ИГФЕКЦИЯ

1.

ИНФЕКЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТІҢ
БИОЛОГИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫ
Микробиология, эпидемиология және жұқпалы аурулар кафедрасы

2.

1. Инфекциялық процесс дегеніміз не?
Негізгі түсінік пен анықтама
Инфекциялық процесс — патогенді микроорганизм (қоздырғыш) пен сезімтал
макроорганизмнің (адам немесе жануар) өзара күрделі биологиялық әрекеттесуі.
• Эволюциялық сипаты: Бұл процесс екі тірі жүйенің табиғи түрде бір-біріне бейімделуі мен күресі нәтижесінде
қалыптасқан.
• Көрінісі: Жасушалық деңгейдегі бұзылыстардан бастап, айқын клиникалық белгілері бар ауруға дейінгі аралықты
қамтиды.
• Нәтижесі: Организмнің толық жазылуымен, қоздырғышты тасымалдаушылықпен немесе өліммен аяқталуы
мүмкін.

3.

2. Процестің үш негізгі биологиялық факторы
Инфекцияның даму негізі
1. ҚОЗДЫРҒЫШ
(Микроорганизм)
2. ИЕСІ
(Макроорганизм)
3. ҚОРШАҒАН ОРТА
(Биологиялық орта)
Патогенді бактериялар, вирустар,
Адам немесе жануар организмі.
Қоздырғыштың өмір сүруіне,
саңырауқұлақтар немесе
Қоздырғышқа қарсы иммундық
сақталуына және иесіне жұғуына
қарапайымдылар. Процестің
және биологиялық қорғаныс
жағдай жасайтын сыртқы факторлар
бастаушысы.
жауабын береді.
жиынтығы.

4.

3. Микроорганизмнің биологиялық қасиеттері
Қоздырғыш тарапынан болатын басты сипаттамалар
Патогенділік
Микроорганизмнің белгілі бір түрдегі жұқпалы ауруды тудыруға
қабілеттілігі (түрлік белгі).
Инвазивтілік
Қоздырғыштың макроорганизм тіндері мен мүшелеріне еніп, онда
таралу және көбею қабілеті.
Вируленттілік
Патогенділіктің сандық өлшемі, яғни қоздырғыштың ауру тудыру
күші мен дәрежесі (штаммдық белгі).
Токсигенділік
Организмнің тіршілік әрекетін бұзатын арнайы улы заттарды
(токсиндерді) бөлу қасиеті.

5.

4. Микроорганизмдердің патогенділік бойынша жіктелуі
Биологиялық топтар
Патогенді (Шын)
Шартты-патогенді
Сапрофиттер (Апатогенді)
Сау организмге енген жағдайда
Қалыпты жағдайда зиянсыз, бірақ
міндетті түрде жұқпалы процесс
организмнің қорғаныс қасиеті
Ауру тудырмайтын, сыртқы ортада
тудыратын микробтар.
төмендегенде ауру тудырады.
немесе организмде симбиоз түрінде
Мысалы: тырысқақ вибрионы, оба
Мысалы: ішек таяқшасы,
өмір сүретін пайдалы микробтар.
таяқшасы.
стафилококтар.

6.

5. Микроорганизмдердің агрессия факторлары
Инфекцияның жасушалық механизмдері
Қоздырғыштың қорғаныс бөгеттерін бұзу құралдары:
• Адгезия (Жабысу) — Микробтың иесінің сезімтал жасушаларының бетіне арнайы рецепторлар (пилийлер) арқылы
бекінуі.
• Колонизация — Бекінгеннен кейін сол жасуша бетінде белсенді көбейіп, алғашқы шоғырлану ошағын құруы.
• Ферменттер бөлу — Гиалуронидаза, фибринолизин, лецитиназа сияқты ферменттер арқылы тіндерді ерітіп, тереңге
енуі.
• Капсула түзу — Кейбір бактериялардың макроорганизмдегі фагоцитоз (жұтып қою) процесінен қорғанатын сыртқы
қабық түзуі.

7.

6. Микробтық токсиндер және олардың айырмашылығы
Биологиялық улардың сипаттамасы
ЭКЗОТОКСИНДЕР
ЭНДОТОКСИНДЕР
• Бөлінуі: Микроорганизм тірі кезінде сыртқы ортаға белсенді
• Бөлінуі: Бактерия жасушасы ыдырағанда (өлгенде) ғана
бөледі.
босап шығады.
• Табиғаты: Термолабилді нәруыздар (белоктар).
• Табиғаты: Термостабилді липополисахаридтер.
• Күші: Өте улы, таңдамалы түрде белгілі бір мүшелерді
• Күші: Улылығы аздау, жалпы улану (қызба, шок, әлсіздік)
зақымдайды.
тудырады.
• Мысалы: Сіреспе, дифтерия, ботулизм қоздырғыштары.
• Мысалы: Сальмонеллез, іш өту, ішкі сүзек қоздырғыштары.

