Дамыған елдердің жалпы сипаттамасы. Дамыған елдер өркендеуінің алғышарттары

1. Сабақтың тақырыбы:

Дамыған елдер
Жоспары:
1.Дамыған елдердің жалпы сипаттамасы
2.Дамыған елдер өркендеуінің алғышарттары

2.

- жасыл – экономикасы дамыған мемлекеттер;
- сары – орташа дамыған мемлекеттер;
- қызыл – үшінші әлем елдері.

3. Дамыған елдердің басты сипаты

Дамыған елдер - олар басқа елдермен салыстырғанда
дамыған экономикасы, технологиялық инфрақұрылымы
және адам құқықтары бар егемен мемлекеттер. Бұл елдерде
индустрияландырудың жоғары деңгейі, ЖІӨ (жалпы ішкі
өнім), ЖҰӨ (жалпы ұлттық өнім), жан басына шаққандағы
табыс және өмір сапасының жақсы стандарттары бар.
Дамыған елді анықтау үшін басқа аспектілерді де ескеру
қажет; тұрақты саяси жағдай, демократиямен басқару,
сыбайлас жемқорлықтың төмен деңгейі және басқа
компоненттермен қатар қарулы қақтығыстар мен зорлықзомбылықтың болмауы.
Екінші жағынан, әлеуметтік контекст классикалық
статистика бойынша бағаланады, мысалы, туылу кезіндегі
өмір сүру ұзақтығы, өмір сапасы, әлеуметтік теңдік,
гендерлік теңдік, кедейшілікте өмір сүретін халықтың
пайызы немесе мектепте оқыған жылдарының орташа саны.

4. Дамыған елдер өркендеуінің алғышарттары

1.Ұзақ уақыт тәуелсіз дамуы;
2.Қоғамда демократиялық принциптердің тұрақты қалыптасуы;
3.Жетілген заңдардың болуы;
4.Экономиканың нарықтық жолмен дамуы;
5.Қызмет көрсету саласының басымдылығы;
6.Әлеуметтік базаның жоғары деңгейде сапалы дамуы;
7.Экономикалық және әлеуметтік дамуды қамтамасыз ететін
саяси жүйе.

5. Әлем елдері келесі типтер мен түрлерге бөлінеді:

Экономикалық жағынан дамыған елдер
1. «Үлкен жетілік»
2. Шағын индустриалды мемлекеттер
3. «Қоныс аударушылар капиталынан» дамыған елдер
Орташа экономикасы дамыған елдер:
1.
Экономикасы орта даму деңгейіне жеткен елдер.
2.
Даму жағынан артта қалған елдер
Дамушы елдер:
1.
Мемлекеттік кірісі/ табысы көп елдер
2.
Мемлекеттік табысы орташа елдер
3.
Табысы төмен елдер
4.
Ең кедей дамымаған мемлекеттер

6. Дамыған елдер типологиясы

№
1
1
Экономикасы жоғары дамыған Экономикасы
Қоныс аударған
елдер
орташа
дамыған немесе отар елдер
елдер
2
3
4
АҚШ, Жапония, ГФР, Франция, Испания, Португалия, Канада, Австралия,
Ұлыбритания, Италия, Швейцария, Греция, Ирландия
Жаңа
Зеландия,
Бельгия, Нидерланды, Швеция,
ОАР, Израиль
Норвегия,
Дания,
Австрия,
Финляндия
(жан басына шаққанда
(жан басына шаққанда 8-13 мың 4-8 мың доллар)
доллар)

7. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Индустриялық даму
Толығымен дерлік ауыл шаруашылығына тәуелді елдер (әсіресе,
қолөнермен) дамыған деп саналмайды. Керісінше, жоғары даму деңгейі
бар елде үлкен ресурстарға ие болуға мүмкіндік беретін үлкен және
тұрақты өндірістік құрылым бар.
Ел неғұрлым индустриалды болса, соғұрлым сыртқы сауда
саласында бәсекеге қабілетті болады. Егер ұлт сауда-саттық жағынан
теңдестірілген және қолайлы динамиканы басқара алса, ол гүлденген
дивидендтер ала алады.
Сауда балансы әр елдің импорты мен экспорты арасындағы
айырмашылықты білдіреді. Бұл бізге әрқайсысының сауда ағындары
туралы ақпарат береді. Ел теңдестірілген немесе пайдалы сауда
балансына ие болатын дәрежеде дамиды.
Бұл экспорт деңгейі импорт деңгейіне тең немесе артық болған
кезде болады (профицит). Әйтпесе тапшылық болады, яғни экспортқа
қарағанда көп импортталады. Екінші жағынан, әр ел мүше болған
коммерциялық және қаржылық келісімдерді сақтау қажет болады.

8. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Экономикалық даму
Елдің экономикалық дамуын білуге
мүмкіндік беретін деректердің бірі - жан
басына шаққандағы табыс. Бұл мәліметтер
жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) белгілі бір елдің
тұрғындарының санына бөлуден алынған.
Дамыған ел тұрғындарының капиталына
шаққандағы кірісі кем дегенде 22000
долларды құрайтын ел болып саналады.

9. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Кішкентай жемқорлық
Сыбайлас
жемқорлық
сценарийі
әлеуметтік
дағдарысты басқаруды білдіреді, ол тезірек елде
тұрақсыздық тудыратын әлеуметтік ошақтарды
тудыруы мүмкін. Сондықтан, сыбайлас жемқорлық
деңгейі аз жүйе оңтайлы сауда жағдайларын құру
үшін өте қажет.
Сонымен қатар, заңнамалық құрылымы мен сыбайлас
жемқорлыққа қарсы көзқарасы институттарға сенім
артуға қабілетті ел тұрғындары үшін әлеуметтікэкономикалық дамудың көбірек мүмкіндіктерін
көздейді. Сыбайлас жемқорлық неғұрлым көп болса,
демократия азаяды және тұрақтылық азаяды.

10. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Саяси тұрақтылық
Аздап сыбайлас жемқорлыққа ұшыраған ел тұрақты халық, ал өнеркәсіптік-экономикалық салалар
толығымен дами алатындай саяси тұрақтылық сценарийі
маңызды.
Елдің тұрақтылығымен байланысты бірнеше
факторлар бар және осы элементтердің едәуір бөлігін
қамтитын индекс бар. Бұл WGI (Әлемдік басқару
индикаторы, немесе әлемдік басқару индикаторы).
WGI қарастыратын элементтердің қатарына зорлықзомбылықтың болмауы, бақылаушы құрылымдардың
сапасы, заңдарды құрметтеу, сыбайлас жемқорлықты
бақылау және мемлекеттік аппараттың тиімділігі жатады.

11. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Негізгі қызметтерге қол жетімділік
Дамыған
елдерде
сумен,
электр
энергиясымен,
газбен,
телефонмен
және
интернетпен, тазалық қызметтерімен және
тұрғын үйге қол жетімділігімен және тұрақты
жеткізілімі болуы керек.
Егер бұл шарттар орындалмаса, онда елдің
тұрғындары күш-жігерін мәдени, экономикалық
және білімдік жағынан дамуға жұмылдыра
алмайды.

12. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Білімге қол жетімділік
Жалпы, дамыған елдер білім саласына көп
қаражат салады. Кейбір елдерде бұл толықтай
субсидияланған,
ал
көптеген
елдерде
бүкіл
қоғамдастыққа академиялық оқуға мүмкіндік беретін
стипендиялық
бағдарламалар
мен
басқа
да
мүмкіндіктер бар.
Білім беру саласы кең дамыған болғандықтан,
дамыған елдер әдетте технологиялар, есептеу, өнер
және білім саласындағы әлемдік жаңалықтардың
сахнасы болып табылады, бұл оларға өздерін
авангардтық ұлт ретінде көрсетуге мүмкіндік береді.

13. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Адам даму индексі
1990 жылдан бастап БҰҰ Даму бағдарламасы
(PDNU) Адам даму индексін (АДИ) әзірледі.
Бұл әйгілі есеп адам өмірінің 3 өлшемін
ескереді - денсаулық, білім және табыс дамыған елдерді алғашқы позицияларына
шоғырландыратын индекс жасайды.

14. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Әлеуметтік теңдік, гендерлік теңдік және
кедейліктің төмен деңгейі
Бірнеше жылдан бері АДИ адамның
дамуын ажырамас тұрғыдан түсіну үшін басқа
құндылықтарды
қарастырды.
Әр
түрлі
әлеуметтік таптар мен екі жыныс арасындағы
теңдік деңгейі өлшенеді.
Қоғамдағы өкілетті әйелдердің пайызы да
зерттеліп, оның көптеген өлшемдерін ескере
отырып, тұрғындар арасындағы кедейлік деңгейі
талданады.

15. Дамыған елдің негізгі сипаттамалары

Қоршаған ортаны қорғау
Дамыған елдер экономикалық және өндірістік
деңгейде, сонымен қатар қоршаған ортаның
ластануы бойынша көшбасшы болды.
Экономикасы ең дамыған елдер болып
табылады, бірақ соңғы онжылдықтарда
халықаралық қоғамдастықтағы келісімдер
мен
белсенді
топтардың
қысымдары
жағдайды өзгертті.

16. Еуропаның дамыған елдері

Норвегия
Норвегия Солтүстік Еуропада орналасқан және 2019 жылы
әлемдегі ең дамыған ел болып саналады. Норвегияның жан басына
шаққандағы орташа жалақысы 65000 долларды құрайды, бұл
планетадағы ең жоғары жалақы.
Бұл ел мұнай экспортеры болып табылады және оның
экономикалық динамикасы жеке инвестициялар мен мемлекеттің
күшті ақшалай инъекциясы арасында бөлінген.
Сонымен қатар, Норвегиядағы сыбайлас жемқорлық 0% -ке
жуықтады. Саяси партиялар арасында және мемлекеттік
институттарға деген үлкен құрмет бар, және мемлекет негізгі
қызметтерге де, білімге де кепілдік береді.

