Беттің төменгі үштен бір бөлігінің биіктігі сақталған кездегі тістердің патологиялық қажалуы

1.

БӨЖ
БЕТТІҢ ТӨМЕНГІ ҮШТЕН БІР БӨЛІГІНІҢ
БИІКТІГІ ТӨМЕНДЕМЕГЕН КЕЗДЕГІ
ТІСТЕРДІҢ АСА ҚАЖАЛУЫ
Клиникасы • диагностикасы • ортопедиялық емі
Жиенкулов Әділбек 508-топ

2.

1. Анықтамасы
Тістердің аса (патологиялық) қажалуы — эмаль және/немесе дентиннің физиологиялық жасқа
сай емес, шамадан тыс жоғалуы.
КОМПЕНСИРЛЕНГЕН ФОРМА
Тіс сауыттары қысқарғанымен, компенсаторлық зубоальвеолярлық ұзару нәтижесінде беттің
төменгі үштен бір бөлігінің биіктігі сақталады.
Тіс тіндерінің жоғалуы → альвеолярлық компенсация → беттің төменгі үштен
бір бөлігінің биіктігі сақталады
2

3.

2. Этиологиясы
ФУНКЦИОНАЛДЫҚ
ТІС ТІНДЕРІ
ЭКЗОГЕНДІК
• Бруксизм
• тістем аномалиялары
• тіс қатары ақаулары
• шайнау жүктемесінің
артуы
• Эмаль/дентиннің туа
біткен әлсіздігі
• гипоплазия
• тұқым қуалайтын
ақаулар
Қатты тағам
абразивті паста/щетка
кәсіби шаң
қышқылдар және
химиялық әсер
ЖҮЙЕЛІК ФАКТОРЛАР
Эндокриндік және зат алмасу бұзылыстары тіс тіндерінің
төзімділігіне әсер етуі мүмкін.
3

4.

3. Патогенезі
Жүктеме/
төзімділіктің
артуы
Эмаль →
дентиннің
қажалуы
Тіс сауытының
қысқаруы
Альвеолярлық
компенсация
Бет биіктігі
сақталады
Негізгі компенсаторлық механизм — зубоальвеолярлық ұзару (альвеолярлы өсіндінің
компенсаторлық өсуі).
4

5.

4. Классификациясы
ТАРАЛУЫ
БАҒЫТЫ
ДӘРЕЖЕСІ
КОМПЕНСАЦИЯСЫ
Локализденген
Генерализденген
Горизонтальды
Вертикальды
Аралас
I — ≤ 1/3
II — 1/3–2/3
III — > 2/3
Компенсирленген —
беттің төменгі 1/3
бөлігінің биіктігі
сақталған
Декомпенсирленген —
биіктігі төмендеген
5

6.

5. Тістердің қажалу сатылары
I дәреже
II дәреже
III дәреже
Эмальдың беткей
жоғалуы;
дентинге
жақындау/ашылу
мүмкін.
Эмаль + дентиннің
айқын жоғалуы;
сауыт биіктігі
қысқарады.
Терең дентиннің
жоғалуы;
сауыттың >2/3
қысқаруы.
6

7.

6. Компенсирленген форманың клиникасы
• Тіс сауыттарының қысқаруы және қажалу фасеткалары.
Схема: компенсация
• Дентиннің ашылуы, кейде гиперестезия.
• Окклюзиялық беткейдің тегістелуі/деформациясы.
• Генерализденген жағдайда зубоальвеолярлық ұзару.
Жоғарғы 2/3
• Беттің төменгі үштен бірінің биіктігі сақталған.
• ВНЧС және шайнау бұлшықеттері функционалдық тұрғыда
бағаланады.
Төменгі 1/3
↓ сақталған
7

8.

