№ 1 каз

1. Еуразия

2.

Дәріс №1. Кіріспе. Еуразияның географиялық орны, шекаралары,
өлшемдері.
Мақсаты: «Материктер мен мұхиттардың физикалық географиясы»
курсының пәні мен міндеттерімен таныстыру. Материк пен физикалықгеографиялық аймақ сипаттамасының құрылымы мен мазмұнын
қарастыру. Еуразияның географиялық орнының ерекшеліктерімен
танысу.
Сұрақтар:
1.Курстың пәні, міндеттері және маңызы.
2.Материк пен физикалық-географиялық аймақ сипаттамасының
құрылымы мен мазмұны.
3.Әдебиеттер мен картографиялық материалдарға шолу.
4.Еуразия материгінің географиялық орны және оның табиғатқа әсері.
5.Еуразия материгінің шекаралары мен өлшемдері және олармен
байланысты
табиғат ерекшеліктері.

3. Еуразияның физикалық картасы

4. Еуразия материгінің табиғи жағдайлары. Географиялық орны мен шекаралары. Қазіргі физикалық-географиялық жағдайлардың

қалыптасуындағы материктік орналасудың маңызы.
• Еуразия — Жер шарындағы ең ірі материк, оның ауданы 53,4 млн км²,
бұл құрлық бетінің 37%-ын құрайды.
• Оны төрт мұхиттың сулары шайып жатыр және ол Солтүстік жарты
шардың барлық географиялық белдеулерінде орналасқан.
• Материктің ең үлкен созылымы:
• солтүстіктен оңтүстікке қарай — 8 мың км,
• батыстан шығысқа қарай — 16 мың км.
• Материктің шеткі нүктелері:
• Челюскин мүйісі (77°43' с. е.),
• Пиай мүйісі (1°16' с. е.),
• Рока мүйісі (9°34' б. б.),
• Дежнев мүйісі (169°40' б. б.).

5. Географиялық орны және шекаралары

• Еуразияда екі дүние бөлігі — Еуропа және Азия ажыратылады.
Бұл бөліну дәстүрлі мәдени-тарихи негізге ие. Физикалықгеографиялық тұрғыдан алғанда, бұл бөліну шартты болып
табылады, Еуропа мен Азия арасындағы шекара да шартты түрде
белгіленген.
• Еуропа мен Азия дүние бөліктерінің арасындағы шекара
көбінесе Орал таулары мен Мұғалжардың шығыс етегі, Ембі өзені,
Каспий теңізінің солтүстік жағалауы, Кума-Маныч ойпаты және
Керчь бұғазы арқылы жүргізіледі.
• Африка мен Азия арасындағы шекара Синай түбегін Африка
материгінен бөліп, Жерорта теңізі мен Қызыл теңізді жалғастырып
тұрған Суэц каналы арқылы жүргізіледі; одан әрі Суэц шығанағы,
Қызыл теңіз, Баб-эль-Мандеб бұғазы және Аден шығанағы
арқылы өтеді.

6.

Дәріс №2. Еуразия материгінің қалыптасуының
негізгі кезеңдері және табиғатының дамуы
• Мақсаты: Платформалық және геосинклинальдық
құрылымдардың дамуының негізгі кезеңдерін ашып көрсету;
материктің қазіргі жер бедерінің қалыптасуындағы
палеогеографиялық жағдайдың рөлін анықтау.
• Сұрақтар:
• Материктің аса маңызды құрылымдық элементтері: ежелгі
платформалар мен орогендік геосинклинальдық белдеулер,
олардың таралуы, құрылымдық ерекшеліктері. Пайдалы қазбалар.
• Еуразияның қазіргі жер бедерінің ірі пішіндерінің
қалыптасуындағы неотектоникалық процестердің рөлі.
• Төрттік кезеңнің палеогеографиясы, плейстоцендік мұз басудың
жер бедерін қалыптастырудағы рөлі.

