Инфратузилма_йиғими_тренинг

1.

ИНФРАТУЗИЛМА
ЙИҒИМИ
Муҳандислик-коммуникация тармоқлари ва транспорт
инфратузилмасини яратиш харажатлари учун тўловни
ҳисоблаш ва ундириш
ЎҚУВ ТРЕНИНГИ МАҚСАДЛАРИ
▪
Йиғимнинг моҳияти ва ҳуқуқий асосини тушуниш
▪
Ҳисоблаш формуласи ва коэффициентларни ўзлаштириш
▪
Амалий мисолларда тўловни мустақил ҳисоблай олиш
▪
Ундириш алгоритми ва иштирокчилар ролини билиш
▪
Хатоларнинг олдини олиш — чек-лист билан ишлаш
Асос: Вазирлар Маҳкамасининг 08.04.2026 йилдаги 151-сон қарори (4-илова — Низом)

2.

Инфратузилма йиғими тушунчаси
ОДДИЙ ТИЛДА
Янги бино шаҳарнинг мавжуд «томирлари»га —
сув, газ, электр, канализация, йўлларга уланади
ва уларга юклама беради. Йиғим —
қурувчининг ана шу умумшаҳар
инфратузилмасини яратиш ва кенгайтириш
харажатларидаги улуши.
2
Нима учун жорий этилган?
Тармоқлар қурилиши учун барқарор бюджетдан ташқари манба
яратиш
Маблағ қаерга боради?
100% ҳудудий Жамғармага — Инвестиция компанияси
бошқарувида
Нимага сарфланади?
Расмий: харажатларнинг бир қисмини АРТ
(архитектура-режалаштириш топшириғи)ни ишлаб
чиқиш бўйича тўлов қийматига киритиш (Низом, 1банд).
Тармоқлар, йўллар, ободонлаштириш, реновация, ижтимоий
объектлар (Низом, 4-банд)
Қамров
Қорақалпоғистон, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳри —
01.07.2026 дан
Тамойил
«Юклама берган — ҳисса қўшади»: ҳажм қанча катта бўлса, улуш
шунча юқори

3.

Ҳуқуқий асос
3
Нормалар иерархияси: Фармондан Кенгаш қарорларигача
ПФ-29
24.02.2026
ВМ-151
8-банд «и»: Тошкент ва Самарқанд тажрибасини 01.07.2026 дан республика ҳудудларига татбиқ этиш («Янги
Ўзбекистон» массивлари мустасно)
2-банд: йиғимни АРТ тўлови қийматига киритиш ва 100% Жамғармага йўналтириш тартиби жорий этилди
08.04.2026
4-илова (Низом)
Йиғимни ҳисоблаш ва ундириш тартиби: ставка, шартнома, 20/80 тўлов механизми
ВМ-151
Низомга 1–2-иловалар
1-илова — 6 босқичли ундириш схемаси; 2-илова — ҳисоблаш формуласи ва коэффициентлар жадвали
ВМ-151
ВМ-200
АРТ бериш давлат хизматининг маъмурий регламенти — йиғим айнан шу хизмат босқичига «боғланган»
20.04.2022
Кенгаш қарорлари
ҳар чоракда
Жўқорғи Кенгес / вилоят ва Тошкент шаҳар Кенгашлари: 0,01–1,5 коэффициентлар, Тошкентда 5 зона ва 3,0
гача оширувчи

4.

