8.V,VII,IX,ядро

1. Анатомия кафедрасы Асфендияров атындағы ҚазНМУ Тақырыбы: V, VII, IX бассүйек нервтері.

Дайындаған:
Профессор ассистенті : Шәкенов Б.Ш
Ассистент: Келимбетова Ж.Т

2.

3. Үштік НЕРВ, n.trigeminus (V жұп бас нерві)

Үштік нервтің ядролары:
• Үштік нервтің қозғалтқыш ядросы, nucleus motorius
nervi trigeminalis, көпірдің (ромбтәрізді шұңқырдың)
жоғарғы бөлігінде орналасқан
• Үштік нервтің көпірлік ядросы, nucleus pontinus nervi
trigeminalis, көпірде орналасқан;
• Үштік нервтің ортаңғы милық ядросы, nucleus
mesencephalicus nervi trigeminalis, ортаңғы мида
орналасқан;
• Үштік нервтің жұлындық ядросы, nucleus spinalis
nervi trigeminalis, жұлында орналасады.
• Жүйке екі бөліктен тұрады: қозғалтқыш түбірі – үштік
нервтің қозғалтқыш ядросының жасушаларының
аксондарынан тұрады, ал сезімтал түбірі – үштік
нервтің сезімтал түйінінің псевдоуниполярлы
жасушаларының аксондарынан тұрады..

4. Үштік НЕРВ, n.trigeminus (V жұп бас нерві)

Үштік нервтің сезімтал түйіні (Гассер түйіні) жарты ай
тәрізді пішінге ие және псевдоуниполярлы нерв
жасушаларынан тұрады. Оның орталық тармақтары бірігіп,
сезімтал түбірді құрап, сезімтал ядроларға бағытталады, ал
перифериялық өсінділері үштік нервтің үш тармағын түзеді.
Қозғалтқыш түбірі түйіннің қалыптасуына қатыспайды, оны
төменгі жағынан айналып өтіп, үштік нервтің үшінші
тармағына қосылады. Жүйке миынан көпір мен мишықтың
ортаңғы аяқшасын бөлетін сызық бойымен (linea
trigeminofacialis) шығады.
Бас сүйек қуысының ішінде үш тармақтың әрқайсысы қатты
ми қабығына тармақ жібереді. Үштік нервтің тармақтарының
тармақталу аймағында вегетативті түйіндер орналасқан, олар
нерв тармақтарымен тығыз байланысты.

5. Көздік нерв(I тармақ)

• Үштік түйіннен үш тармақ шығады:
1. Көз нерві (I тармақ)
2. Жоғарғы жақ нерві (II тармақ)
3. Төменгі жақ нерві (III тармақ)
Көз нерві (nervus ophthalmicus) бас сүйек қуысынан көз
шарасына жоғарғы көз саңылауы (fissura orbitalis
superior) арқылы шығады. Ол келесі тармақтарды береді:
Маңдай нерві (n. frontalis) – көз шарасының төбесі
астымен алға қарай өтеді. Ол жоғарғы қабақты, көздің
медиалды бұрышын иннервациялайды және үстікөзұялық нервті (n. supraorbitalis) береді, ол аттас тесік
арқылы шығып, маңдайдың терісін иннервациялайды.
Көз жасы нерві (n. lacrimalis) – бет сүйек нервімен (n.
zygomaticus, үштік нервтің II тармағынан) қосылады, ол
өзімен бірге секреторлық талшықтарды тасымалдайды.
Бұл нерв көз жасы безін, көздің латералды бұрышының
терісін және конъюнктивасын иннервациялайды.

6. Мұрын – кірпіктік нерв, n.nasociliaris

1.
2.
3.
Мұрын-кірпікті нерв (n. nasociliaris) келесі тармақтарды
береді:
Алдыңғы және артқы торлы нервтер (nn. ethmoidales
anterior et posterior) – торлы сүйектің ұяшықтарының және
мұрын қуысының алдыңғы бөлігінің шырышты қабығын (nn.
nasalis anterioris) иннервациялайды.
Ұзын кірпікті нервтер (nn. ciliares longi) – көздің тамырлы
қабығына бағытталады.
Кірпікті түйінге қосылу тармағы (ramus communicans
cum ganglion ciliare) – көз шарасында орналасқан. Бұл
түйіннен қысқа кірпікті нервтер (nn. ciliares breves) шығып,
көз құрылымдарын иннервациялайды.
Кірпікті түйін (ganglion ciliare) – көз жүйкесінің латералды
бетінде орналасқан вегетативті парасимпатикалық ганглий.
Бұл түйінде көз қозғалтқыш нервінен (n. oculomotorius) шыққан
Якубович ядросының преганглионарлы парасимпатикалық
талшықтары үзіліске ұшырайды.
Түйіннен постганглионарлы талшықтар шығып, қысқа кірпікті
нервтер (nn. ciliares breves) құрамында цилиарлы бұлшықетке
(m. ciliare) және қарашықтың сфинктеріне (m. sphincter
pupillae) бағытталады, олар көздің аккомодациясы мен
қарашықтың тарылуын қамтамасыз етеді.