7. Геохронологиялық кесте

8. Вегенер теориясы

Жер планетасы 4,6 млрд. жыл
бұрын қалыптасты
Жердің даму кезеңдері:
Планетарлы-1млрд. жыл.
Геологиялық-3,6 млрд
жыл қазіргі жер
қыртысының қалыптасуы
жүрді

9.

10.

Еуразияның геологиялық құрылысы
• Еуразияның геологиялық
құрылысы материктің континенттік
бөлігінде бірқатар докембрийлік
платформалық құрылымдардың
болуымен анықталады. Олардың
шөгінді жамылғысы палеозой,
мезозой және кайнозой дәуірлерінің
тау жыныстарынан құралған.
• Еуразияның ежелгі
консолидацияланған ядроларына
Шығыс Еуропа платформасы
жатады. Ол карелдік қатпарлану
кезеңінде (протерозойдың
ортасында) қалыптасқан.

11.

Еуразияның геологиялық құрылысы

12.

Шығыс Еуропа платформасы
• Орыс платформасы, Еуропа платформасы — ежелгі платформалар
қатарына жататын, салыстырмалы түрде тұрақты континенттік жер
қыртысының ең ірі бөліктерінің бірі.
• Шығыс және Солтүстік Еуропаның едәуір бөлігін алып жатыр. Солтүстіктен
оңтүстікке қарай Скандинавия тауларынан Оралға дейін, ал батыстан
шығысқа қарай Баренц теңізінен Қара және Каспий теңіздеріне дейін
созылып жатыр.
• Платформаның солтүстік-шығыс және солтүстік шекарасы Тиман
қыратының бойымен және Кола түбегінің жағалауы арқылы өтеді, ал
оңтүстік-батыс шекарасы Варшава маңындағы Орта Еуропа жазығын кесіп
өтіп, одан әрі солтүстік-батыс бағытта Балтық теңізі және Ютландия түбегінің
оңтүстік бөлігі арқылы өтеді.

13.

Шығыс Еуропа платформасының құрылымы
• Қалқандар (Балтық, Украин).
• Антеклизалар (Беларусь және
Воронеж).
• Синеклизалар (Мезень, Печора,
Мәскеу, Украина, Балтық, Каспий
маңы).
• Синеклизалар шегінде Балтық
теңізінің оңтүстік бөлігінің
қазаншұңқырлары, Ютландия және
Солтүстік теңіздің шығыс бөлігі
орналасқан.

14.

1. Кембрийге дейінгі қатпарлық
Шетелдік
Еуропаның ежелгі
өзегі Шығыс
Еуропалық (орыс)
платформа
болды, оның
негізінде
солтүстік-батыста
Балтық қалқаны
түрінде ашылған
Кембрийге дейінгі
жыныстар болды
2. Байкал қатпарлығы тек Норвегияның
солтүстігінде

15.

Палеозой-289 млн жылға
созылды. (541-252
млн.жыл бұрын)
Pz басы-ортасы
Каледон қатп.
Гондвана
Британ аралдары
мен Скандинавия,
Солтүстік және
Шығыс Гренландия
құрылымдары.
Pz соңы
Герцин қатп.
Пангея
Оңтүстікте қуатты бүктелген жоталар пайда
болды. Вели бөліктері-кобритания мен
Ирландия, сондай-ақ орталыққа.
Еуропаның бөліктері (Арморикан
орталығы. Француз массивтері, Возгес,
қара орман, Рейн тақтатас таулары, Харц,
Тюринген орманы, Чех массиві

16.

17.

18.

19.

Еуропада мезозойдағы қатпарлану әдетте
альпілік қатпарланудың алғашқы көріністері
ретінде қарастырылады.

20.