Кимлар тўлайди ва кимлар озод
Низом, 1-банд ва 2-илова изоҳлари; ВМ-151, 2-банд
ТЎЛАЙДИ
ТЎЛАМАЙДИ (ОЗОД)
▪
АРТ олиш учун мурожаат қилган юридик шахслар
▪
Бюджет ҳисобидан молиялаштириладиган объектлар
▪
АРТ олиш учун мурожаат қилган жисмоний шахслар
(якка тартибдаги уй-жойдан ташқари)
▪
Якка тартибдаги уй-жойлар
▪
Нодавлат мактабгача ва умумий ўрта таълим
ташкилотлари
▪
Реновацияда компенсация сифатида бериладиган
бино/иншоотлар
▪
Давлатга беғараз топшириладиган (шу жумладан
ҳажмнинг ≥50%и) объектлар
▪
Инфратузилма объектларининг ўзи, ишлаб чиқариш
капитал бинолари, диний бинолар, МФЙ бинолари
▪
Буюртма (шартнома) асосида мурожаат қилган лойиҳа
ташкилотлари
▪
Қуриш ҳам, реконструкция қилиш ҳам — иккаласида
▪
Инвестиция компанияси ўзи ариза берувчи бўлса —
хабарнома асосида тўлайди
4

5.

Қачон ва қайси босқичда қўлланилади
5
01.07.2026 дан
Тошкент ва Самарқанд тажрибаси барча ҳудудларга татбиқ этилади (ПФ-29, 8-банд
«и»; ВМ-151, 2-банд)
АРТ босқичида
Йиғим лойиҳалаштиришнинг энг бошида — АРТни ишлаб чиқиш тўлови қийматига
«боғланган» ҳолда пайдо бўлади
Қуриш ва реконструкцияда
Шаҳарсозлик фаолияти объектини янгидан қуришда ҳам, реконструкция қилишда
ҳам (реновацияда — 0,5 коэффициент)
Якуний миқдор — экспертизадан сўнг
Аниқ сумма лойиҳа-смета ҳужжатлари экспертизаси хулосасига кўра ҳисобланади
(Низом, 11-банд)
Тўлаш тартиби: 20% + 80%
20% олдиндан тўлов, 80% режа-график бўйича бўлиб тўлаш; шартнома тўлиқ
тўлангунча амал қилади (12–13-бандлар)
«Янги Ўзбекистон» массивлари
Республика бўйлаб татбиқ этиш ва 20/80 тартибидан мустасно — алоҳида тартибда

6.

Ҳисоблаш формуласи
6
Низомга 2-илова — намунавий механизм
Ти = Бҳ × [(Ҳб + Ҳю) − (Ҳа + Ҳт + Ҳу)] × Кт × Ко × Кз × Кж
1-қадам: ҳажмни аниқлаш
Бино умумий ҳажмидан (Ҳб + ортиқча қаватлар Ҳю) чегирмалар (автотураргоҳ, техник қисм,
умумий фойдаланиш) айирилади — «тўланадиган ҳажм» (м³) чиқади
2-қадам: ставкани қўллаш
Ҳар бир м³ учун 1 БҲМ (базавий ставка); ортиқча қаватлар ҳажми учун 0,5–1 БҲМ (Низом, 5банд)
3-қадам: 4 та коэффициент
Қурилиш тури (Кт) × объект тури (Ко) × ҳудудий зона (Кз) × жойлашув (Кж) — маҳаллий
Кенгаш 0,01–1,5 оралиғида ўзгартириши мумкин
Пастки чегара
Якуний коэффициентлар кўпайтмаси 0,01 дан кам бўлса — 0,01 га тенглаштирилади (2-илова
изоҳи)

7.

