IDS_dentin_sealing_taqdimot

1.

RESTAVRATSION STOMATOLOGIYA
IMMEDIATE DENTIN
SEALING (IDS)
Tish koronkasini charxlashdan keyin ochilgan dentin yuzasini darhol
germetik yopish
Ilmiy adabiyotlar va klinik protokollar asosida
2026

2.

Mavzuning maqsadi va asosiy savol
KIRISH
Asosiy savol
Maqsad
Klinik kontekst
Charxlashdan keyin ochilgan dentin
yuzasini qachon va qanday
himoyalash kerak?
IDS mexanizmi, klinik bajarilishi,
material tanlovi va dalillarni
tushuntirish.
Ayniqsa adgeziv sementlanadigan
koronka, vinir, inley va onley kabi
bilvosita restavratsiyalar.
• IDS — preparatsiyadan keyin, vaqtinchalik restavratsiya va qolip olishdan oldin dentinga adgeziv qo‘llash.
• Maqsad faqat sezuvchanlikni kamaytirish emas: dentin–adgeziv interfeysini erta shakllantirish va vaqtinchalik
davrda himoyalash.
• IDS natijalari restavratsiya turi, adgeziv tizim, izolyatsiya va sementlash protokoliga bog‘liq.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
02

3.

Dentin: tuzilishi va dentin naychalari
ASOS
Dentin naychalari
Klinik ahamiyati
Dentin bo‘ylab pulpa tomondan dentin–emal chegarasi yoki
ildiz yuzasiga yo‘nalgan mikroskopik kanallar. Ularning ichida
odontoblast o‘simtalari va dentin suyuqligi bo‘lishi mumkin.
Naychalar zichligi va diametri pulpaga yaqinlashgan sari odatda
ortadi. Shu sababli chuqurroq preparatsiyada dentin
o‘tkazuvchanligi va pulpa ta’sirlanishi kuchayishi mumkin.
Soddalashtirilgan kesim
Emal
Dentin
Pulpa
Chizma sxematik: dentin naychalari pulpa bilan funksional bog‘langan; haqiqiy geometriya va zichlik hududga qarab farq qiladi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
03

4.

Charxlashdan keyin dentinda nima sodir bo‘ladi?
PATOFIZIOLOGIYA
• Aylanuvchi asbob dentin yuzasini kesadi; yuzada smear layer
(surkalma qatlam) hosil bo‘lishi mumkin.
• Charxlash chuqurligi va ishlov berish usuliga qarab dentin naychalari
ochilishi yoki qisman berkilishi mumkin.
• Kislota bilan ishlov berish smear layerni olib tashlab, naychalar og‘zini
yanada ochishi mumkin.
Muhim farq
Naychalar charxlashdan keyin har doim bir xil
darajada ochiq bo‘lmaydi. Smear layer, chuqurlik
va klinik ishlov natijani o‘zgartiradi.
• Dentin suyuqligi harakati gidrodinamik mexanizm orqali
og‘riq/sezuvchanlikni yuzaga keltirishi mumkin.
Pulpa himoyasi
• Ochilgan dentin tashqi kontaminatsiya va vaqtinchalik materiallar
ta’siriga duch keladi.
Suv bilan sovitish, yengil bosim, o‘tkir bor va
ortiqcha quritmaslik pulpa shikastlanishi xavfini
kamaytiradi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
04

5.

Nima uchun dentinni germetik yopish ko‘rib chiqiladi?
KLINIK ASOS
Sezuvchanlik
Adgeziv bog‘lanish
Vaqtinchalik davr
Dentin o‘tkazuvchanligini kamaytirish orqali
postoperativ sezuvchanlik ehtimoli yoki
intensivligini pasaytirishga yordam berishi
mumkin.
Yangi kesilgan dentinga erta adgeziv
qo‘llash bilvosita restavratsiya bilan
bog‘lanish kuchi va chidamliligini
yaxshilashi mumkin.
Polimerlangan adgeziv qatlam dentinni
vaqtinchalik restavratsiya davrida tashqi
ta’sirlardan himoyalaydi.
Eslatma: IDS pulpa kasalligini davolash usuli emas. U to‘g‘ri preparatsiya, izolyatsiya va
restavratsiya protokoliga qo‘shimcha adgeziv strategiyadir.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
05

6.