8.

7. Макроорганизмнің (иесінің) биологиялық рөлі
Инфекцияға қарсы ішкі факторлар
Жас ерекшелігі
Жаңа туған нәрестелер (иммунитеті қалыптаспаған) және егде
адамдар (иммунитеті әлсіреген) инфекцияға өте сезімтал келеді.
Иммундық мәртебе
Иммундық жүйенің белсенділігі. ЖИТС (ВИЧ), күйзеліс немесе
ашығу макроорганизмнің қорғанысын күрт төмендетеді.
Генетикалық бейімділік
Организмнің кейбір инфекцияларға туа біткен төзімділігі немесе
қабылдағыштығы (арнайы рецепторлардың болуы).
Созылмалы аурулар
Қант диабеті, бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігі сияқты қосымша
дерттер инфекцияның ауыр өтуіне ықпал етеді.

9.

8. Макроорганизмнің бейспецификалық резистенттілігі
Алғашқы биологиялық бөгеттер
Қоздырғышты өткізбейтін табиғи қорғаныс механизмдері:
• Анатомиялық бөгеттер — Сау тері мен шырышты қабықтар микробтарды механикалық түрде ішке өткізбейді.
• Химиялық факторлар — Асқазан сөлінің қышқылдығы, сілекейдегі лизоцим ферменті микробтарды жояды.
• Жасушалық қорғаныс (Фагоцитоз) — Макрофагтар мен нейтрофилдердің жат микробтарды жұтып, қорытып жіберуі.
• Гуморальдық факторлар — Қан сарысуындағы комплемент жүйесі, интерферондар мен лизиндердің вирусқа қарсы
әсері.

10.

9. Иммундық жүйенің спецификалық рөлі
Арнайы биологиялық жауап
ЖАСУШАЛЫҚ ИММУНИТЕТ
• Негізгі рөл: Т-лимфоциттер (Т-киллерлер, Т-хелперлер)
атқарады.
• Механизмі: Вирус жұққан немесе мутацияға ұшыраған
жасушаларды тікелей тауып, жояды.
• Маңызы: Жасушаішілік инфекциялармен (туберкулез,
вирустар) күресуде өте тиімді.
ГУМОРАЛЬДЫҚ ИММУНИТЕТ
• Негізгі рөл: В-лимфоциттер мен олар бөлетін антиденелер
(иммуноглобулиндер: IgM, IgG, IgA).
• Механизмі: Қан мен лимфадағы қоздырғыштар мен
олардың токсиндерін байланыстырып, бейтараптандырады.
• Маңызы: Бактериялық инфекциялардан қорғайды.

11.

10. Қоршаған ортаның биологиялық әсері
Сыртқы факторлардың рөлі
Температура мен Ылғалдылық
Микроорганизмдердің сыртқы ортада
сақталу мерзіміне әсер етеді. Төмен
температура микробтарды
консервациялайды, ал жоғары
температура жояды.
Биологиялық векторлар
Әлеуметтік-биологиялық
факторлар
Кейбір жұқпалы ауруларды (мысалы,
Халықтың тығыздығы, санитарлық
безгек, кене энцефалиті) тарататын тірі
мәдениет, сапалы су мен тағам
тасымалдаушылардың (буынаяқтылар,
өнімдерінің қолжетімділігі —
кеміргіштер) белсенділігі.
инфекциялық процестің таралуын
тежейді немесе үдетеді.

12.

11. Инфекциялық процестің биологиялық формалары
Процестің көріну түрлері
Манифесті (Айқын) форма
Аурудың барлық клиникалық белгілері
(қызба, бөртпе, ауырсыну) анық
білінеді. Организм мен микроб
белсенді күресуде.
Латентті (Жасырын) форма
Сыртқы белгілері мүлдем
байқалмайды, бірақ микроб
организмде сақталып, иммунитет
төмендегенде бас көтереді (мысалы,
герпес).
Микроб тасымалдаушылық
Адам өзін сау сезінеді, бірақ
қоздырғышты сыртқы ортаға бөліп,
басқаларға жұқтырады
(эпидемиологиялық қауіп).

13.

Қорытынды
Инфекциялық процестің биологиялық факторларын (қоздырғыш пен иесінің қасиеттерін) терең білу —
медицинада дұрыс диагноз қоюға, тиімді антибактериалды немесе вирустық терапияны таңдауға және
вакцинация арқылы аурудың алдын алуға мүмкіндік береді.
Назар аударғандарыңызға рақмет!