
даусыз талаптар бойынша
шығарылатын сот қаулысы

86.

СОТ ШЕШІМІНЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР
Заңда қойылған талаптар
Заңдылығы – материалдық құқық
Нормалары сəйкес, іс жүргізу құқығы
нормалары дəл қолданылу арқылы
шығарылған шешім заңды деп есептеледі.
Негізділігі – сот
отырысында іс үшін
маңызы бар мəн-жайлар
толық жəне жан-жақты
зерттеліп
Басқа да талаптар
Толықтылығы – шешімде талап
қоюшы қойған жəне сот қараған
талаптар мен оған жарияланған
барлық қарсылықтарға жауап
болуы тиіс;
нақтылығы – шешімде
талаптың қанағаттандырылғаны
немесе қанағаттандырылмағаны,
егер талап қанағаттандырылсақандай құқықтар талап
қоюшынікі деп танылғаны

87.

СОТ ШЕШІМІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
кіріспе бөлігінде
Шешім шығарылған
уақыт пен орын,
шешім шығарған
соттың атауы, соттың
құрамы,
сот
отырысының
хатшысы,
сот
приставы,
тараптар,
іске қатысушы басқа
да тұлғалар жəне сот
өкілдері, дау нысанасы
немесе мəлімделінген
талап көрсетіледі.
сипаттау
бөлігінде талап
қоюшының
талаптары,
жауапкердің
Қарсылықтары жəне
іске
қатысушы басқа
да тұлғалардың
түсініктемелері
көрсетіледі.
дəлелдеу
қарар
сот қабылдамаған
дəлелдемелердің
негіздемелері, сот
басшылыққа
алған заңдар,
Жауапкердің талапты
танығаны жəне оны
соттың қабылдағаны
туралы
көрсетіледі.
шешімді орындаудың
белгілі бір мерзімі
мен тəртібі
белгіленгендігі
немесе дереу
орындауға
жіберілгендігі,
шешімнің
орындалуын
қамтамасыз етуге
шаралар
Қолданғандығы
туралы
көрсетілуі тиіс.

88.

ШЕШІМДІ ОРЫНДАУ ТӘРТІБІ
атқару парағы шешім шығарылғаннан кейін дереу берілуі
Міндетті
Алимент өндіру туралы;
жұмысқа қайта
орналастыру туралы;
ереуілді заңсыз деп тану
туралы.
Факультативті
Егер айрықша жағдайлардың
салдарынан шешімді
орындаудағы кідіріс өндіріп
алушыны елеулі зиянға əкеп
соғуы мүмкін болса немесе
шешімді орындау мүмкін
болмаса, сот талап
қоюшының өтінімі бойынша
шешімді дереу орындауға
жібереді.

89.

СОТТЫҢ БІРІНШІ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҰЙҒАРЫМДАРЫ
істі мəні бойынша шешпейтін бірінші сатыдағы сот актісі
Кіріспе бөлігі
Сипаттау бөлігі
Дəлелдеу бөлігі
Қарар бөлігі
мазмұны
Ұйғарымның шығарылу уақыты мен
орны;
соттың қаулысы;
ұйғарым шығарылған мəселе;
ұйғарым шағымдануға жатса, шағымдау
тəртібі мен мерзімі.

90.

СОТ ҰЙҒАРЫМДАРЫН ЖІКТЕУ
Субъектісі бойынша
Нысаны бойынша
Жеке жазбаша құжат
ретінде;
Жеке дара;
Мазмұны бойынша
Дайындау ұйғарымдары
қиып өтуші ұйғарымдар
аяқтаушы ұйғарымдар
сот хаттамасына
енгізілетін төрағалық
етушінің ауызша
нұсқаулары;
толықтырушы ұйғарымдар
жеке ұйғарымдар

91.

СЫРТТАЙ ІС ЖҮРГІЗУ
Ерекшеліктері
Шарттары
Мақсаттары
істі сырттай іс
жүргізу тəртібімен
қарау туралы сот
ұйғарым
шығарады;
талап қоюшы істі
сырттай қарауға қарсы
болмаса.
Сотта істі қараудың
тиімділігін арттыру;
талап қоюшы
талаптың
нысанасын немесе
негіздемесін
өзгертпесе.
жауапкер келмей
қалуының дəлелді
себептерін
хабарламаған;
жауапкердің себепсіз
сот отырысына келмей
қалып, іс қарау уақытын
создыруын болдырмау.

92.