7. Жоғарғы жақ нерві (II тармақ), n. maxillaries:

1.
2.
3.
Жоғарғы жақ нерві (n. maxillaris) бас сүйек қуысынан
дөңгелек тесік (foramen rotundum) арқылы шығып, құлақжақ шұңқырына (fossa pterygopalatina) өтеді. Ол келесі
тармақтарды береді:
Жоғарғы артқы альвеолярлы нервтер (nn. alveolares
superiores posteriores) – жоғарғы жақ сүйегінің артқы тістері
мен қызылиектеріне бағытталады. Бұл нервтер жоғарғы жақ
сүйегінің үстіңгі бөлігіндегі тесік арқылы өтіп, артқы жоғарғы
тістер мен қызылиекті иннервациялайды.
Төменгі көз ұясы нерві (n. infraorbitalis) – бұл нерв төменгі
көз саңылауы (fissura orbitalis inferior) арқылы өтеді, кейін
құлақ-жақ шұңқырындағы арна мен ойықта жүріп, өзінің
тармақтарын береді. Бұл тармақтар:
1. Жоғарғы алдыңғы және ортаңғы альвеолярлы нервтер
(nn. alveolares superiores anteriores et media) – жоғарғы
жақтың алдыңғы және ортаңғы тістерін және қызылиекті
иннервациялайды. Бұл нервтер жоғарғы тіс тұйықтама
жүйесі (plexus dentalis superior) деп аталатын жүйеге
кіреді.
2. Тістің және қызылиектің жоғарғы нервтері (nn. dentales
et gingivales superiores anterioris, media et posteriores) –
жоғарғы тістер мен қызылиектердің сезімтал
иннервациясын қамтамасыз етеді.
Осыдан кейін нерв төменгі көз ұясының тесік (foramen
infraorbitalis) арқылы бетке шығып, кіші қаз құстың табаны
(pes anserinus minor) деп аталатын анатомиялық құрылымды
қалыптастырады. Бұл құрылымнан нерв төменгі қабақ
терісін, мұрынның бүйір беті мен жоғарғы ерінді

8. Верхнечелюстной нерв (II ветвь), n. maxillaries:

3.
4.
1.
2.
3.
Скулалы нерв (n. zygomaticus) – бұл нерв көз жасы
безіне (secretory fibers) секреторлық талшықтар
тасымалдайды және бет пен маңдай терісіне сезімтал
тармақтар береді:
3. терісі нерві (nn. zygomaticofacialis) – щек терісін
иннервациялайды.
4. Маңдай терісі нерві (nn. zygomaticotemporalis) –
маңдай аймағындағы теріні иннервациялайды.
Түйіндік тармақтар (rr. ganglionaris) – бұл тармақтар
құлақ-жақ түйініне (ganglion pterygopalatinum)
бағытталады.
Құлақ-жақ түйіні (ganglion pterygopalatinum):
Құлақ-жақ түйіні – бұл парасимпатикалық вегетативті
түйін, ол құлақ-жақ шұңқырында (fossa
pterygopalatina) орналасқан.
Преганглионарлы парасимпатикалық талшықтар бұл
түйінге үлкен тасқын нерві (n. petrosus major, VII жұп)
арқылы келеді, ал түйіннен шығып, постганглионарлы
парасимпатикалық талшықтар төмендегі бағыттарда
тарайды:
Көз жасы безі (в скулалы нерві) – көз жасы безіне
бағытталады, осылайша көз жасы шығару процесін
реттейді.
Мұрын қуысындағы шырышты қабық (nn. nasalis
posterioris) – мұрын қуысының артқы бөлігінің
шырышты қабығын иннервациялайды.
Үлкен таңдай арнасы арқылы төмен түсетін
тармақтар (nn. palatini) – таңдай сүйегінің қатты және
жұмсақ бөлігінің шырышты қабығына бағытталады.