7. Негізгі тексеру әдістері
1
2
Шағымдар және анамнез
Бетті сыртқы қарау
3
4
Ауыз қуысын тексеру
Тістердің қажалу дәрежесі
5
6
Тіс қатарлары және окклюзия
ВНЧС + шайнау бұлшықеттері
7
альвеолааралық биіктікті анықтау
8

9.

8. Қосымша зерттеу әдістері
• Диагностикалық модельдер
• Окклюзиограмма / артикуляциялық қағаз
• Прицельді рентгенография, ОПТГ
• ВНЧС томографиясы — көрсеткіш бойынша
• МРТ — жұмсақ тіндер/буын дискісін бағалау қажет болса
• ЭОД — пульпа жағдайын бағалау
• Электромиография — шайнау бұлшықеттерінің функциясы
9

10.

9. Компенсирленген vs декомпенсирленген
Белгі
Компенсирленген
Декомпенсирленген
Тіс қажалуы
+
+
Альвеолярлық компенсация
жеткілікті
жеткіліксіз
Беттің төменгі 1/3
сақталған
төмендеген
Сыртқы көрініс
өзгерісі аз
айқын өзгеруі мүмкін
Ем қағидасы
биіктікті негізсіз көтермеу
биіктікті жоспарлы қалпына келтіру
10

11.

10. Ауыз қуысын протездеуге дайындау
1
2
3
4
5
6
Санация
Пародонтологиялық
дайындық
Окклюзияны талдау
Қажалудың себебін
жою
Протездік кеңістікті
бағалау
Қажет болса
ортодонтиялық/хиру
ргиялық дайындық
Негізгі қағида: протездеу алдында ауыз қуысы, пародонт, окклюзия және ВНЧС жағдайы
бағаланады.
11

12.

11. Ортопедиялық емнің негізгі принципі
«Қажалған тіс тіндерін қалпына келтіру,
бірақ қалыпты беттің төменгі биіктігін негізсіз көтермеу».
I дәреже
II дәреже
III дәреже
Реставрация / вкладка / қажет болса
коронка; себепті факторларды жою.
Протездік кеңістік пен окклюзияны
жоспарлау → қалпына келтіруші
ортопедиялық конструкциялар.
Эндодонтиялық/культтік дайындық
көрсеткіш бойынша → коронка;
кеңістік жетіспесе алдын ала
дайындық.
12

13.

12. Емдеу алгоритмі
1.
Диагностика
2.
Компенсацияны анықтау
3.
Окклюзия + ВНЧС
4.
Санация
5.
Протездік кеңістікті жоспарлау
6.
Уақытша/диагностикалық кезең (қажет болса)
7.
Тұрақты ортопедиялық ем
8.
Окклюзиялық бақылау
Мақсат → функция +
эстетика + тұрақты
окклюзия
13

14.

13. Диагностикалық қателіктер
• Компенсирленген форманы декомпенсирленгенмен шатастыру.
• Беттің төменгі 1/3 биіктігін объективті бағаламау.
• Диагностикалық модельдер мен окклюзияны елемеу.
• ВНЧС пен шайнау бұлшықеттерін тексермеу.
• Пульпа/периодонт жағдайын рентгенмен бағаламау.
14

15.

14. Тактикалық қателіктер
БИІКТІКТІ АРТТЫРУ
Компенсирленген формада қалыпты альвеоларалық биіктікті
негізсіз көтеру.
ДАЙЫНДЫҚСЫЗ ПРОТЕЗДЕУ
Протездік кеңістік жеткіліксіз болса, алдын ала
ортодонтиялық/хирургиялық дайындықты жоспарлау керек.
СЕБЕПТІ ЕЛЕМЕУ
Бруксизм, парафункция немесе окклюзиялық фактор
сақталса, жаңа реставрациялар қайта қажалуы мүмкін.
ТЕК ЭСТЕТИКАНЫ ОЙЛАУ
Анатомиялық пішінмен қатар окклюзиялық контакт пен
функция қалпына келтіріледі.
15