Альпі қатпарларының таулы жүйелері:
Еуропа: Альпі, бұл
терминнің пайда
болуымен
байланысты;
Пиреней;
Андалусия таулары
(Кордильера Бетика);
Апенниндер;
Карпаттар; динар
таулары; Балқан
таулары (СтараПланина); Қырым
таулары; Кавказ
таулары.

21.

22.

Альпілік қатпарлы құрылымдар
• Альпі-Гималай
геосинклинальдары — (АльпіКарпат, Кіші Азия, Иран, Тибет) және
оларды байланыстыратын
тораптардан (Армян, Памир, Шығыс
Тибет және т.б.) тұрады.
• Альпі-Гималай геосинклиналі:
•солтүстігінде — ежелгі
құрылымдармен (эпигерциндік
платформалармен);
•оңтүстігінде — Африка, Арабия
және Үндістан платформаларымен
шектеседі.
• Альпілік тау түзілу процесінің
аяқталмағанын жиі болып тұратын
жер сілкіністері мен жанартаулық
құбылыстар дәлелдейді.

23. Азия бөлігінің геологиясы

• Азиялық бөлікте бірнеше платформалық ядролар бар: Сібір,
Қытай, Арабия және Үндістан платформалары. Сібір
платформасы өзінің шекаралары бойынша дерлік Орта Сібір
таулы қыратына сәйкес келеді.
• Қытай платформасы жекелеген тұрақты массивтерден (Солтүстік
Қытай, Оңтүстік Қытай, Тарым және Тибет массивтерінен) тұрады.
• Материктің оңтүстігінде орналасқан Арабия және Үндістан
платформалары, болжам бойынша, бір кездері болған
Гондвананың «сынықтары» болып табылады. Жекелеген
аумақтарда ежелгі іргетас жер бетіне шығып, материктің Азия
бөлігінде қалқандар жүйесін — Арабия (Нубия) және Қытай-Корея
қалқандарын түзеді. Азия платформалары ежелгі қозғалмалы
платформалар тобына жатады.

24. Сібір платформасы

• Сібір платформасы — Енисей мен
Лена өзендерінің аралығында
орналасқан жер қыртысының негізгі
тектоникалық құрылымы.
• Сібір платформасы оңтүстігінде
Байкал қатпарлы жүйесімен
(Енисей қыраты, Батыс Саян,
Становой жотасы, Джугджур жотасы
және Патом таулы қыраты)
шектеседі.
• Платформаның геосинклинальдық
даму кезеңі төменгі — орта
кембрийде аяқталды; шығысында —
мезозойлық жастағы Верхоян
қатпарлы жүйесімен; солтүстігінде
— геосинклинальдық дамуы
триастың басында аяқталған
Таймыр қатпарлы жүйесімен
шектеседі.

25. Платформаның құрылымы

• Сібір платформасында келесі
ірі құрылымдар бөлінеді: Алдан,
Анабар және Оленек
антеклизалары, мұнда
платформаның архейлік және
протерозойлық жыныстардан
құралған кристалдық іргетасы
жер бетіне шығып жатады;
• Тунгус, Тасеев және Вилюй
синеклизалары;
• Сібір платформасында барлық
жүйелердің шөгінділері кездеседі
және негізінен Тунгус
синеклизасына тән негізгі
интрузивті және эффузивті
жыныстар кеңінен таралған.
• Кристалдық іргетастың жер
бетіне шыққан бөліктерінде
құрамы әртүрлі архейлік және
протерозойлық жастағы
гранитоидтар кездеседі.
Платформаның солтүстігінде
ультранегізді және сілтілі
интрузиялар, сондай-ақ
эффузивтер белгілі.

26.

27.

28.

