лекция №1

1.

Тақырыбы: Психикалық денсаулық туралы
түсінік. Психиатриялық көмекті ұйымдастыру.
Мейіргердің рөлі

2. 1. Психикалық денсаулық туралы түсінік

Психикалық денсаулық – адамның өзінің психикалық мүмкіндіктерін жүзеге асыруға, күнделікті
өмірдегі қиындықтарды жеңуге, нәтижелі еңбек етуге және қоғам өміріне қатысуға мүмкіндік беретін
психикалық әл-ауқат жағдайы.
Психикалық денсаулық адамның тек психикалық ауруының болмауымен шектелмейді. Ол адамның:
эмоциялық жағдайын;
ойлау қабілетін;
мінез-құлқын;
әлеуметтік бейімделуін;
қоршаған ортамен қарым-қатынасын;
стресс жағдайларына бейімделу қабілетін қамтиды.
Психикалық денсаулыққа әсер ететін факторлар
Психикалық денсаулыққа көптеген факторлар әсер етеді:
Биологиялық факторлар:
тұқым қуалаушылық;
ми қызметінің бұзылыстары;
соматикалық және неврологиялық аурулар;
жарақаттар;
гормондық өзгерістер.

3.

Психологиялық факторлар:
ұзақ уақыттық стресс;
психологиялық жарақат;
эмоционалдық тұрақсыздық;
тұлғалық ерекшеліктер.
Әлеуметтік факторлар:
отбасылық мәселелер;
жалғыздық;
жұмыссыздық;
әлеуметтік оқшаулану;
тұрмыстық қиындықтар;
зорлық-зомбылық және қолайсыз әлеуметтік орта.

4. 2. Психикалық бұзылыстар туралы түсінік

Психикалық бұзылыс – адамның ойлау, эмоция, қабылдау,
мінез-құлық немесе әлеуметтік қызмет ету салаларында
клиникалық маңызды өзгерістермен сипатталатын жағдай.
Психикалық бұзылыстардың әртүрлі түрлері болады:
депрессиялық бұзылыстар;
үрейлі бұзылыстар;
шизофрения және басқа психоздар;
биполярлық бұзылыстар;
органикалық психикалық бұзылыстар;
стресс және жарақатпен байланысты бұзылыстар;
тәуелділік бұзылыстары.
Психикалық бұзылыстардың белгілері әр пациентте әртүрлі
көрінуі мүмкін.

5.

Негізгі психопатологиялық белгілер
Қабылдау бұзылыстары:
галлюцинациялар;
иллюзиялар.
Ойлау бұзылыстары:
сандырақтық идеялар;
ойлау қарқынының өзгеруі;
ойлау байланысының бұзылуы.
Эмоциялық бұзылыстар:
депрессиялық көңіл-күй;
шамадан тыс көтеріңкі көңіл-күй;
үрей;
қорқыныш;
эмоционалдық тұрақсыздық.
Еріктік бұзылыстар:
белсенділіктің төмендеуі;
апатия;
психомоторлық қозу.

6. 3. Психикалық денсаулықты қорғау

Психикалық денсаулықты сақтау үшін:
дұрыс ұйқы режимін сақтау;
физикалық белсенділікпен айналысу;
дұрыс тамақтану;
алкоголь мен психобелсенді заттарды қолданудан бас
тарту;
стресс деңгейін төмендету;
әлеуметтік байланыстарды сақтау;
қажет болған жағдайда мамандардан көмек алу маңызды.
Ерте анықтау және уақытылы көмек көрсету
психикалық бұзылыстардың асқынуын және әлеуметтік
бейімделудің нашарлауын азайтуға мүмкіндік береді.

7. 4. Психиатриялық көмекті ұйымдастыру

Психиатриялық көмек – психикалық бұзылыстары бар адамдарға
диагностика, емдеу, күтім, оңалту және әлеуметтік қолдау көрсетуге
бағытталған медициналық көмек.
Психиатриялық көмектің негізгі қағидалары:
Пациенттің құқықтарын сақтау.
Құпиялылықты сақтау.
Адамның қадір-қасиетіне құрметпен қарау.
Қажетті медициналық көмекті уақытында көрсету.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Пациенттің қоғамға бейімделуіне көмектесу.
Мүмкіндігінше пациенттің емдеу процесіне қатысуын қамтамасыз
ету.
Қазақстанда психикалық денсаулық саласындағы медициналық көмек
денсаулық сақтау жүйесінің бастапқы деңгейінен бастап
мамандандырылған психиатриялық көмекке дейін ұйымдастырылады.