Формула элементлари ва коэффициентлар
ҲАЖМ КЎРСАТКИЧЛАРИ (м³)
Бҳ
7
Кт — қурилиш тури
Янги қурилиш — 1 · Реконструкция — 0,85 · Реновация — 0,5
базавий ҳисоблаш миқдори (1 БҲМ)
Ко — объект тури
Ҳб
бинонинг умумий ҳажми
Бошқа объектлар — 1 · Ижтимоий хусусий (ўқув, тиббиёт) — 0,8 · Давлат улуши
>50% лойиҳалар — 0,5 · Саноат бинолари — 0,5 (ҳар қават ≤3 м қисмигача)
Ҳю
рухсат этилган қаватлардан юқори ҳажм
(қўшилади)
Кз — ҳудудий зона (аҳоли сони)
Ҳа
автотураргоҳ қисми ҳажми (айирилади)
>1 млн — 1–2 (Тошкентда Кенгаш қарори билан 5 зона) · 500 минг–1 млн — 0,5
· 250–500 минг — 0,2 · 100–250 минг — 0,1 · <100 минг ва бошқа аҳоли
пунктлари — 0,05
Ҳт
техник қаватлар/хоналар ҳажми (айирилади)
Кж — жойлашув
Марказий қатнов кўчаларида — 1 · бошқа ҳудудларда — 0,6
Ҳу
турар жой биносининг умумий фойдаланишдаги
қисми (айирилади)
Махсус қоидалар
Тошкентда йирик комплекс лойиҳаларга 3,0 гача оширувчи коэффициент;
Кенгашлар механизмни ҳар чоракда қайта кўриши мумкин

8.

1-мисол: Тошкентда янги кўп квартирали уй
8
Шартли мисол: БҲМ = 412 000 сўм деб олинган (ҳисоблашда амалдаги БҲМ қўлланилади)
БОШЛАНҒИЧ МАЪЛУМОТЛАР
ҲИСОБ-КИТОБ
–
Умумий ҳажм (Ҳб) — 45 000 м³; ортиқча қават йўқ (Ҳю = 0)
1.
–
Автотураргоҳ (Ҳа) — 6 000 м³
Тўланадиган ҳажм = (45 000 + 0) − (6 000 + 2 000 + 4 000) =
33 000 м³
–
Техник қисм (Ҳт) — 2 000 м³
–
Умумий фойдаланиш (Ҳу) — 4 000 м³
2.
Коэффициентлар: 1 × 1 × 1 × 1 = 1
–
Янги қурилиш (Кт=1), турар жой (Ко=1)
3.
Ти = 412 000 × 33 000 × 1
–
Тошкент, марказий кўча: Кз=1, Кж=1
4.
Ти = 13 596 000 000 сўм (≈ 13,6 млрд)
ТЎЛАШ ТАРТИБИ (Низо м, 12 –13- б а н дл ар )
20% олдиндан: 2 719 200 000 сўм — шартнома имзолашда
80% режа-график бўйича: 10 876 800 000 сўм — бўлиб-бўлиб
Маблағ 100% ҳудудий Жамғармага ўтказилади

9.

2-мисол: Самарқандда хусусий клиника
реконструкцияси
Пасайтирувчи коэффициентлар қандай ишлашини кўрсатувчи мисол (БҲМ = 412 000 сўм)
БОШЛАНҒИЧ МАЪЛУМОТЛАР
ҲИСОБ-КИТОБ
–
Умумий ҳажм (Ҳб) — 8 000 м³; Ҳю = 0
1.
Тўланадиган ҳажм = 8 000 − (500 + 300 + 0) = 7 200 м³
–
Автотураргоҳ (Ҳа) — 500 м³, техник қисм (Ҳт) — 300 м³, Ҳу
=0
2.
Коэффициентлар: 0,85 × 0,8 × 0,5 × 0,6 = 0,204
–
Реконструкция: Кт = 0,85
3.
Ти = 412 000 × 7 200 × 0,204
–
Ижтимоий хусусий объект (тиббиёт): Ко = 0,8
4.
Ти = 605 145 600 сўм (≈ 605 млн)
–
Самарқанд (аҳолиси 500 минг–1 млн): Кз = 0,5
–
Марказий кўчадан ташқарида: Кж = 0,6
ХУЛОСА В А ТАҚҚОС ЛА Ш
▪
Тўлов: 20% (121,0 млн сўм) олдиндан + 80% (484,1 млн сўм) режа-график бўйича
▪
Коэффициентлар туфайли ставка м³ учун 1 БҲМ дан амалда 0,204 БҲМ гача камайди — Низом рағбатлантирувчи механизм сифатида
ишлайди
▪
Эслатма: коэффициентлар кўпайтмаси 0,01 дан кам чиқса, у 0,01 га тенглаштирилади
9

10.

