Жануарлардың биосферадағы және адам өміріндегі маңызы

1. Жануарлар әлемі

Кутинбетова С.Б

2. Жануарлардың биосферадағы және адам өміріндегі маңызы

Жануарлар әлемі — біздің ғаламшарымыздың биосферасының аса
маңызды бөлігі. Ол табиғатта қалыптасқан өзара байланыстардың
күрделі жүйесін білдіреді. Ғалымдардың қазіргі деректері
бойынша, Жер бетінде *18 миллионнан астам* жануар түрі
бар.Жануарлар күн энергиясының есебінен пайда болған
органикалық заттардың биологиялық айналымына қатысады. Олар
сондай-ақ заттардың биогеохимиялық айналымына қатысады.

3.

Өсімдіктер мен кейбір бактериялар органикалық заттарды түзсе,
жануарлар оларды ыдыратады. Әрбір жануар түрі өсімдіктер түзген
органикалық заттардың белгілі бір бөлігін пайдаланады. Кейбір
жануарлар (мысалы, жыртқыштар) басқа жануарлармен
қоректенеді.Жануарлар дүниесі — қоректік тізбектер мен қоректік
торлардың негізі. Олар фотосинтез жасайтын өсімдіктерден
алынған заттар мен энергияны біртіндеп пайдаланып, оны
қоршаған ортаға қайтарады.

4.

Жануарлардың
құрылымы
мен
құрамының
алуан
түрлілігі
ландшафттардың әртүрлілігін қалыптастырады.
Жануарлар топтарының ең алуан түрі — жәндіктер, олар жануарлар
түрлерінің шамамен *үштен екісін* құрайды. Жәндіктер гүлді
өсімдіктердің тозаңдануында аса маңызды рөл атқарады.Жануарлар
атмосфера мен басқа да орталардың жағдайына әсер етеді, экожүйелердің
дамуына ықпал етеді. Олар тірі табиғаттағы динамикалық тепе-теңдікті
сақтауда маңызды рөл атқарады.

5.

Көптеген жануарлар адам өмірінде маңызды орын алады. Олардың
көпшілігі ауыл шаруашылығы шикізатының көзі болып табылады,
мысалы: ет, сүт, жүн, тері және т.б.Қазақстанда кәсіптік аңқұстардың арасында түлкі, сусар, бұлғын, аққалақ, құндыз, ондатра
және басқа да аңдар бар. Олар аң терісі, май, жүн, былғары және
косметикалық препараттар жасау үшін шикізат береді.Әлемнің
көптеген елдерінде балық аулау адамның тамақтануында маңызды
рөл атқарады. Кейбір елдерде балық жалпы ақуыз тұтынудың *17–
83%-ын құрайды. Ашық теңіздерде барлық балық аулаудың
**85%*-ға жуығы жүргізіле

6. 3.2 Жануарларды қорғау шаралары

• Бұрын адам әрекетінің жануарлар
саны мен алуан түрлілігіне әсері
қазіргімен
салыстырғанда
әлдеқайда аз болатын. Сол кезде
жануарларды қорғау қарапайым
шектеулер немесе аң аулауға тыйым
салу
арқылы
жүзеге
асырылатын.Табиғаттың
ішкі
жасырын күштері әдетте бұзылған
тепе-теңдікті қалпына келтіретін.
Алайда
өндірістік
қысым
күшейгеннен кейін бұл жеткіліксіз
болды. Көптеген жануар түрлері
жойыла бастады.
• Мысалы, көгершін, тарпан, тур
және
басқа
да
жануарлар
жойылып кетті. Түрлердің санын
белгілі бір деңгейден төмен
түсіруге болмайтыны анықталды,
өйткені әрбір түр экожүйеде
ерекше рөл атқарады.

7.

• Жануарлар дүниесін қорғау теориясын
дамыту
қажеттілігі
туындады.
Зерттеулердің
жалпы
бағыттарын
қарастырғанда үш негізгі экологиялық
қағида бөлінеді:*Бірінші қағида* — тірі
табиғаттың сапалық алуан түрлілігін
сақтау.*Екінші қағида* — әрбір түрдің
популяциялық-генетикалық құрылымын
сақтау.*Үшінші қағида* — биоценоздар
мен
экожүйелерді
сақтау.Биоценоз
неғұрлым күрделі болса, соғұрлым ол
тұрақты болады. Әрбір түр — ұзақ
эволюцияның нәтижесі және болашақта
адам үшін маңызды мәнге ие болуы
мүмкін.

8.

Бір түрді сақтау басқа түрлермен және олардың мекен ету
ортасымен байланысты. Бір ғана түрді қорғау жеткіліксіз, бүкіл
экожүйені сақтау қажет.Ұсақ, оқшауланған популяциялар жойылып
кету қаупінде болады және ерекше қорғауды қажет етеді.
Сондықтан даралар саны тек бір жыныс есебінен ғана емес, екі
жыныс бойынша да жеткілікті болуы тиіс.

9.

