Экологиялық_құқық_принциптері

1.

2-ТАҚЫРЫП
Халықаралық
экологиялық құқықтың
принциптері
Студент: Бағдат Жаһангер
Топ: МП-24-1к

2.

Жоспар
1
Сақтық принципі және оның іс жүзінде қолданылуы
2
«Ортақ, бірақ сараланған жауапкершілік» принципінің заңдық мәні
3
Трансшекаралық зиянға тыйым салу принципі: «Трейл Смелтер» ісі

3.

Сақтық принципі: мәні мен көздері
Рио декларациясы
БҰҰ КӨНК
15-принцип, 1992 ж.
3(3)-бап
Биоәртүрлілік туралы
конвенция
ЕО құқығы
Картахена хаттамасы
TFEU 191(2)-бап
МӘНІ
Елеулі немесе қайтымсыз зиян
қаупі болса, ғылыми белгісіздік
алдын алу шараларын кейінге
қалдыруға сылтау бола
алмайды.

4.

Іс жүзінде қолданылуы
Материалдық
нормалар
Рәсімдер
Дәлелдеу жүгі
Монреаль хаттамасы: ғылыми
дәлел толық болғанша күтпей,
озон қабатын бұзатын заттар
шектелді. Кит аулауға мораторий
де осы қатардан.
Қоршаған ортаға әсерді бағалау
(ҚОӘБ), тәуекелді бағалау, GMO
мен қауіпті химиялық заттарға
алдын ала рұқсат беру.
Күшті нұсқа: қызмет иесі
зиянсыздығын дәлелдейді. Әлсіз
нұсқа: белгісіздік шара
қабылдамауға сылтау бола
алмайды.

5.

Сот практикасы және мәртебесі
1998
2010
2011
ДСҰ · EC–Hormones
Апелляциялық орган принципті жалпыға бірдей әдеттегі құқық нормасы деп мойындаудан аулақ
болды.
ХТС · Pulp Mills
Сақтық тәсілі шарттарды түсіндіруге қатысты болуы мүмкін, бірақ дәлелдеу жүгін өзгертпейді.
ITLOS · Теңіз түбі палатасы
Сақтық тәсілі тиісті ұқыптылық міндетімен байланыстырылды.
Доктринада дау жалғасады: ол әдеттегі құқық нормасы ма, әлде тек «тәсіл» (approach) пе.

6.

«Ортақ, бірақ сараланған жауапкершілік»
Ортақ жауапкершілік
Барлық мемлекет қоршаған ортаны
қорғауға жауапты.
+
Сараланған жауапкершілік
Міндеттердің көлемі екі факторға байланысты:
• тарихи үлес (дамыған елдердің
шығарындылары)
• қаржылық және технологиялық мүмкіндік
Негіздері: Рио декларациясы, 7-принцип · БҰҰ КӨНК, 3(1)-бап

7.

CBDR: заңдық мәні және мысалдар
Заңдық мәні
Киото хаттамасы
Тең емес қатынасты құқықтық түрде
бекітеді
Қосымша I елдерінің сандық міндеттемелері
Міндеттің мазмұнын, мерзімін,
қаржыландыру мен технология беруді
саралайды
Көбіне шарттық құқықтағы принцип;
әдеттегі құқық нормасы ретінде танылуы
даулы
Монреаль хаттамасы, 5-бап
Дамушы елдерге жеңілдікті кезең және Көпжақты қор
Париж келісімі, 2(2)-бап
Ұлттық жағдайлар ескеріледі; ұлттық белгіленген үлес (NDC)
Сын: «дамыған/дамушы» бөлінісі қазіргі шындықпен сәйкес келмейді (мысалы, Қытай, Үндістан).

8.

«Трейл Смелтер» ісі: мән-жайы
«Cominco» зауыты (Трейл қаласы, Британдық Колумбия, Канада) күкірт диоксидін шығарды.
Түтін Колумбия өзені аңғарымен АҚШ-тың Вашингтон штатына өтіп, егін мен орманға зиян
келтірді.
1927–1931
Дау Бірлескен
халықаралық комиссияда
қаралды
1935
Оттава конвенциясы
бойынша төрелік трибунал
құрылды
1938
Бірінші шешім: АҚШ-қа
шамамен 78 мың доллар
өтемақы
1941
Түпкілікті шешім: бақылау,
мониторинг және
шығарындыларды шектеу
режимі

9.

ТРЕЙЛ СМЕЛТЕР ҚАҒИДАСЫ
«Ешбір мемлекет өз аумағын басқа мемлекеттің аумағына,
оның мүлкі мен тұрғындарына түтінмен зиян келтіретіндей
пайдалануға немесе пайдалануға рұқсат етуге құқылы емес —
егер жағдай елеулі салдарға әкеліп, зиян нақты және сенімді
дәлелдермен анықталса».
— «Трейл Смелтер» төрелік трибуналы, 1941 ж. (еркін аударма)
Елеулі салдар
Нақты және сенімді дәлел

10.

Қағиданың кейінгі дамуы
Стокгольм декларациясы
Рио декларациясы
21-принцип, 1972 ж.
2-принцип, 1992 ж.
ХТС практикасы
ХҚК жобасы, 2001 ж.
Корфу арнасы, «Ядролық қару» (1996), Pulp
Mills (2010), Costa Rica v. Nicaragua (2015)
Қауіпті қызметтен трансшекаралық зиянның
алдын алу туралы

11.

Қорытынды
1
Сақтық принципі: белгісіздік жағдайында алдын алу шараларын талап етеді; әдеттегі құқықтағы
мәртебесі даулы.
2
CBDR: ортақ міндетті сараланған түрде бөледі; көбіне шарттық құқықта көрініс табады.
3
«Трейл Смелтер»: трансшекаралық зиянға тыйым салудың негізі, кейінгі құжаттар мен сот
практикасына жол ашты.
Назар аударғандарыңызға рахмет!

12.

Пайдаланылған әдебиеттер
Шетелдік
Орыс тілді және ҚР көздері
Sands Ph., Peel J. Principles of International Environmental
Law
Колбасов О.С. Международно-правовая охрана
окружающей среды
Birnie P., Boyle A., Redgwell C. International Law and the
Environment
Лукашук И.И. Современное право международной
ответственности
Dupuy P.-M., Viñuales J. International Environmental Law
Бринчук М.М. Экологическое право
Rajamani L. Differential Treatment in International
Environmental Law
Байсалов С.Б. еңбектері; «Байсалов оқулары» жинақтары
ҚР Экологиялық кодексі (2021)
de Sadeleer N. Environmental Principles
Bratspies R., Miller R. (eds.) Transboundary Harm in
International Law: Lessons from the Trail Smelter Arbitration
Рио декларациясы (1992); БҰҰ КӨНК (1992); Trail Smelter
Arbitration (1938, 1941)