ЕРЕКШЕ ТАЛАП ҚОЮМЕН ІС ЖҮРГІЗУ
мемлекеттік органдар мен лауазым иелерінің қызметін соттың қадағалау нысаны.
Талап қою бойынша іс жүргізуге
қарағанда ерекше талап қоюмен іс
жүргізуде бітімгершілік келісім бекіту,
істі қарауды аралық сотқа беру, қарсы
талап қою, тиісті емес жауапкерді
ауыстыру орын алмайды;
ерекше талап қоюмен іс жүргізуде заңды
өкілдер қатыспайды, өйткені мемлекеттік
органдар мен оның лауазым иелері тек
əрекетқабілетті тұлғалар;
іс қозғау мақсатында сотқа жүгінуші
тұлға арыз беруші, қарсы тарап мүдделі
тұлға деп аталады;
кей жағдайларда азаматтарға сотқа немесе
əкімшілік бағыныстылығы бойынша
жоғары тұрған органға жүгінуді таңдауға
мүмкіндік беріледі.

93.

ЕРЕКШЕ ІС ЖҮРГІЗУ
құқық туралы даумен байланысты емес заңи деректерді сотта анықтау жəне нотариат пен
АХАЖ органдарының əрекеттерінің заңдылығын қадағалау
Негізгі ерекшелігі құқық туралы дау
болмайды.
ерекше іс жүргізу ҚР АПК
Кодексіндегі ережелер бойынша жүргізіледі;
ерекше іс жүргізу тəртібімен іс қозғаушы
тұлға арыз беруші деп аталады;
Іс талап қою бойынша іс жүргізу
тəртібімен оның қозғалу орны бойынша
қаралады.

94.

СОТ АКТІЛЕРІН ҚАЙТА ҚАРАУ БОЙЫНША ІС ЖҮРГІЗУ
наразылық
келтіру құқығы бар
тұлғалар
наразылық беру тəртібі
жəне мерзімдері
Тараптар жəне іске қатысушы басқа
да тұлғалар;
Шешім шығарылған сот арқылы
беріледі (келтіріледі);
Қазақстан Республикасының Бас
прокуроры мен оның
орынбасарлары;
тікелей апелляциялық сатыға
келіп түскен шағымдар
(наразылықтар) шешім шығарған
сотқа жіберіледі
іске қатысуға
тартылмаған, бірақ сот құқықтары
мен міндеттері жөнінде шешім
қабылданған тұлғалар;
шағым, наразылық сот дəлелді
шешім шығарғаннан кейін он бес күн
ішінде берілуі (келтірілуі) мүмкін.
наразылықтарды
қарайтын соттар
Аудандық жəне оларға
теңестірілген соттар
шығарған шешімдер
облыстық жəне оған
теңестірілген бірінші
сатыдағы соттар шығарған
шешімдер

95.

ҚАДАҒАЛАУ ТӘРТІБІМЕН ІС ЖҮРГІЗУ
Істі қадағалау
тəртібімен қарайтын
соттар
наразылық келтіруге
құқығы бар тұлғалар
Бірінші сатыдағы
соттың шешімдері;
аудандық жəне оған
теңестірілген соттардың заңды
күшіне енген шешімдеріне,
ұйғарымдарына, қаулыларына;
Тараптар жəне апелляциялық шағым
беруге құқылы басқа
да тұлғалар;
апелляциялық жəне
қадағалау сатысындағы
соттардың қаулылары;
облыстық жəне оған
теңестірілген соттардың
азаматтық істер жөніндегі
алқасы
ҚР Бас прокуроры,
оның орынбасарлары;
бірінші сатыдағы соттың
істі қарауды жалғастыруға кедергі
келтіретін ұйғарымдары;
бірінші сатыдағы соттардың
шешімдеріне, ұйғарымдарына,
қаулыларына;
облыстың прокурорлары мен оларға теңестірілген прокурорлар.
Сот қадағалауы тəртібімен қайта
қарауға жататын сот
актілері

96.