• Герциндік орогенез нәтижесінде
Еуропалық, Сібір және Қытай
платформаларының түйісуі есебінен
материктің аумағы ұлғайды. Материктің
оңтүстік шекарасы шөгінді жиналу
сатысында болған Альпі-Гималай
геосинклиналының ендік белдеуіне
дейін оңтүстікке қарай ығысты. Осы
орасан зор Еуразиялық
геосинклинальдық белдеудің дамуының
екінші кезеңімен тектоникалық
құрылымдарының алуан түрлілігімен
ерекшеленетін альпілік қатпарлану
аймақтары байланысты.
• Альпі-Гималай геосинклинальдық
аймағында қатпарлы қозғалыстар
кайнозойда аса белсенді жүрді. Мұнда
рельефінде материктің биік, айқын
көрінетін тау жүйелеріне (Альпі
тауларынан Гималайға дейін) сәйкес
келетін құрылымдардың түрі кеңінен
таралған.

29. Қатпарлы (қозғалмалы) белдеу (сондай-ақ ороген)

• — планеталық ауқымдағы тектоникалық қатпарлы
құрылым, ежелгі платформаларды бір-бірінен немесе
мұхиттан бөліп тұрады. Ол салыстырмалы түрде жоғары
тектоникалық белсенділікпен, магмалық және шөгінді
кешендердің қалыптасуымен сипатталады.
• Алдыңғы (шеткі) иілім — платформа мен орогендік
белдеуге айналып жатқан қатпарлы аймақтың арасында
орналасқан иілім.

30.

31. Жердің негізгі қатпарлы белдеулері

• Жер шарында 5 негізгі қатпарлы белдеу бар:
• 1) Тынық мұхиттық қатпарлы белдеу.
• Тынық мұхитын қоршап, Австралияның, Азияның, Солтүстік және
Оңтүстік Американың, сондай-ақ Антарктиданың шеттері бойымен
өтеді. Оның шығыс және батыс бөліктері кейде жеке-жеке
қарастырылады.
• 2) Орал-Моңғол қатпарлы белдеуі.
• Жаңа Жер аралынан басталып, Орал тауларының бойымен оңтүстікке
қарай созылады. Қазақстанға жеткеннен кейін шығысқа қарай бұрылып,
одан әрі Қытай, Моңғолия және Ресей аумағы арқылы шамамен
Сахалинге дейін созылады. Орал-Моңғол белдеуі Сібір платформасын
қоршап, оны Шығыс Еуропа, Тарым және Қытай-Корея
платформаларынан бөліп тұрады.

32.

• Орал-Моңғол белдеуінде келесі қатпарлану дәуірлері байқалады:
• Байкалдық — Байкал көлі маңы, Тиман-Печора аймағы, Солтүстік
Таймыр, Енисей қыраты.
• Каледондық — Қазақстанның орталық бөлігі.
• Герциндік — Орал таулары Жаңа Жер аралымен бірге, Оңтүстік ТяньШань (Согдиана), Балқаш көлінен Қытайдың солтүстік-батысына дейінгі
аумақ.
• Салаирлық — Алтай-Саян аймағының шығыс бөлігі, Солтүстік Моңғолия.
• Орал-Моңғол белдеуінде эпигерциндік плиталар бар:
• Батыс Сібір плитасы.
• Тұран плитасы (солтүстік және орталық бөлігі).
• Таймыр плитасы (Солтүстік Сібір).

33.

• 3) Жерорта теңіздік белдеу (Альпі-Гималай белдеуі).
• Кариб теңізінен басталады (мұнда Шығыс Тынық
мұхиттық белдеуімен түйіседі). Атлант мұхитымен
бөлініп, одан кейін шығысқа қарай Жерорта теңізі елдері,
Иран, Ауғанстан және Пәкістан аумақтары арқылы
созылады. Тянь-Шань аймағында Орал-Моңғол
белдеуімен дерлік түйіседі. Одан әрі Үндістанның
солтүстігі арқылы Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен
жалғасып, Батыс Тынық мұхиттық белдеуімен шектесетін
Индонезияда аяқталады.

34.

