2 Азаматтық қызмет шектеулер

1.

Қазақстан Республикасы
Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің
Батыс Қазақстан облысы бойынша департаменті
«ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ
ШЕКТЕУЛЕРІ»
Орал қаласы, 2026 жыл

2.

Сыбайлас жемқорлық (латын тілінің
«corruptere» деген сөзінен шығып,
мағынасы жағынан «мемлекеттік
организмін, қоғамдық қарымқатынастарды бұзу» дегенді білдіреді)бұл қоғамның дамуына теріс әсер ететін,
заң мен моральға қарсы әрекет.
2

3.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган
Мемлекеттік органдар
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ
ШЕКТЕУЛЕРДІ ҚАБЫЛДАУҒА МІНДЕТТІ
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ
СУБЪЕКТІЛЕРІ
Квазимемлекеттік сектор субъектілері,
қоғамдық бірлестіктер
Жеке және заңды тұлғалар
3

4.

Қазақстан Республикасының «Сыбайлас
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы»
Заңында және өзге де нормативтік
актілерде бірқатар шектеулер мен
міндеттер белгіленген.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат
тек мемлекеттік секторға ғана емес,
азаматтық қызметшілер, жеке секторға
(жеке меншік ұйымдар мен бизнес
құрылымдарына) да қатысты маңызды
талаптар мен шектеулер қояды.
Азаматтық қызметші – қазыналық
кәсіпорындарда, мемлекеттік
мекемелерде ақы төленетін штаттық
лауазымды атқаратын және олардың
міндеттері мен функцияларын іске асыру,
мемлекеттік органдарға техникалық
қызмет көрсетуді жүзеге асыру мен
олардың жұмыс істеуін қамтамасыз ету
мақсатында лауазымдық өкілеттіктерді
жүзеге асыратын адам.
4

5.

СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕР
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы
Қазақстан Республикасының Заңы-2015 жылғы 18 қарашадағы №410-V
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі Қазақстан Республикасының 2014
жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ және Қылмыстық кодексi Қазақстан
Республикасының 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ
Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексі
Қазақстан Республикасының Кодексі 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V ҚРЗ
Азаматтық қызметшілердің қызмет әдебі кодексі
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020
жылғы 28 тамыздағы № 342 бұйрығы
.
5

6.

СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ШЕКТЕУЛЕР
(Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс , Қылмыстық кодекс)
Пара алу
Пара беру
Парақорлыққа делдал болу
Қызметтiк жалғандық
жасау
Қызметтегi әрекетсiздiк
Салғырттық
6

7.

Ішкі сыбайлас жемқорлыққа қарсы
саясат қабылдау (Ұжымдық этика)
Қызметкерлерді сыбайлас жемқорлық
тәуекелдері жөнінде оқыту
Сыбайлас
жемқорлыққа
қарсы міндеттемелер
Пара мен сыйлықтарға нөлдік төзімділік
саясатын енгізу
Мүдделер қақтығысын анықтау және
басқару тетіктерін енгізу
Ашық және әділ іскерлік тәжірибені
ұстану
7

8.

Сыбайлас жемқорлық талаптарын
бұлжытпай сақтау үшін Әдеп нормаларына
сай әрекет ету керек.
Бұл өз алдына сыбайлас жемқорлықтың
алдын алудың ең тиімді жолы.
Яғни, әдепті қызметкер – адал қызметкер.
8

9.

АЗАМАТТЫҚ ҚЫЗМЕТШІ ҚЫЗМЕТІНІҢ ӘДЕПТІК ҚАҒИДАТТАРЫ
Адал ниеттілік
Ақпараттың құпиялылығы
Мінсіз мінез-құлық
Әділдік
Кәсіптік құзыреттілік
Ұқыптылық
Азаматтық қызметшілердің қызмет әдебін бұзуы заңнамамен
белгіленген тәртіптік жауапкершілікке алып келеді
11

10.

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар үшін
жауапкершілік
Қылмыстық жаза
Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексі
Әкімшілік жаза
Қазақстан Республикасының Әкімшілік
құқық бұзушылық туралы кодексі
10

11.

СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ІС-ҚИМЫЛ БОЙЫНША ШЕТЕЛ ТӘЖІРИБЕСІН ЗЕРТТЕУ
Швеция
Сингапур
Оңтүстік Корея
а«Таза жұмыс» мәдениеті
Негізгі қағидалар:
• Антикоррупциялық ережелер тек
мемлекеттік қызметкерлерге емес, жеке
және заңды тұлғаларға міндетті түрде
қолданылады.
• Компания ішкі бақылау жүйелерін (internal
compliance system) құруға міндетті.
• «Business Integrity Framework»
бағдарламасы кәсіпорындардың адалдық
стандарттарын арттыруға бағытталған.
• Этика нормаларын оқыту және
корпоративтік жауапкершілік мәдениеті
мектептен бастап дамытылады.
Нәтиже: жеке секторда парақорлық
деректері өте сирек кездеседі;
халықаралық инвесторлар Сингапурды ең
сенімді нарықтардың бірі деп санайды.
«Integrity Pact» жүйесі
Негізгі қағидалар:
Жеке секторда адалдық кодекстері мен
әлеуметтік жауапкершілік (CSR) қағидалары
кең таралған
Негізгі қағидалар:
• Мемлекетпен келісімшарт жасасқанда
сыбайлас жемқорлықсыз жұмыс істеуге
міндеттеме алады.
• Электрондық мемлекеттік сатып алу
(KONEPS) жүйесі адам факторын
азайтып, тең мүмкіндік береді.
• «Whistleblower» заңдары жеке және
заңды тұлғалардың қызметкерлерін
қорғауға кепілдік береді.
• Ашық келісімшарттар және электронды
сатып алу жүйелері пара беруге жол
бермейді.
• Компания мен қызметкер арасындағы
сенім мәдениеті - басты құрал.
• Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
кәсіпкерлік қауымдастықтары белсенді
жұмыс істейді.
Нәтиже: мемлекеттік
келісімшарттардағы жемқорлық 70%дан астам төмендеген.
Нәтиже: Жеке сектордағы жемқорлық
деңгейі төмен, Швеция компаниялары
халықаралық нарықта сенімді серіктес.
16

12.

ҰСЫНЫСТАР
Білім беру. Мекеменің Кодексін, этика стандарттарын жасау. Қызметкерлерді сыбайлас жемқорлыққа қарсы
тәрбиелеу. Сыбайлас жемқорлықты болдырмау бағытында оқыту курстарын өткізу.
Мемлекеттік деңгейде. Адами факторларды болдырмау мақсатында көрсетілетін қызмет түрлерін электронды
формат түрлеріне көшіруде толық автоматтандыру (құжат айналымын автоматтандыру, тендер, порталдарды
ашық болуы).
Сыбайлас жемқорлық және қоғам. Әлеуметтік желі және БАҚ құралдары арқылы ашықтықты қамтамасыз ету.
Жазаны қоғамға үркіту және масқаралау мақсатында емес, адалдыққа сенім мен жауапкершілік, тәрбиелік
және алдын алу мақсатында жариялау.
Әлеуметтік жағдай. Өмір сүру деңгейі мен табыс деңгейінің сәйкес болуы.
12

13.

НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!