IDS nima?
TA’RIF
Immediate Dentin Sealing (IDS) — bilvosita restavratsiya uchun tish preparatsiyasidan so‘ng
ochilgan dentin yuzasiga adgeziv tizimni darhol qo‘llash va polimerlash, ya’ni qolip olish hamda
vaqtinchalik restavratsiyadan oldin dentinni yopish usuli.
IDS
DDS
Preparatsiya → dentinni adgeziv bilan yopish → qolip/scan →
vaqtinchalik restavratsiya → yakuniy sementlash.
Preparatsiya → vaqtinchalik restavratsiya → yakuniy tashrifda
dentinni adgeziv bilan ishlash → sementlash.
IDS va DDS — bilvosita restavratsiyalarda dentinni qachon adgeziv bilan yopish strategiyalaridir.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
06

7.

IDS ning biologik va adgeziv mexanizmi
MEXANIZM
• Adgeziv monomerlar dentin yuzasini namlaydi va tizimga xos protokol
bo‘yicha dentinga kirib boradi.
• Polimerizatsiyadan keyin gibrid qatlam va rezin taglik hosil bo‘ladi.
• Bu qatlam dentin o‘tkazuvchanligini kamaytirib, dentin–adgeziv
interfeysini erta shakllantiradi.
• To‘g‘ri bajarilgan IDS vaqtinchalik materiallar va kechikkan sementlash
davrining bog‘lanishga salbiy ta’sirini kamaytirishi mumkin.
Atamalar
Gibrid qatlam — rezin monomerlar bilan
infiltratsiyalangan demineralizatsiyalangan
dentin zonasi.
Resin coating — adgeziv ustiga qo‘shimcha
yupqa rezin/flowable qatlam qo‘llash.
Natija material va texnikaga bog‘liq; IDS
avtomatik ravishda mukammal
germetiklikni kafolatlamaydi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
07

8.

Qachon IDS ko‘proq ko‘rib chiqiladi?
KO‘RSATMALAR
Ko‘proq mos holatlar
Individual baholash kerak
• Adgeziv sementlanadigan keramika koronkalari
• An’anaviy retension va rezistentlik bilan sementlanadigan to‘liq
koronka
• Vinirlar
• Inley/onley va overlaylar
• Dentin yuzasi keng ochilgan bilvosita restavratsiyalar
• Dentin juda kam ochilgan preparatsiya
• Namlik nazorati qiyin bo‘lgan subgingival chegaralar
• Pulpa holati shubhali yoki simptomatik tish
Klinik qaror: restavratsiya turi, sementlash usuli, preparatsiya geometriyasi, dentin miqdori, izolyatsiya
imkoniyati va ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmasi birgalikda hisobga olinadi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
08

9.

IDS: klinik bajarish bosqichlari
PROTOKOL
1. Preparatsiya
2. Izolyatsiya
Kerakli shaklni hosil qilish; suv bilan sovitish; dentinni ortiqcha quritmaslik.
Rubber dam afzal; qon, so‘lak va gingival suyuqlik kontaminatsiyasiga yo‘l
qo‘ymaslik.
3. Adgeziv ishlovi
4. Polimerizatsiya
Tanlangan tizimning etch/primer/bond ketma-ketligini ishlab chiqaruvchi
yo‘riqnomasi bo‘yicha bajarish.
Yetarli nur intensivligi va vaqt bilan polimerlash; qatlamni nazorat qilish.
5. Zarur bo‘lsa resin coating
6. Qolip va vaqtinchalik
To‘ldirilgan adgeziv yoki mos flowable kompozit bilan yupqa qatlam; chetlarni
ortiqcha qalinlashtirmaslik.
Yuzani mos ishlovdan o‘tkazish; ajratuvchi vosita va eugenolsiz vaqtinchalik
sementdan foydalanish.
7. Yakuniy sementlash
IDS yuzasini tozalash/yangilash, kerakli sirt ishlovi va rezin sement protokolini
bajarish.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
09

10.

