13 апта 23 лекция

1. Дәріс 23. Сынып жетекшісінің ерекше білім беруді қажет ететін балалармен жұмыс жүйесі

2. Жоспар

1. ЕБҚ балалар ұғымы
2. Сынып жетекшісінің рөлі
3. Инклюзивті білім берудің қағидаттары
4. ЕБҚ балаларды оқытуда қолданылатын әдістер
5. Коммуникативтік қолдау
6. Инклюзивті мәдениет қалыптастыру
7. Сынып жетекшінің кәсіби құзыреттері

3. ЕБҚ балалар ұғымы

• Ерекше білім беруді қажет ететін (ЕБҚ) балалар
— денсаулығына, даму ерекшеліктеріне
байланысты оқу мен тәрбиелеуде арнайы
қолдауды
қажет
ететін
оқушылар.
• Сынып жетекшісінің негізгі міндеті – олардың
оқу,
әлеуметтік,
эмоционалдық
дамуын
қолдайтын инклюзивті ортаны ұйымдастыру.

4. ЕБҚ балалар қатарына:

Тірек-қимыл
аппараты
бұзылған
Есту және
көру қабілеті
бұзылған
Зиятты
дамуында
тежеліс бар
Аутизм
спектрі
бұзылыстар
ы
Сөйлеу
тілінің
күрделі
бұзылыстар
ы бар
Эмоциялықерік саласы
бұзылған
балалар

5. Сынып жетекшісінің рөлі

Сынып жетекші – оқушының оқу-тәрбие процесін үйлестіруші тұлға.
ЕБҚ балалар жағдайында ол:
Инклюзивті
ортаны
қалыптастырады
Оқушының жеке даму
картасын құрады
Психологиялықпедагогикалық қолдау
ұйымдастырады
Ата-анамен,
педагогтармен және
ПМПК
мамандарымен
жұмыс жасайды
Оқушының
әлеуметтенуіне
жағдай
жасайды

6. Инклюзивті білім берудің қағидаттары

Қолжетімділі
к
Тең
мүмкіндік
Жеке тәсіл
Кедергісіз
орта
Қабылдау
және қолдау
Қоғамда
толыққанды
қатысу

7. Жеке білім беру бағдарламасы (ЖББ)

ЕБҚ балаға ЖББ жасалады. Сынып жетекшінің рөлі:
ЖББ мақсаттарын
тәрбиелік жұмысқа
сәйкестендіру
Оқушының даму
деңгейін бақылау
Мұғалімдер мен
дефектологтардың
ұсыныстарын
жинақтау
ЖББ орындау
динамикасын
қадағалау

8. Сынып жетекшінің негізгі міндеттері

o Оқушыны зерттеу, оның психологиялықпедагогикалық ерекшеліктерін анықтау
o Қарым-қатынас мәдениетін дамыту
o Әлеуметтік дағдылар қалыптастыру
o Қолайлы микроклимат орнату
o Құрдастарымен ынтымақтастыққа жағдай жасау
o Мотивацияны арттыру
o Жетістіктерді жүйелі бақылау

9. Баланы педагогикалық зерттеу бағыттары

Зерттеу компоненттері:
Танымдық
даму деңгейі
Қарымқатынас
ерекшелігі
Мінез-құлық
реакциялары
Әлеуметтік
бейімделуі
Еңбек және
тұрмыстық
дағдылары
Сөйлеу және
коммуникация

10. ЕБҚ баламен жеке жұмыс түрлері

Түзету-дамыту
жаттығулары
Мінез-құлықты
реттеу әдістері
Әлеуметтік
тұрмыстық
дағдыларды
дамыту
Коммуникативтік
дағдыларды
дамыту
Құрдастар
тобымен
біріктірілген
ойындар
Жеке
әңгімелесу,
рефлексия
жүргізу

11. Психологиялық-педагогикалық қолдау қызметі

Сынып жетекші келесі мамандармен бірлеседі:
Логопед
Психолог
Әлеуметтік
педагог
Дефектолог
Тьютор

12. Сынып жетекшінің тьютормен жұмысы

Оқушы
Тьютор
Сынып жетекші
Мамандар/мектеп
әкімшілігі
Тьютор оқушының сабақ кезіндегі қолдауын ұйымдастырса, сынып
жетекші оқу мен тәрбиенің жалпы жүйесін басқарады.

