ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫК

1.

Эпидемиологиялық процесс ұғымы.
Жұқпалы аурулардың эпидемиологиясы
және профилактикасы

2.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Эпидемиологиялық процесс дегеніміз не?
Негізгі ұғым:
Эпидемиологиялық процесс — бұл халық арасында жұқпалы аурулардың пайда болу, таралу және
үздіксіз жалғасу заңдылықтарының жиынтығы. Ол биологиялық (қоздырғыш пен организмнің өзара
әрекеті) және әлеуметтік (қоршаған орта жағдайлары) факторлардың бірлігінен тұрады.
• Маңыздылығы: Бұл процесс тоқтаса, жұқпалы аурудың таралуы да толықтай тоқтайды.

3.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Эпидемиологиялық процестің үш негізгі буыны
1. Инфекция көзі
2. Таралу механизмдері
3. Қабылдаушы популяция
Ауру адам немесе қоздырғышты
тасымалдаушы жануарлар.
Қоздырғыш осы организмде өсіпөніп, сыртқы ортаға бөлінеді.
Қоздырғыштың бір организмнен
екіншісіне ауысу жолдары
(мысалы: ауа-тамшылы, су, тағам,
қарым-қатынас арқылы).
Ауруға қарсы иммунитеті жоқ,
жұқтыру қаупі жоғары адамдар
тобы (иммундық деңгейдің
төмендігі).

4.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
1-буын: Инфекция көздерінің жіктелуі
Антропоноздар
Зооноздар
Инфекция көзі тек ТЕК АДАМ болатын аурулар
түрі.
Мысалы: Қызылша, іш сүзегі, тұмау, менингококк
инфекциясы.
Инфекция көзі ЖАНУАРЛАР (үй немесе жабайы
аңдар) болатын аурулар.
Мысалы: Құтыру, бруцеллез, сібір жарасы,
туляремия.

5.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
2-буын: Қоздырғыштың таралу механизмдері мен
жолдары
• Аэрогенді (Ауа-тамшылы): Қоздырғыш тыныс алу кезінде, жөтелгенде немесе түшкіргенде таралады (Тұмау,
COVID-19, қызылша).
• Фекалды-оралды (Ас қорыту): Ластанған су, тағам өнімдері немесе кір қол арқылы жұғады (Гепатит А,
дизентерия, сальмонеллез).
• Трансссивті (Қан арқылы): Тістеуіш жәндіктер мен кенелер арқылы тасымалданады (Безгек, кене энцефалиті).
• Контактілі (Қарым-қатынас): Тері немесе сілекейлі қабықшалардың тікелей жанасуы арқылы (Қотыр, соз
аурулары).

6.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
3-буын: Организмнің қабылдаушылығы және иммунитет
Қабылдаушылыққа әсер ететін факторлар:
1. Спецификалық иммунитеттің деңгейі (вакцинацияланған халықтың үлесі).
2. Жасы мен жынысы (балалар мен қарттарда инфекцияларға төзімділік төменірек).
3. Жалпы денсаулық жағдайы (қосымша созылмалы аурулардың болуы).
4. Тұрмыс деңгейі мен тамақтану сапасы.

7.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Эпидемиологиялық процеске әсер етуші сыртқы
факторлар
Табиғи-климаттық факторлар
Әлеуметтік-экономикалық факторлар
Географиялық орналасу, температура, ылғалдылық
және маусымдылық (мысалы, тұмаудың қыста, ішек
инфекцияларының жазда өршуі). Кене немесе безгек
масаларының белсенділігі де табиғатқа тікелей
тәуелді.
Халықтың тығыздығы, урбанизация, көші-қон
(миграция) деңгейі, санитарлық-гигиеналық
мәдениет, медициналық көмектің қолжетімділігі
және таза ауыз сумен қамтамасыз етілу сапасы.

8.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Процестің қарқындылығы бойынша көріністері
Спорадиялық аурушаңдық
Эпидемия
Пандемия
Аурудың жекелеген, бір-бірімен
өзара байланысы анықталмаған
жалғыз оқиғалар түрінде тіркелуі.
Ауру деңгейінің белгілі бір аймақта
әдеттегі орташа көрсеткіштен
бірнеше есе күрт көтеріліп кетуі.
Аурудың өте кең ауқымда, бірнеше
мемлекетке, тіпті құрлықтарға
жаппай таралуы (мысалы, COVID-19).

9.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Жұқпалы аурулар профилактикасының деңгейлері
Біріншілік профилактика
Екіншілік профилактика
Үшіншілік профилактика
Аурудың алдын алу шаралары.
Салауатты өмір салты, гигиена сақтау
және ең бастысы — жоспарлы
иммунизация (вакцинация).
Ауруды ерте сатыда анықтау.
Скринингтер жасау, лабораториялық
диагноз қою және індет ошағын
оқшаулау.
Ауру асқынуларының алдын алу.
Созылмалы зардаптарды азайту,
науқастарды толық емдеу және
реабилитация.

10.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Эпидемиологиялық буындарға қарсы бағытталған
шаралар
• 1-буынға қарсы (Инфекция көзі): Науқасты уақытылы анықтау, госпитализациялау (оқшаулау), карантин
жариялау және толық емдеп шығу.
• 2-буынға қарсы (Таралу жолдары): Дезинфекция (зарарсыздандыру), дезинсекция (жәндіктерді жою),
дератизация (кеміргіштермен күрес), су мен тағам гигиенасын бақылау.
• 3-буынға қарсы (Қабылдаушылық): Жалпы халықтық вакцинациялау (ұжымдық иммунитет қалыптастыру),
шұғыл алдын алу (сарысулар мен иммуноглобулиндер енгізу).

11.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Иммунопрофилактика — ең тиімді бақылау әдісі
Спецификалық қорғаныстың түрлері:
• Белсенді иммунитет (Жоспарлы вакцинация): Организмге әлсіретілген қоздырғыштар немесе олардың
бөлшектері енгізіліп, денеде ұзақ мерзімді антиденелер түзіледі.
• Енжар (пассивті) иммунитет: Дайын антиденелері бар дайын сарысуларды (сыворотка) енгізу. Экстремалды
немесе шұғыл жағдайларда ғана тез арада қорғаныс тудыру үшін қолданылады.

12.

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
Қазақстандағы жұқпалы аурулардың бақылануы
Мемлекеттік деңгейдегі шаралар:
• Ұлттық егу күнтізбесі: Қазақстанда балалар мен ересектер арасында туберкулез, гепатит, полиомиелит,
көкжөтел, қызылша сияқты 20-дан астам қауіпті жұқпалы ауруға қарсы тегін жоспарлы вакцинация жүргізіледі.
• Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті: Мемлекеттік шекаралардағы бақылауды, індет
ошақтарының мониторингін және халық көп жиналатын орындардың санитарлық қауіпсіздігін толық
қадағалайды.

13.

Қорытынды
Эпидемиологиялық процестің заңдылықтарын білу — жұқпалы ауруларды бақылаудың және
қоғамдық денсаулықты сақтаудың жалғыз ғылыми негізі болып табылады.
Назар аударғандарыңызға рақмет!