• БҰҰ-ның Қоршаған орта бағдарламасы (ЮНЕП) және
Дүниежүзілік табиғатты қорғау қоры (WWF) табиғатты
қорғаудың жаһандық стратегиясын әзірледі. Оның мақсаты —
табиғи ресурстарды сақтау, экожүйелердің тұрақты дамуын
қамтамасыз ету және адамзаттың әл-ауқатын арттыру.Жануарлар
алуан түрлілігін сақтаудың тағы бір бағыты — олардың санын
қалпына келтіру және таралу аймағын кеңейту. Мысалы, зубр
Кавказда 1927 жылы жойылды, бірақ кейін қайта жерсіндірілді.

10.

• Қазақстанда және ТМД елдерінде жануарлар саны *1000-нан
астам* түрді құрайды. Жануарлар дүниесін сақтау жұмыстары
олардың тіршілік ету ортасын қорғау, қорықтар мен ұлттық
парктер құру арқылы жүргізіледі.---### Құрлықтың
биоресурстары*Өсімдік текті биоресурстар:*– тамырлы
өсімдіктер– мүк тәрізділер– балдырлар– қыналар

11.

*Жануар текті биоресурстар:*
– омыртқасыз жануарлар
– омыртқалы жануарлар
*Сүтқоректілер**Құстар**Бауырымен
жорғалаушылар**Қосмекенділер**Балықтар*,дөңгелекауыздылар

12.

Қазақстан Еуразия құрлығының орталығында орналасқан және жер
көлемі бойынша әлемде *тоғызыншы орын* алады — *2724,9 мың
км²*.
Солтүстігінде және солтүстік-батысында Ресеймен, шығысында
Қытаймен,
оңтүстігінде
Өзбекстан,
Қырғызстан
және
Түрікменстанмен шектеседі.Қазақстанның жер бедері алуан түрлі.
Ел аумағының *58%-ын шөл және шөлейттер, **10%*-ын таулар,
ал солтүстігін орманды дала мен дала аймақтары алып жатыр.

13. Қазақстан орталығы

• Қазақстанның орталық бөлігін Орталық Қазақстан үстірттері
(Сары Арқа) алып жатыр. Оңтүстігінде Бетпақдала шөлі (Аш дала),
оңтүстігінде Мойынқұм шөлі, ал шығысында Балқаш ойпаты
орналасқан. ОңтүстігіндеІле ойпаты орналасқан.Қазақстандағы
ең төмен нүкте - Маңғышлақ түбегіндегі Қарагия ойпаты, ХанТәңірі шыңы, теңіз деңгейінен 6995 метр төмен орналасқан. Ең
биік жері болып табылады

14.

Қазақстанның жазық бөлігінің табиғи зоналары
Қазақстан аумағының көп бөлігін жазықтар алып жатыр. Ел аумағында табиғи
зоналар *солтүстіктен оңтүстікке қарай* заңды түрде алмасып отырады. Қазақстан
жазықтарында *орманды дала, дала, шөлейт және шөл* зоналары таралған.
Орманды дала зонасы
Қазақстанның ең солтүстігінде орналасқан. Бұл зонаға *қоңыржай континенттік
климат* тән: қысы суық, жазы жылы, жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде
көбірек.Топырағы – *қара топырақ*, кей жерлерде күлгінденген қара топырақ
кездеседі.Өсімдіктерден *қайың, көктерек, қарағай, ал шөптесіндерден **бетеге, боз,
әртүрлі астық тұқымдастар* өседі.Жануарлар дүниесі алуан түрлі: *елік, түлкі, қоян,
борсық, әртүрлі құстар* мекендейді.Бұл зона егіншілікке қолайлы, астық
шаруашылығы жақсы дамыған.

15. СРО жеке орындау Практика топпен Силабус бойынша 3 апта Дедлайн әр аптаның –дүйсенбісі кешкі 18:00

16. Дала зонасы

Дала зонасы Қазақстан аумағында кең таралған. Климат қуаңдау,
жазы ыстық, қысы суық.Топырағы негізінен *қара және қара-қоңыр
топырақтар*.Өсімдік жамылғысында *боз, бетеге, жусандышөптесін өсімдіктер* басым.Жануарлардан *саршұнақ, дала
тышқаны, қасқыр, түлкі, дуадақ, бозторғай* кездеседі.Дала зонасы
– *негізгі астық өндіретін аймақ*.

17. Шөлейт зонасы

Шөлейт зонасыШөлейт зонасы дала мен шөлдің аралығында
орналасқан. Климат құрғақ, жауын-шашын аз.Топырағы – *қоңыр және
ашық қоңыр*, кей жерлерде сортаң топырақтар таралған.Өсімдіктерден
*жусан, изен, баялыш*, сонымен қатар сирек астық тұқымдастар
өседі.Бұл зонада негізінен *мал шаруашылығы* дамыған.
Шөл зонасы
Шөл зонасы Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерін
қамтиды. Климат өте құрғақ, жазы өте ыстық.Топырағы – *құмды,
тақырлы, сортаң*.Өсімдіктер дүниесі сирек: *сексеуіл, жыңғыл,
теріскен, жусан*.Жануарлардан *қарақұйрық, қосаяқ, құм тышқандары,
кесірткелер, жыландар* мекендейді.Шөл зонасында суармалы егіншілік
пен мал шаруашылығы жүргізіледі.