B92

1.

B92 nima?
Kvant shifrlashning eng sodda protokoli
Kvant kriptografiya
Fizika qonuniga asoslangan
Kim va qachon?
B92 — bu ikki odam o'rtasida xavfsiz
Oddiy shifrlash matematik
Charles Bennett (IBM) 1992 yilda kashf
maxfiy kalit almashish usuli. Kalit hech
murakkablikka tayanadi. B92 esa kvant
etgan. BB84 protokolining (1984)
qachon to'g'ridan to'g'ri yuborilmaydi
mexanikasi qonuniga — ya'ni hech kim
yanada soddalashtirilgan versiyasi — 4
— kvant fizikasi orqali hosil qilinadi.
fotonni iz qoldirmay o'lchay olmaydi.
ta o'rniga atigi 2 ta foton holati.
Maqsad: Alisa va Bob matematika emas, fizika orqali bir xil maxfiy kalit hosil qiladi — josus sezsiz o'g'irlay olmaydi.

2.

BB84 vs B92
Ikkala protokolning farqi
BB84 (1984)
• 4 ta foton holati: ↕ ↔ ↗ ↘
• 2 ta o'lchov bazasi (+ va ×)
• ~50% bit saqlanadi
• Biroz murakkab apparat
• Keng tarqalgan standart
B92 (1992)
• Faqat 2 ta foton holati: ↕ va ↗
• Signal bor/yo'q tamoyili
• ~25% bit saqlanadi
• Juda sodda apparat
• Tadqiqot va amaliyotda

3.

Asosiy qoida
Alisa faqat ikki xil foton yuboradi
↕
↗
Bit = 0
Bit = 1
Vertikal foton
Diagonal foton
Alisa qaysi bitni yuborishi Bob uchun sir saqlanadi — u faqat fotonni o'lchaydi.

4.

Bob qanday o'qiydi?
Signal keldi = aniq natija · Signal yo'q = o'sha bit tashlanadi
Bob o'lchovi
Alisa yuborgan
Natija
Qaror
× baza
↕ (bit = 0)
Signal keldi ✓
Bit = 0
× baza
↗ (bit = 1)
Signal yo'q
Tashlab yuboriladi
+ baza
↗ (bit = 1)
Signal keldi ✓
Bit = 1
+ baza
↕ (bit = 0)
Signal yo'q
Tashlab yuboriladi
Muhim: Bob signal olganida natija 100% aniq. Signal kelmasa — hech narsa bilinmaydi, bit o'chiriladi.

5.

Josus qanday aniqlanadi?
Kvant mexanikasi josusni o'zi fosh qiladi
1
2
3
4
Josus tinglaydi
U fotonni o'lchashi kerak, lekin qaysi bazani ishlatishni bilmaydi — tasodifiy tanlaydi.
Foton o'zgarib ketadi
Kvant qonuni: o'lchash fotonni o'zgartiradi. Noto'g'ri bazada o'lchasa — foton boshqa holatga o'tadi.
Bob xato signal oladi
O'zgargan foton Bobga yetadi. Bob kutilmagan joylarda signal oladi yoki olmaydi.
Kalit bir qismi solishtiriladi
Alisa va Bob kalitning bir nechta bitini ochiq aytadilar. Ko'p xato = josus bor!

6.

Xulosa
B92 — sodda, kuchli va fizika qonuniga asoslangan
Afzalliklari
• Faqat 2 ta foton holati
• Apparat va dasturiy jihozlar sodda
• Josus matematikasiz aniqlanadi
• Fizika qonuni kafolat beradi
• Haqiqiy qurilmalarda sinovdan o'tgan
Kamchiliklari
• ~25% bit saqlanadi (BB84 ~50%)
• Kanal shovqinga sezgir
• Uzun masofada samaradorligi pasayadi
• Maxsus foton detektori kerak
Bugun bank tarmoqlari va harbiy aloqada BB84 bilan birga sinovdan o'tkazilmoqda.