• 4) Солтүстік Атлант белдеуі. Солтүстік Американың шығыс бөлігі
бойымен солтүстік-шығысқа қарай созылады. Атлант мұхиты
арқылы үзіліп, одан кейін Еуропаның солтүстік-батыс шеті бойымен
өтеді.
• 5) Арктикалық белдеу Солтүстік Америка мен Азияның солтүстік
шеті бойымен — Канаданың Арктикалық архипелагынан СолтүстікШығыс Гренландия арқылы Таймырға дейін созылады. Гренландия
аймағында Солтүстік Атлант белдеуімен, ал Таймыр және Жаңа
Жер аралдары аймағында (өзінің шығыс шетінде) Орал-Моңғол
белдеуімен түйіседі.
• Арктикалық белдеуде мынадай қатпарлану дәуірлері байқалады:
• Каледондық — Инуит аралдары және Гренландияның солтүстік
бөлігі.
• Алдыңғы (шеткі) иілім — платформа мен орогендік белдеуге
айналып жатқан қатпарлы аймақтың арасында орналасқан иілім.

35.

Таулардың қалыптасуындағы негізгі тау түзілу
(орогенез) дәуірлері:
• Байкалдық (докембрийдің соңы);
• Каледондық (силурдың соңы — девонның басы).
Солтүстік Атлантикалық қатпарлы белдеу қалыптасты;
• Герциндік (кейінгі палеозой). Орал-Моңғол белдеуінің
басым бөлігі қалыптасты;
• Мезозойлық (киммерийлік) (юраның соңы — бордың
басы). Арктикалық белдеу қалыптасты;
• Альпілік (олигоцен — төрттік кезең).

36.

• ОРАЛ-МОҢҒОЛ БЕЛДЕУІНІҢ ҚАТПАРЛЫ АЙМАҚТАРЫ. Шығыс Еуропа,
Сібір, Тарым және Қытай-Корея ежелгі платформаларының арасындағы кең
аумақ негізінен герциндік және каледондық, сондай-ақ байкалдық қатпарлы
аймақтардан тұрады. Орал-Моңғол белдеуінің оңтүстігінде Орталық және
Оңтүстік-Шығыс Азияның ежелгі платформалар тобы орналасқан, олар бірбірінен ұзын әрі тар қатпарлы аймақтармен бөлінген.
• ТАРЫМ ПЛАТФОРМАСЫ көлемі жағынан шағын және Орталық Азия
аумағында орналасқан. Ол тұтасымен шөгінді жамылғымен
жабылғандықтан, плита болып табылады.
• ҚЫТАЙ-КОРЕЯ ПЛАТФОРМАСЫ Кореяның едәуір бөлігін, Ляодун түбегін,
Сары теңіздің түбін, Шаньдун түбегін және Қытай аумағының шығыс бөлігін
алып жатыр. Қытай-Корея платформасының едәуір аумағы шөгінді
жамылғымен жабылған. Оның іргетасы Солтүстік және Орталық Кореядағы
қалқандардың аумағында, Ляодун және Шаньдун түбектерінде жер бетіне
шығып жатыр. Платформаның орталық бөлігінде ШАНЬСИ
АНТЕКЛИЗАСЫНДА және платформаның батыс шетінде орналасқан
АЛАШАНЬ МАССИВІ деп аталатын аумақта іргетастың едәуір шығулары
байқалады. Іргетастың беткі қабаты екі ірі синеклизада — батыста Хуанхэ
өзені алабындағы ОРДОС СИНЕКЛИЗАСЫНДА және Ордос
синеклизасынан Шаньси антеклизасы арқылы бөлінген СОЛТҮСТІК ҚЫТАЙ
СИНЕКЛИЗАСЫНДА қатты төмендеген. Солтүстік Қытай синеклизасын
Сары теңіздің Ляодун және Бохайвань шығанақтарының сулары басып
жатыр.

37.

