Операциялық жүйелер және олардың DevOps-тегі рөлі

1.

№1 ДӘРІС
Пәні: DevOps үшін операциялық жүйелер
Тақырыбы: Операциялық жүйелер және олардың
DevOps-тегі рөлі
Дәрістің мақсаты: Операциялық жүйе ұғымын түсіндіру, оның негізгі
қызметтері мен құрылымын қарастыру және операциялық жүйелердің DevOps
технологияларындағы маңызын анықтау.

2.

• Дәріс жоспары
Операциялық жүйе туралы түсінік
Операциялық жүйенің негізгі міндеттері
Операциялық жүйелердің түрлері
Linux және Windows операциялық жүйелері
DevOps және операциялық жүйелердің байланысы
DevOps инженеріне қажетті операциялық жүйе дағдылары
Қорытынды
Бақылау сұрақтары

3.

• 1. Операциялық жүйе туралы түсінік
• Операциялық жүйе (ОЖ) — компьютердің аппараттық ресурстарын басқаратын және қолданбалы бағдарламалардың
жұмысын қамтамасыз ететін негізгі жүйелік бағдарламалық жасақтама.
Операциялық жүйе пайдаланушы мен компьютердің аппараттық бөлігі арасындағы байланысты қамтамасыз етеді.
• Қарапайым түрде:
Пайдаланушы → Қолданбалар → Операциялық жүйе → Аппараттық құралдар
Мысалы, пайдаланушы файлды ашқанда немесе бағдарлама іске қосқанда, операциялық жүйе процессор, жедел жад,
диск және басқа ресурстарды пайдалану жұмыстарын ұйымдастырады.
• Кең таралған операциялық жүйелер:
Linux;
Microsoft Windows;
macOS;
Unix және Unix-тектес жүйелер;
Android;
iOS.
• DevOps саласында әсіресе Linux операциялық жүйелері кең қолданылады, себебі серверлердің, бұлттық
инфрақұрылымның және контейнерлік орталардың үлкен бөлігі Linux негізінде жұмыс істейді.

4.

• 2. Операциялық жүйенің негізгі міндеттері
Операциялық жүйе бірнеше маңызды қызмет атқарады.
2.1 Процестерді басқару
Процесс — орындалып жатқан бағдарламаның экземпляры.
• Операциялық жүйе:
процестерді іске қосады;
олардың орындалуын басқарады;
процессор уақытын бөледі;
процестерді тоқтатады;
процестер арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді.
Linux жүйесінде процестерді бақылау үшін:
ps
top
htop
командалары қолданылуы мүмкін.
Мысалы:
ps aux
жүйеде орындалып жатқан процестер туралы ақпарат береді.
• 2.2 Жадты басқару
Операциялық жүйе компьютердің жедел жадын (RAM) бағдарламалар арасында бөледі.
• ОЖ:
бағдарламаларға қажетті жадты бөледі;
пайдаланылмайтын ресурстарды босатады;
процестердің бір-бірінің жадына рұқсатсыз кіруіне жол бермейді;
виртуалды жад механизмдерін қолданады.
DevOps инженері сервердің өнімділігін талдағанда RAM қолданылуын бақылауы қажет.
• Linux жүйесінде:
• free -h
• командасы жедел жад туралы ақпарат көрсетеді.

5.

• 2.3 Файлдық жүйені басқару
• Операциялық жүйе файлдар мен каталогтарды сақтауды және басқаруды қамтамасыз етеді.
• Linux жүйесінде файлдық жүйенің мысалы:
• /
• ├── home
• ├── etc
• ├── var
• ├── usr
• ├── tmp
• └── root
• Негізгі каталогтардың кейбірі:
• /home — пайдаланушылардың файлдары;
• /etc — жүйелік конфигурация файлдары;
• /var — журналдар және өзгермелі деректер;
• /tmp — уақытша файлдар;
• /usr — көптеген қолданбалар мен жүйелік файлдар;
• /root — root пайдаланушысының үй каталогы.
• DevOps үшін файлдық жүйені білу өте маңызды, себебі сервер конфигурациялары, логтар, сертификаттар, скрипттер және
қолданбалар файлдармен тікелей байланысты.

6.

3. Операциялық жүйелердің түрлері
Операциялық жүйелерді бірнеше белгі бойынша жіктеуге болады.
3.1 Серверлік және клиенттік ОЖ
Клиенттік операциялық жүйелер пайдаланушының күнделікті жұмысына арналған.
Мысалы:
Windows 11;
macOS;
Ubuntu Desktop.
Серверлік операциялық жүйелер серверлік қызметтерді іске қосуға және желілік ресурстарды
басқаруға бағытталған.
Мысалы:
Ubuntu Server;
Debian;
Red Hat Enterprise Linux;
Windows Server.
DevOps ортасында серверлік ОЖ-мен жұмыс істеу негізгі дағдылардың бірі болып табылады.

7.

4. Linux және Windows
DevOps маманы кем дегенде Linux ортасында еркін жұмыс істей алуы керек. Сонымен қатар Windows Server технологияларын білу де көптеген
корпоративтік инфрақұрылымдарда қажет.
Linux
Linux артықшылықтары:
тұрақтылығы;
қауіпсіздігі;
икемділігі;
автоматтандыруға ыңғайлылығы;
командалық жол құралдарының көп болуы;
серверлік ортада кең қолданылуы.
Linux дистрибутивтеріне:
Ubuntu;
Debian;
Fedora;
Rocky Linux;
AlmaLinux;
Arch Linux
сияқты жүйелер жатады.
Windows
Windows Server ортасында:
Active Directory;
PowerShell;
IIS;
Windows Server қызметтері
сияқты технологиялар кең қолданылады.
DevOps инженері нақты жобаның инфрақұрылымына байланысты Linux, Windows немесе екі ортаны да қолдануы мүмкін.

8.

5. DevOps және операциялық жүйелердің байланысы
DevOps — бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу (Development) мен пайдалану/инфрақұрылымды басқаруды (Operations) біріктіретін мәдениет,
тәжірибелер және құралдар жиынтығы.
DevOps мақсатының бірі — бағдарламаны әзірлеуден бастап өндіріске шығаруға дейінгі процестерді автоматтандыру және сенімділігін арттыру.
Операциялық жүйе осы процестің негізгі қабаттарының бірі болып табылады.
Мысалы:
DevOps құралдары
↓
Контейнерлер / CI/CD
↓
Операциялық жүйе
↓
Виртуалды машина / бұлт
↓
Аппараттық инфрақұрылым
DevOps инженері серверде:
бағдарламаларды орнатады;
қызметтерді іске қосады;
конфигурацияларды өзгертеді;
пайдаланушылар мен құқықтарды басқарады;
логтарды талдайды;
желіні тексереді;
процестерді бақылайды;
қауіпсіздікті қамтамасыз етеді;
тапсырмаларды автоматтандырады.

9.

6. DevOps инженері білуі тиіс операциялық жүйе негіздері
6.1 Командалық жол
Linux-та терминалмен жұмыс істеу — DevOps үшін маңызды дағды.
Негізгі командалар:
pwd
ls
cd
mkdir
touch
cp
mv
rm
cat
less
grep
find
Мысалы:
mkdir project
cd project
touch app.txt
ls
Бұл командалар каталог құруға, каталогқа кіруге, файл жасауға және оның мазмұнын көруге мүмкіндік береді.