Ҳисоблаш ва ундириш алгоритми
10
Низомга 1-илова — 6 босқичли схема
1
Ариза бериш
2
Хабарнома + инвойс
3
Механизмни танлаш
Ариза берувчи АРТ олиш учун ВМ-200
регламенти бўйича мурожаат қилади
Қурилиш ва УЖКХ бош бошқармаси йиғим
миқдори кўрсатилган хабарнома, инвойс ва
шартнома лойиҳасини юборади
Ариза берувчи бир йўла ёки бўлиб-бўлиб
тўлашни танлайди, шартномага рози бўлади
⏱ Ўз хоҳишига кўра
⏱ 3 иш куни
⏱ 1 ой
4
АРТ берилади
5
Экспертиза → аниқ сумма
6
20% + 80% тўлаш
Бош бошқарма АРТни белгиланган тартибда
тақдим этади
Лойиҳа-смета ҳужжатлари экспертизаси; якуний
йиғим миқдори ҳисобланади; режа-график
тасдиқланади
Шартнома 20% олдиндан тўлов билан
имзоланади; 80% режа-график бўйича тўланади
⏱ Белгиланган муддатда
⏱ 2 иш куни (график)
⏱ Шартнома муддатида

11.

Жараён иштирокчилари ва уларнинг роли
Ариза берувчи
Қурилиш ва УЖКХ бош бошқармаси
АРТга мурожаат, тўлаш механизмини танлаш, шартнома,
20%+80% тўлов, лойиҳа-смета ҳужжатлари
Аризани кўриб чиқади, йиғим миқдорли хабарнома ва инвойс
юборади (3 иш куни), АРТни беради
Инвестиция компанияси («Инвест компанияси» АЖ)
Жамғарма
Шартнома томони, режа-графикни тасдиқлайди, Жамғарма
маблағларини бошқаради ва лойиҳаларга йўналтиради
Йиғим 100% ўтказиладиган ҳисобварақ: тадбиркорлик
инфратузилмаси / Самарқанд вилояти / Тошкент шаҳрини
ривожлантириш жамғармалари
Экспертиза органи
Маҳаллий Кенгашлар
Лойиҳа-смета ҳужжатлари экспертизаси — якуний йиғим
миқдорига асос (Низом, 11-банд)
0,01–1,5 коэффициентлар, Тошкентда 5 зона ва 3,0 гача
оширувчи; ҳар чоракда қайта кўриш ҳуқуқи
11

12.

Мутахассис чек-листи: нолдан ҳисоблашгача
Ҳар бир ариза бўйича кетма-кет белгилаб борилади
1
Объект йиғим қамровига кирадими? (бюджет/якка уй-жой/таълим ва бошқа истиснолар текширилди)
2
Лойиҳадан ҳажмлар олинди: Ҳб, Ҳю, Ҳа, Ҳт, Ҳу (м³) — манбаси лойиҳа-смета ҳужжати
3
Тўланадиган ҳажм ҳисобланди: (Ҳб + Ҳю) − (Ҳа + Ҳт + Ҳу)
4
Кт, Ко аниқланди (қурилиш ва объект тури бўйича ҳужжат асосида)
5
Кз, Кж аниқланди + маҳаллий Кенгашнинг амалдаги қарори (0,01–1,5; Тошкентда зоналар) текширилди
6
Амалдаги БҲМ қиймати аниқлаштирилди; Ти ҳисобланди; 0,01 пастки чегараси текширилди
7
Хабарнома/инвойс ва шартнома лойиҳаси 3 иш кунида юборилди; тўлаш механизми танланди
8
Экспертизадан сўнг якуний сумма қайта ҳисобланди; 20% олдиндан тўлов ва 80% режа-график назоратга олинди
12

13.