• ОҢТҮСТІК ҚЫТАЙ ПЛАТФОРМАСЫ Қытай-Корея платформасының оңтүстігінде орналасқан.
Платформаның орталық бөлігі шөгінді жамылғымен жабылған. Шөгінді жыныстар солтүстік-батыстағы
терең СЫЧУАНЬ СИНЕКЛИЗАСЫН, оңтүстік-батыстағы ЮНЬНАНЬ-ЧУАНСИ ОЙПАТЫН және
оңтүстік-шығыстағы ЦЗЯНСИ-ХУНАНЬ СИНЕКЛИЗАСЫН толтырып жатыр. Бұл синеклизалар
платформаның орталығында орналасқан кристалдық іргетастың ірі көтерілу аймағы — ЦЗЯННАНЬ
ҚАЛҚАНЫ арқылы бөлінген.
• ИНДОҚЫТАЙ ПЛАТФОРМАСЫ Шығыс Азиядағы ең оңтүстікте орналасқан платформа болып
табылады. Ол Үндіқытай түбегін ғана емес, сонымен қатар Таиландтың, Бирманың және Малай
түбегінің едәуір бөлігін қамтиды. Үндіқытай платформасы оңтүстік-шығыс және шығыс бағытта
Оңтүстік Қытай теңізінің шельфтік бөлігінің түбі астында жалғасады.
• ҮНДІСТАН ПЛАТФОРМАСЫ Альпі-Гималай белдеуінің оңтүстігінде орналасқан және бүкіл Үндістан
түбегін, сондай-ақ солтүстік-батыста, солтүстік-шығыста және солтүстікте Белуджистан, Гималай
және Бирма тауларына іргелес жатқан Инд, Ганг және Брахмапутра өзендерінің төменгі
ағыстарындағы жазық ойпаттарды алып жатыр. Үндістан платформасының басым бөлігі
докембрийлік іргетасы жер бетіне шыққан кең ауқымды қалқаннан тұрады. Бұл қалқан шеткі қатпарлы
аймақтардан кең әрі терең ойыстар жүйесі арқылы бөлінген: солтүстік-батыста — ИНД ӨЗЕНІ
АЛАБЫНЫҢ ОЙПАТЫМЕН, солтүстікте — ГАНГ ОЙПАТЫМЕН, солтүстік-шығыста — ГАНГ ПЕН
БРАХМАПУТРА ӨЗЕНДЕРІНІҢ ҚОСЫЛУ АЙМАҒЫМЕН бөлінген.
• АЛЬПІ-ГИМАЛАЙ БЕЛДЕУІ Оңтүстік және Батыс Еуропаның, Оңтүстік-Шығыс Азияның қатпарлы
аймақтарын, сондай-ақ Солтүстік Африка жағалауларын біріктіреді. Ол Шығыс Еуропа платформасын
Солтүстік Африка платформасынан, ал Тарым және Оңтүстік Қытай платформаларын Үндістан
платформасынан бөліп, Атлант мұхиты жағалауларынан Тынық мұхитына дейін бүкіл материк
арқылы созылып жатыр. Альпі-Гималай белдеуінің құрылымына байкалдық және герциндік қатпарлы
аймақтар, сондай-ақ кайнозойлық — Альпілік және Индонезиялық қатпарлы аймақтар қатысады.
Байкалдық қатпарлы аймақтар герциндік қатпарлы жүйелердің тар жолақтарымен қоршалған және
бір-бірінен бөлінген ірі ортаңғы массивтерді құрайды.