17. Американың дамыған елдері

Канада
Бұл әлемдегі екінші ел, сонымен қатар негізгі экспорттаушы. Негізгі
экспорттық өнімдерге мұнай, орман өнімдері, металдар мен минералдар
жатады. Америка Құрама Штаттары - Канадамен ең көп сауда жасайтын ел.
Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, Канада жалпы ішкі
өнімі 2019 жылы да өсе береді: оның өсімі 2% құрайды.
2018 жылы Канада өз тарихындағы ең төменгі жұмыссыздық деңгейіне ие
болды (5,6%); 2019 жылы ол 6,1% дейін өсті. Жалпы ішкі өнімнің жан
басына шаққанда канадалықтар орташа есеппен 49000 доллар алады.
АҚШ
АҚШ-та шамамен 330 миллион адам тұрады. Бұл ең көп қоныстанған және
әлемдегі ең қарыздар халық, өйткені оның қарызы жалпы ішкі өнімнің
104% -на сәйкес келеді. Алайда, оның ЖІӨ деңгейі жоғары, бұл оны
әлемдегі ең гүлденген экономикалардың біріне айналдырады.
Құрама Штаттардағы ең маңызды өндіріс салаларының қатарына ауыл
шаруашылығы, машиналар мен машиналар өндірісі, азық-түлік нарығы
және жылжымайтын мүлік саласы жатады. Ішкі жағынан бұл елдегі негізгі
экономикалық сектор - қызмет көрсету.

18. Азияның дамыған елдері

Гонконг
Бұл әлемдегі ең кішкентай халықтардың қатарына кіреді (1110 шаршы
шақырым) және 8 миллионға жуық тұрғыны бар.
Гонконг тұрғындары планетада ең аз қарыздар және сыбайлас
жемқорлықтың төмен деңгейін қабылдайды. Елде бизнес жүргізудің
қолайлы сценарийлері ұсынылған, жан басына шаққандағы табыс шамамен
41000 еуроны құрайды.
Ол коммерциялық державалар санатына кіретін елдер тізімінің 10-шы
позициясында орналасқан және көптеген ғалымдар оны экономикалық
либерализмнің ең жақсы моделі ретінде қарастырады.
Сингапур
Бұл халықаралық саудаға өте тәуелді және бизнес үшін қолайлы
сценарийлері бар ел. Халықаралық валюта қорының болжамы бойынша
2019 жылы инфляция 1,4% шамасында болады деп күтілуде.
Сингапур үкіметінің тұрақтылығы басқарушы партияға және бар
оппозицияға деген үлкен сеніммен байланысты. Оның тұрғындарына
ұсынылатын даму шаралары арасында академиялық оқуға арналған
стипендиялар мен тауарлар мен қызметтерге байланысты салыққа
үстемеақылар жасау болып табылады.

19. Африканың дамыған елдері

Сейшел аралдары
Бұл аралдарда шамамен 98000 адам тұрады. Оның негізгі экономикалық
көзі туризм болып табылады, ол жалпы ішкі өнімнің 70% сәйкес келеді.
Сейшельдегі екінші экономикалық қызмет - балық аулау. Бұл өте көп, ол
өнеркәсіптік түрде орындалады және елді осы саладағы көшбасшылардың
біріне айналдырды. Осының арқасында ол аймақтағы асшаян мен тунецтің
ең ірі экспорттаушысы болып табылады.
Импортқа қатысты Сейшел аралдары тұтынатын азық-түліктің көп бөлігін,
сондай-ақ мұнай туындыларын импорттайды.
Маурисио
Мұнда 1 200 000-нан сәл астам тұрғын тұрады және оның негізгі
экспорттық өнімі - тоқыма. Оның тұрақты клиенттері - Ұлыбритания, АҚШ
және Франция.
2017 жылы Маврикийдің жан басына шаққандағы кірісі 22000 долларды
құрады, бұл Африкадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Ол 1968 жылы
өзінің тәуелсіздігін алды және содан бері ол тұрақты түрде өсті.

20. Дескрипторлары:

• Экономикалық жағынан дамыған елдерді
сипаттайды
• Елдердің демографиялық дамуын сипаттайды
• Елдердің өмір сүру дейңгейін анықтайды
• Елдердің өмір сүру деңгейін, экологиялық,
демографиялық даму деңгейлерін сипаттаңыз.
• Статистикалық мәліметтермен жұмыс жасайды;
• Негізгі қорытынды ой жасайды

21.

Әртүрлі критерийлер негізінде
экономикалық дамуы жағынан
елдерді қалай сипаттауға
болады?