ЗАҢДЫ КҮШІНЕ ЕНГЕН СОТ АКТІЛЕРІНЕ ШАҒЫМ ЖАСАУ, НАРАЗЫЛЫҚ
КЕЛТІРУ МЕРЗІМДЕРІ
Соттың шешімі, ұйғарымы, қаулысы заңды
күшіне енген күннен бастап бір жыл ішінде
(бұл мерзім адам мен азаматтың ҚР
Конституциясында көрсетілген
құқықтары мен бостандықтарына нұқсан
келтірсе, ҚР Конституциялық Кеңесі
шешімдерді, ұйғарымдарды, қаулыларды
шығаруда негізге алынған нормативті акт
конституциялық емес деп таныған
жағдайдақолданылмайды
егер қадағалау наразылығын келтіру туралы
өтінім прокурорға белгіленген мерзім
шегінде берілсе, бірақ ол бойынша шешім
қабылданбаса, сот наразылық келтіру
мерзімін ұзартады. Наразылықта бұл
туралы көрсетілуі тиіс.

97.

ҚАДАҒАЛАУ ШАҒЫМЫН АЛДЫН АЛА ҚАРАУ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛА
ҚАРАУ БОЙЫНША ҚАБЫЛДАНАТЫН ШЕШІМДЕР
Қадағалау шағымын алдын
ала қарау
алдын ала
қарау бойынша қабылданатын
шешімдер
Қадағалау шағымы келіп түскен
күннен бастап бір айдың ішінде
қаралады;
қадағалау шағымын қайтару
туралы қаулы шығарады.
қажет болған жағдайда
азаматтық іс сұратылуы мүмкін
шағым берілген сот актісін қайта
қарау бойынша қадағалау іс
жүргізуін қозғаудан бас тарту
туралы;
қадағалау шағымы алдын ала
қаралатын күн туралы
прокурорға, шағым берген
тұлғаға хабарланады,
қадағалау іс
жүргізуін қозғау жəне қадағалау
шағымын азаматтық істі сұрата
отырып қарау туралы;

98.

ҚАДАҒАЛАУ САТЫСЫНДА ІС ҚАРАУ ШЕКТЕРІ.
Қадағалау сатысында іс
қарау шектері
наразылық дəлелдері шегінде
бірінші, апелляциялық
сатыдағы соттар шығарған сот
қаулыларының заңдылығы
мен негізділігін тексереді;
наразылық келтірілген
шешімнің заңдылығын толық
көлемінде тексеруге құқылы;
Істі қадағалау тəртібімен қарайтын
сот нұсқауларының міндеттілігі
Істі қадағалау тəртібімен
қараған соттың шешімнің,
қаулының күшін жою туралы,
оның ішінде заңды түсіндіру
туралы қаулыда баяндалған
нұсқаулары сол істі қайта
қарайтын сот үшін міндетті
болып табылады.

99.

ЗАҢДЫ КҮШІНЕ ЕНГЕН ШЕШІМДЕРДІ, ҰЙҒАРЫМДАР МЕН ҚАУЛЫЛАРДЫ ЖАҢАДАН
АНЫҚТАЛҒАН МӘН-ЖАЙЛАР БОЙЫНША ҚАЙТА ҚАРАЙТЫН СОТТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ
ӨКІЛЕТТІГІ
Бірінші сатыдағы соттың заңды күшіне
енген шешімін жаңадан анықталған
мəн- жайлар бойынша осы шешімді
шығарған
сот қарайды;
қаулының күшін жояды
немесе қайта қараудан бас тартады.
Жаңадан анықталған мəн-жайлар
бойынша қайта қарауды шешімді
өзгерткен немесе жаңа
шешім шығарған сот жүргізеді
заңды күшіне енген шешімдерді,
ұйғарымдар мен қаулыларды жаңадан
анықталған мəн-жайлар бойынша
қайта қарайтын соттардың
өкілеттігі;

100.

ЗАҢДЫ КҮШІНЕ ЕНГЕН ШЕШІМДЕРДІ, ҰЙҒАРЫМДАР МЕН
ҚАУЛЫЛАРДЫ ЖАҢАДАН АНЫҚТАЛҒАН МӘН-ЖАЙЛАР БОЙЫНША
ҚАЙТА ҚАРАУ
Арыз берушіге белгілі болмаған
жəне белгілі болуы мүмкін емес
іс үшін маңызды мəн-жайлар;
сот өкілдерінің
қылмысты əрекеттері немесе судьяның
сол істі қарау барысында жасаған
қылмысты əрекеттері;
сарапшының көпекөрінеу жалған қорытындысы,
көпе-көрінеу дұрыс аудармау,
құжаттардың не заттай
дəлелдемелердің жалғандығы;
ҚР Конституциялық Кеңесінің
соттың сот актісін шығару
кезінде қолданған заңын немесе
өзге нормативтік құқықтық
актісін конституциялық емес деп
тануы.
English     Русский Rules