38. Пайдалы қазбалар

• Еуразияның негізгі металлогендік белдеулері ежелгі геосинклинальдармен, әсіресе платформалық аймақтардағы
интрузиялармен және кейінгі денудация нәтижесінде жер бетіне шыққан метаморфизммен байланысты. Ежелгі
платформалардың шығыңқы бөліктеріне (қалқандарға) әдетте металл кендерінің (темір, мыс, мырыш, кобальт, уран,
никель және т.б.) кен орындары шоғырланған.
• Шетелдік Еуропада пайдалы қазбалардың алуан түрлілігіне қарамастан, олардың тек кейбіреулерінің қорын әлемдік
қордағы елеулі үлес ретінде бағалауға болады. Мұны сандармен төмендегідей көрсетуге болады:
•• тас және қоңыр көмір — әлемдік қордың 20%-ы;
•• мырыш — 18%;
•• қорғасын — 14%;
•• мыс — 7%;
•• мұнай, табиғи газ, темір кендері, бокситтер — 5–6%.
• Қалған барлық ресурстардың қоры салыстырмалы түрде аз мөлшерде ұсынылған.
• Тас көмірді өндіру бойынша Германия көшбасшы болып табылады (Рур, Саар, Ахен, Крефельд бассейндері). Одан
кейін Польша (Жоғарғы Силезия бассейні) және Ұлыбритания (Уэльс және Ньюкасл бассейндері) келеді.
• Қоңыр көмірдің ең бай кен орындары да Германия аумағында орналасқан (Галле-Лейпциг және Төменгі Лаузиц
бассейндері). Болгарияда, Чехияда және Венгрияда да бай кен орындары бар.
• Мысалы, жыл сайын Германияда 106 млрд тонна көмір, ал Ұлыбританияда — 45 млрд тонна көмір өндіріледі.
• Калий тұздары өнеркәсіптік көлемде Германия мен Францияда өндіріледі.
• Уран кендері — Францияда (кен орындары: Лимузен, Форез, Морван, Шардон) және Испанияда (Монастерио, ЛаВирхен, Эсперанса).
• Темір кендері — Францияда (Лотарингия бассейні) және Швецияда (Кируна).
• Мыс — Болгарияда (Медет, Асарал, Елаците), Польшада (Гродзец, Злоторый, Предсудет кен орындары) және
Финляндияда (Вуонос, Оутокумпу, Луйконлахти).
• Мұнай — Ұлыбритания мен Норвегияда (Солтүстік теңіз акваториясы), Данияда және Нидерландта. Қазіргі уақытта
жалпы ауданы 2,8 млн шаршы км-ден астам 21 мұнай-газды бассейн ашылған. Жеке мұнай кен орындарының саны —
752, газ кен орындарының саны — 854.
• Газ — Ұлыбританияда, Норвегияда, Нидерландта. Ең ірі кен орны — Гронинген. Мұнда жыл сайын 3,0 трлн текше
метрден астам газ өндіріледі.
• Бокситтер — Францияда (Жерорта теңізі провинциясы, Ла-Рукет), Грекияда (Парнас-Киона, Аморгос), Хорватияда
(Рудополье, Никшич), Венгрияда (Халимба, Орослань, Гант).

39.

40.

41.

42. Кестені жаттау

43.

44.

45. Өзін-өзі тексеру сұрақтары

• Шығыс Еуропа платформасының бөлініп, жеке құрылым ретінде
анықталу тарихы.
• Палеозой және мезозой тектоникалық циклдері Еуразияның жер
бедерінің қалыптасуына қалай әсер етті?
• Неотектоникалық қозғалыстар Еуразияның жер бедерінің
қалыптасуында қандай рөл атқарады?
• Еуразиядағы пайдалы қазбалар кен орындарының орналасу
заңдылықтары қандай?

46. Әдебиеттер:

• Фатиева И.Ю. Физическая география /Фатиева И.Ю. – Минск.:
Мир книги, 2006 г.
• Притула Т.Ю., Ерамина В.А., Спрялин А.Н. Физическая география
материков и океан Притула Т.Ю., Ерамина В.А., Спрялин Владос, 2004г.
• Галай И.П. Физическая география материков и океанов / И.П.
Галай, В.А. Жучкевич, Г.Я. Рылюк. – Минск: Университетское,
1998. – Ч.2.