Materiallar: adgeziv va qo‘shimcha qatlam
MATERIALLAR
3 bosqichli etch-and-rinse
2 bosqichli self-etch
Universal adgeziv
Alohida kislota, primer va bond bosqichlari.
IDS bo‘yicha klassik va ko‘p o‘rganilgan
yondashuvlardan biri.
Primer va bond bosqichlari. Dentin yuzasiga
ishlov berish protokoli tizimga xos.
Self-etch yoki selektiv emal etch rejimida
ishlatilishi mumkin. IDS uchun qo‘llash yo‘li
mahsulot yo‘riqnomasi va dalillarga mos
tanlanadi.
Resin coating: ayrim protokollarda adgeziv ustiga flowable kompozit yoki to‘ldirilgan rezin qo‘llanadi. Bu qatlam IDS ni
keyingi ishlovlardan himoyalashi mumkin, ammo qalinlik va chet geometriyasi nazorat qilinadi.
Misol mahsulotlar: OptiBond FL, Clearfil SE Bond, Scotchbond Universal — faqat mos klinik ko‘rsatma va ishlab chiqaruvchi yo‘riqnomasi asosida.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
10

11.

Ilmiy dalillar: sistematik sharhlar nimani ko‘rsatadi?
DALILLAR
2024 — klinik sistematik sharh va meta-tahlil
2024 — bog‘lanish kuchi bo‘yicha sistematik sharh
11 klinik tadqiqot jamlangan. IDS qo‘llangan bilvosita restavratsiyalarda
postoperativ sezuvchanlik kamroq, klinik asoratlar kamroq va kuzatuvda
survival ko‘rsatkichlari yuqoriroq bo‘lgan. Mualliflar uzoq muddatli RCTlar
zarurligini ta’kidlaydi.
60 ta in vitro tadqiqot ko‘rib chiqilgan. IDS dentinga bog‘lanish kuchini
yaxshilashi va vaqtinchalik materiallarning salbiy ta’sirini kamaytirishi
haqida xulosa qilingan.
2026 — chekka moslashuv/mikrooqish meta-tahlili
Dalilni to‘g‘ri talqin qilish
11 ta in vitro tadqiqot: IDS va DDS o‘rtasida mikrooqish yoki marginal gap
bo‘yicha statistik ustunlik aniqlanmagan.
IDS ning bog‘lanish va sezuvchanlik bo‘yicha foydasi bor; ammo barcha
klinik natijalar va barcha koronka turlari uchun bir xil ustunlik isbotlangan
deb bo‘lmaydi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
11

12.

Cheklovlar va xatolar
XAVFSIZLIK
• Izolyatsiya yomon bo‘lsa, adgeziv bog‘lanish va polimerizatsiya sifati pasayadi.
• Dentin yuzasini haddan tashqari quritish yoki noto‘g‘ri namlik rejimi sezgir substratda bog‘lanishni buzishi mumkin.
• Adgeziv qatlam yoki flowable qatlam ortiqcha qalin bo‘lsa, preparatsiya chegarasi va restavratsiya o‘tirishiga xalaqit
berishi mumkin.
• Vaqtinchalik sement qoldiqlari va noto‘g‘ri sirt tozalash yakuniy sementlashga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
• Har bir adgeziv tizimning kislota bilan ishlov berish, primer, quritish va polimerizatsiya talablari farq qiladi.
Universal bitta protokol yo‘q: klinikada aynan ishlatilayotgan materialning IFU/ishlab chiqaruvchi yo‘riqnomasiga rioya qilinadi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
12

13.