8. 5. Психиатриялық көмектің негізгі деңгейлері

Біріншілік медициналық-санитариялық көмек
Психикалық денсаулық мәселелерін ерте анықтау, бастапқы бағалау, консультация және қажет болған жағдайда
бейінді маманға жолдау жүзеге асырылады.
Мамандандырылған психиатриялық көмек
Психиатриялық қызмет мамандары:
психикалық жағдайды бағалайды;
диагноз қояды;
емдеу жоспарын анықтайды;
дәрілік және психотерапиялық көмекті ұйымдастырады;
пациентті динамикалық бақылауды жүргізеді.
Стационарлық көмек
Стационарлық емдеу психикалық жағдайы ауырлаған немесе тәулік бойы медициналық бақылауды қажет ететін
пациенттерге жүргізіледі.
Стационарда:
пациенттің жағдайын бақылау;
дәрілік терапия;
мейіргерлік күтім;
қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
психоәлеуметтік қолдау;
оңалту шаралары жүргізіледі.

9. 6. Психиатриялық бөлімшедегі қауіпсіздік

Психиатриялық бөлімшеде қауіпсіздікке ерекше көңіл бөлінеді.
Мейіргер:
пациенттің мінез-құлқын бақылайды;
суицид қаупінің белгілерін байқайды;
агрессия немесе психомоторлық қозуды ерте анықтайды;
қауіпті заттардың пациентке қолжетімді болмауын қамтамасыз
етеді;
бөлімшедегі тәртіпті сақтайды;
төтенше жағдай кезінде дәрігерді және басқа қызметкерлерді
хабардар етеді.
Маңызды: пациенттің қауіпсіздігі мен қызметкерлердің
қауіпсіздігі әрқашан бірінші орында тұрады.

10. 7. Психиатриядағы мейіргердің рөлі

Психиатриялық қызметтегі мейіргер – пациентке тәулік бойы бақылау
және күтім көрсететін негізгі мамандардың бірі.
Мейіргердің негізгі міндеттері
1. Пациенттің жағдайын бақылау
Мейіргер пациенттің:
көңіл-күйін;
мінез-құлқын;
сөйлеуін;
ұйқысын;
тәбетін;
қозғалыс белсенділігін;
санасын;
дәрі қабылдауын бақылайды.
2. Мейіргерлік бағалау
Пациенттің қажеттіліктерін анықтап, мейіргерлік мәселелерді белгілейді.

11.

3. Мейіргерлік күтім
жеке бас гигиенасына көмектесу;
тамақтануын бақылау;
ұйқы мен демалысын ұйымдастыру;
қауіпсіз ортаны қамтамасыз ету;
дәрігер тағайындаған емді орындау.
4. Дәрілік терапияны бақылау
Мейіргер дәрілік препараттарды дәрігер тағайындауы
бойынша береді және олардың әсерін, жағымсыз
реакцияларын бақылайды.
5. Психологиялық қолдау
Пациентпен сабырлы, түсінікті және құрметпен
сөйлеседі.

12. 8. Психикалық науқаспен қарым-қатынас

Мейіргердің қарым-қатынасы пациенттің жағдайына тікелей әсер етеді.
Қарым-қатынастың негізгі ережелері
өзін сабырлы ұстау;
қысқа әрі түсінікті сөйлеу;
пациентті мұқият тыңдау;
дауыс көтермеу;
пациентті кемсітпеу;
оның сезімдерін жоққа шығармау;
қажетсіз дауласудан аулақ болу;
жеке шекараны сақтау;
құпиялылықты сақтау.
Галлюцинация кезінде
Пациент көрмейтін немесе естімейтін нәрселерді көріп/естіп тұрғанын айтуы мүмкін.
Мейіргер:
пациенттің қорқынышын елемеуге болмайды;
галлюцинацияның мазмұнын талқылап, оның шын немесе өтірік екенін дәлелдеуге тырыспайды;
сабырлы түрде пациенттің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді;
қауіпті мінез-құлық белгілерін бақылайды;
дәрігерге хабарлайды.

13. 9. Мейіргерлік процестің кезеңдері

Психиатриялық пациентке күтім көрсету кезінде
мейіргерлік процесс жүргізіледі:
1-кезең – бағалау
Пациент туралы ақпарат жинау.
2-кезең – мейіргерлік диагноз/мәселені анықтау
Пациенттің негізгі қажеттіліктері мен қауіптерін анықтау.
3-кезең – жоспарлау
Мейіргерлік күтім мақсатын және іс-шараларын
жоспарлау.
4-кезең – іске асыру
Жоспарланған күтімді орындау.
5-кезең – нәтижені бағалау
Көрсетілген көмектің тиімділігін бағалау.

14. 10. Мейіргер үшін маңызды шұғыл жағдайлар

Психиатриялық практикада мейіргер келесі жағдайларды
ерте анықтауы қажет:
суицидтік ойлар немесе әрекет;
айқын психомоторлық қозу;
агрессиялық мінез-құлық;
ауыр үрей немесе дүрбелең;
сананың бұзылуы;
жедел психоз;
дәрілік препараттардың ауыр жағымсыз әсерлері;
алкоголь немесе психобелсенді заттармен байланысты
жағдайлар.