Типик хатолар ва хавфлар
13
Майдон (м²) билан ҳажм (м³)ни адаштириш
Формула фақат қурилиш ҳажми (м³) билан ишлайди — лойиҳадаги ҳажм
жадвалидан олинг
Чегирмаларни унутиш (Ҳа, Ҳт, Ҳу)
Автотураргоҳ, техник қисм ва умумий фойдаланиш ҳажми айирилмаса —
тўлов асоссиз ошади
Эски коэффициентни қўллаш
Кенгашлар механизмни ҳар чоракда қайта кўриши мумкин — амалдаги
қарорни ҳар сафар текширинг
Истисноларни нотўғри қўллаш
Озод қилиш рўйхати ёпиқ: ҳужжат асоссиз «истисно» бериш ҳам, қонуний
истисноларни инкор этиш ҳам хато
Дастлабки суммани якуний деб қабул қилиш
Хабарномадаги миқдор — дастлабки; якуний сумма экспертиза
хулосасидан кейин ҳисобланади
Ортиқча қаватлар ҳажмини (Ҳю) эътибордан четда қолдириш
Параметрдан ошган ҳажмга 0,5–1 БҲМ қўшимча ставка қўлланади

14.

Осон ўргатиш усули: «3 савол» модели
14
Ҳар қандай тингловчига 15 дақиқада тушунтириш мумкин
1
НИМА қурилади?
2
ҚАНЧА ҳажмда?
3
ҚАЕРДА жойлашган?
Объект ва қурилиш турини аниқлайди
Лойиҳадаги м³ билан ишлашни ўргатади
Шаҳар катталиги ва кўча мавқеини боғлайди
→ истисно текшируви + Кт, Ко
→ (Ҳб+Ҳю) − (Ҳа+Ҳт+Ҳу)
→ Кз, Кж (+ Кенгаш қарори)
ТРЕНИНГ СЦЕНАРИЙСИ (90 ДАҚИҚА)
▪
0–15 дақиқа — «уй ва шаҳар томирлари» метафораси орқали моҳият; ҳуқуқий асос (2 та ҳужжат)
▪
15–35 дақиқа — формулани доскада «3 савол» орқали қуриб чиқиш; коэффициентлар жадвали билан танишиш
▪
35–60 дақиқа — 2 та мисолни биргаликда ҳисоблаш (Тошкент уйи ва Самарқанд клиникаси)
▪
60–80 дақиқа — мустақил машқ: ҳар бир тингловчига алоҳида объект картаси; чек-лист бўйича ўзаро текширув
▪
80–90 дақиқа — типик хатолар кейслари ва 5 саволлик мини-тест (баҳолаш мезони: 4/5 тўғри)

15.

Хулоса ва тавсиялар
15
Йиғим — солиқ эмас, ҳисса
Формула шаффоф ва бошқарилувчан
Қурувчи ўз объекти яратадиган юклама эвазига умумшаҳар
инфратузилмасини молиялаштиришда иштирок этади
1 БҲМ/м³ базасига 4 та коэффициент; маҳаллий Кенгашлар 0,01–
1,5 оралиғида мослаштиради
Жараён АРТга «боғланган»
20/80 механизми юкни юмшатади
Йиғим лойиҳалаштиришнинг бошида пайдо бўлади, якуний
сумма — экспертизадан сўнг
Бўлиб тўлаш имконияти инвестиция жозибадорлигини сақлайди
Ҳар чоракда янгиланишни кузатинг
Чек-лист — сифат кафолати
Кенгаш қарорлари ва БҲМ ўзгаришини текшириш —
мутахассиснинг доимий вазифаси
8 банддан бирортаси ташлаб кетилса, хато эҳтимоли кескин
ошади