To‘liq koronka charxlashida muhim klinik farq
KLINIK QAROR
Adgeziv sementlanadigan koronka
An’anaviy sementlanadigan koronka
Agar keramika koronka rezin sement bilan adgeziv tarzda
mahkamlanadigan bo‘lsa va dentin ochilgan bo‘lsa, IDS ko‘rib
chiqilishi mumkin.
Retension/rezistentlikka asoslangan va an’anaviy sement bilan
o‘rnatiladigan koronkalarda IDS avtomatik majburiy bosqich
emas. Klinik protokol material va holatga qarab belgilanadi.
Shuning uchun “har qanday charxlangan tishning dentin naychalarini albatta yopish kerak” degan
umumiy qoida to‘g‘ri emas. To‘g‘ri savol: qaysi restavratsiya va qaysi sementlash strategiyasi
rejalashtirilgan?
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
13

14.

Xulosa
YAKUN
• IDS — preparatsiyadan keyin yangi ochilgan dentinga adgezivni darhol qo‘llash usuli.
• Asosiy maqsad — dentin–adgeziv interfeysini erta shakllantirish, dentinni vaqtinchalik davrda himoyalash va
bog‘lanish sifatini qo‘llab-quvvatlash.
• Eng ko‘p asoslangan qo‘llanish sohasi — adgeziv sementlanadigan bilvosita restavratsiyalar.
• Klinik natija izolyatsiya, adgeziv tizim, qatlam qalinligi, vaqtinchalik material va yakuniy sementlash
protokoliga bog‘liq.
• IDS foydali strategiya, ammo barcha koronka preparatsiyalari uchun majburiy universal talab emas.
Asosiy xabar: dentinni qachon yopishdan tashqari, qanday material va qanday protokol bilan yopish ham hal qiluvchi ahamiyatga ega.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
14

15.

Foydalanilgan ilmiy manbalar
ADABIYOTLAR
• 1. Magne P. Immediate dentin sealing: a fundamental procedure for indirect bonded restorations. J Esthet Restor Dent. 2005;17(3):144–154. PMID: 15996383.
• 2. Ozer F, Eken ZB, Hao J, Tuloglu N, Blatz MB. Effect of Immediate Dentin Sealing on the Bonding Performance of Indirect Restorations: A Systematic Review. Biomimetics.
2024;9(3):182. doi:10.3390/biomimetics9030182.
• 3. Alghauli MA et al. Clinical benefits of immediate dentin sealing: A systematic review and meta-analysis. J Prosthet Dent. 2024. doi:10.1016/j.prosdent.2024.03.014.
PMID:38570282.
• 4. Immediate Dentin Sealing: A Literature Review. 2021. PMC8232880.
• 5. Moghaddas MJ et al. The Effect of Immediate Dentin Sealing on the Marginal Adaptation and Microleakage of Indirect Restorations: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int
Dent J. 2026;76(1):104017. doi:10.1016/j.identj.2025.104017.
• 6. Immediate Dentin Sealing for Adhesive Cementation of Indirect Restorations: A Systematic Review and Meta-Analysis. Gels. 2022;8(3):175. doi:10.3390/gels8030175.
Manbalar: PubMed, PubMed Central (PMC) va nashriyot sahifalarida indekslangan maqolalar. Xulosalar qisqacha parafraz qilingan.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
15

16.

Manbalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri havolalar
MANBA
Magne, 2005 — PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15996383/
Ozer et al., 2024 — to‘liq matn (PMC)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10968373/
Clinical benefits, 2024 — PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38570282/
IDS literature review, 2021 — PMC
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8232880/
Marginal adaptation meta-analysis, 2026 — PMC
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12663014/
IDS meta-analysis, 2022 — PMC
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8955250/
Taqdimot o‘quv maqsadida. Klinik qarorlar bemorning holati, restavratsiya turi va material yo‘riqnomasiga asoslanadi.
IDS • Dentin sealing | Ilmiy manbalarga asoslangan o‘quv taqdimoti
16