13. Ерекше балалардың оқу мотивациясын қалыптастыру

Қысқа әрі түсінікті
тапсырмалар
Жетістікке жетудің
шағын қадамдары
Көрнекілік,
мультимедиа
қолдану
Қолдау мен
мадақтау
Жеке
қызығушылықтард
ы ескеру

14. Сыныптағы әлеуметтік жағдайды ұйымдастыру

Сынып жетекші:
• Құрдастар арасындағы жағымды көзқарас қалыптастырады
• Кибербуллинг пен кемсітудің алдын алады
• Достық қарым-қатынас орнататын тренингтер өткізеді
• Топтық жұмыс пен бірлескен жобаларды қолданады

15. Құрдастарды тарту әдістері

Қосымша қолдау стратегиялары:
• «Дос-көмекші» жүйесі
• Бірлескен ойындар
• Жұптық тапсырмалар
• Топтық рөлдер беру

16. Сынып жетекшісінің ата-анамен жұмысы

Ата-анамен тұрақты
байланыс
Бала дамуын
бірлесіп талқылау
Үй жағдайында
орындалатын
ұсыныстар
Психологиялық
кеңестер

17. ЕБҚ балаларды оқытуда қолданылатын әдістер

Визуалды
қолдау (кесте,
пиктограмма,
карточка)
Қадамдық
инструкция
Модульдік оқыту
Ойын арқылы
оқыту
Түзету
технологиялары
(ABA, TEACCH
және т.б.)

18. Мінез-құлықты реттеу

ЕБҚ балаларда мінез-құлық ауытқулары болуы мүмкін.
Сынып жетекші қолданатын әдістер:
Тиімді
коммуникаци
я
дағдыларын
үйрету
Жағымды
мінезқұлықты
мадақтау
Триггерлерді
анықтау
Күн тәртібін
сақтау
Тыныс алу
жаттығулары
Ауысымды
әрекеттер
(сенсорлық
үзілістер)

19. Оқу ортасын бейімдеу

Элемент
Бейімдеу түрі
Физикалық орта
Жарық, кеңдік, қауіпсіз аймақ
Парта/орындық
Арнайы құралдар, тірек жастықшалары
Оқу материалдары
Көрнекілік, ірі қаріп, тактильді материал
Тапсырмалар
Жеке деңгейге қарай жеңілдету

20. Коммуникативтік қолдау

Альтернативті коммуникация (карточка, жест,
пиктограмма)
Ынталандыру фразалары
Диалог құрамын жеңілдету
Әлеуметтік әңгімелер қолдану

21. ЕБҚ баланың жетістігін бағалау

Бағалау нормативті емес, жеке прогресс принципіне негізделеді:
Кішкентай
жетістік те
маңызды
Бақылау
картасы
Мінез-құлық
динамикасы
Сабаққа
қатысу деңгейі
Қызығушылық
белсенділігі

22. Инклюзивті мәдениет қалыптастыру

Сынып жетекші мектепте:
Толеранттылықты
Қамқорлық пен
түсінушілікті
Әртүрлілікке
құрметті

23. Қиындықтар және шешу жолдары

Қиындықтар:
Шешімдер:
• Мінез-құлық ауытқулары
• Түзету мамандарының
жетіспеуі
• Ата-анамен келісімсіздік
• Құрдастармен қарымқатынас мәселелері
• Тұрақты коммуникация
• Жүйелі бақылау
• Мамандармен кеңес
• Бейімделген әдістер
қолдану

24. Сынып жетекшінің кәсіби құзыреттері

Инклюзивті
педагогика
негіздерін білу
Коммуникативті
к дағды
Психологиялық
тұрақтылық
Шығармашылы
қ көзқарас
Әдістемелік
бейімдеу жасау
қабілеті
Әлеуметтікпедагогикалық
қолдау жүргізу

25. Қорытынды

Ерекше білім беруді қажет ететін балалармен жұмыс – сынып жетекшіден кәсіби
дайындықты, үлкен шыдамдылық пен терең адамгершілікті талап ететін күрделі педагогикалық
процесс. Инклюзивті орта құру арқылы мұғалім әр баланың мүмкіндігін ашып, оның оқу мен
тәрбиедегі әлеуетін толық іске асыруға жағдай жасайды. ЕБҚ оқушыларына көрсетілген дұрыс қолдау
олардың білім алуға деген ынтасын арттырып қана қоймай, әлеуметтік ортаға бейімделуіне, өзін
қауіпсіз және бағалы сезінуіне ықпал етеді. Сынып жетекші, мамандар және ата-ананың бірлескен
жұмысы – баланың дамуындағы үздіксіз және нәтижелі қолдаудың негізгі шарты. Мұғалімнің кәсіби
құзыреттілігі мен инклюзивті көзқарасы ЕБҚ баланың болашақтағы табысты өміріне ықпал ететін
маңызды фактор болып табылады. Сондықтан сынып жетекшінің жүйелі, мақсатты және жан-жақты
жұмысы инклюзивті білім берудің басты сапалық көрсеткішіне айналады.