9. Төменгі жақ нерві (III тармақ), n. mandibularis

1.
Төменгі жақ нерві (n. mandibularis, III тармақ) – үштік нервтің үшінші тармағы, ол сезімтал және қозғалтқыш
талшықтарынан тұрады. Бұл нерв бас сүйек қуысынан шаршы тесік (foramen ovale) арқылы шығады. Ол келесі
тармақтарды береді:
Бұлшықетті тармақтары:
Шайнау бұлшықеттері– бұл нервтер шайнау мидың қозғалысын қамтамасыз етеді:
1.
2.
3.
2.
Таңдай қалқаны мен құлақ жарғағының бұлшықеттері:
1.
2.
3.
Таңдай қалқаны бұлшықеті нерві (n. tensoris veli palatini) – таңдай қалқаны бұлшықетін иннервациялайды.
Құлақ жарғағы бұлшықеті нерві (n. tensoris tympani) – құлақ жарғағы бұлшықетін иннервациялайды.
Төменгі жақ-құрсақ бұлшықеті нерві (n. mylohyoideus):
1.
Шайнау нерв (n. massetericus) – шайнау бұлшықетті иннервациялайды.
Терең самай нервтері (nn. temporalis profunda) – самай бұлшықетін иннервациялайды.
Медиальды және латеральды құстұмсық нервтер (nn. pterygoidei medialis et lateralis) – құстұмсық бұлшықеттерді иннервациялайды.
Бұл нерв төменгі жақ-құрсақ бұлшықетін (m. mylohyoideus) және екі басты бұлшықеттің алдыңғы бөлігін (m. digastricus)
иннервациялайды.
Төменгі жақ нерві, осылайша, шайнау және таңдай бұлшықеттерінің қозғалысын қамтамасыз етіп, бет бұлшықеттері
мен кейбір ішкі құлақ құрылымдарының жұмысын бақылайды.

10. Төменгі жақ нерві (III тармақ), n. mandibularis

1.
2.
Төменгі жақ нерві (III тармақ), n.
mandibularis
II. Сезімтал тармақтар:
Ұрттық нерві (n. buccalis) – бұл нерв Ұрттық
шырышты қабығын иннервациялайды, оның ішінде
жақасты аймағындағы тері мен шырышты қабық.
Тіл нерві (n. lingualis) – аралас нерв, ол тілге
сезімтал талшықтарды тасымалдайды
(сезімталдық, ауру, температура), сондай-ақ ауыз
қуысының түбіндегі шырышты қабық пен сілекей
бездеріне бағытталған.
1. Барабанды струна (chorda tympani) қосылады,
бұл нерв VII жұптың тармағы болып
табылады. Барабанды струна келесі
қызметтерді атқарады:
1. Тілдің алдыңғы екі үштен бір бөлігіндегі
дәм сезу талшықтарын тасымалдайды.
2. Парасимпатикалық секреторлық
талшықтарды жеткізеді, олар төменгі
жақтағы түйінге (g. submandibulare)
барады. Осы түйіннен ол төменгі
жақтағы және астыңғы тілдің сілекей
бездеріне бағытталады.
Төменгі жақ түйіні (g. submandibulare):
Бұл түйін парасимпатикалық вегетативті түйін
болып табылады, ол төменгі жақ сілекей безінің
үстінде орналасады.
Преганглионарлы талшықтар барабанды струна
арқылы кіреді, ал түйіннен шыққан
постганглионарлы парасимпатикалық талшықтар
төменгі жақ және астыңғы тілдің сілекей бездеріне
бағытталады, олардың секреторлық функциясын
реттейді.

11.

Төменгі ұяшықтық нерв,
n.alveolaris inferior
Төменгі альвеолярлы нерв (n. alveolaris inferior) –
аралас нерв, ол қозғалтқыш және сезімтал
талшықтардан тұрады. Бұл нерв төменгі жақ каналына
кірер алдында келесі тармақтарды береді:
1.Төменгі жақ-құрсақ бұлшықеті нерві (n.
mylohyoideus) – бұл нерв төменгі жақ-құрсақ
бұлшықетін (m. mylohyoideus) және екі басты
бұлшықеттің алдыңғы бөлігін (m. digastricus)
иннервациялайды.
2.Нерв төменгі жақ каналына (canalis mandibularis)
енген соң, ол төменгі тіс сплетені (plexus dentalis
inferioris) деген құрылымды қалыптастырады, осы
сплетеннен келесі тармақтар тарайды:
1. Төменгі тістер мен қызылиектер нервтері (nn.
dentales et gingivales inferiores) – төменгі
жақтың тістері мен қызылиектерінің сезімтал
иннервациясын қамтамасыз етеді.
3.Төменгі жақ нервінің бұрыштық нерві (n. mentalis) –
бұл нерв төменгі жақ тесігінен (foramen mentale)
шығып, тіс сүйегінің терісін, подбородок және төменгі
ерінді иннервациялайды.
Төменгі альвеолярлы нервтің негізгі қызметі төменгі
жақтың тістерін, қызылиектерін, подбородок аймағын
және төменгі ерінді сезімтал иннервациялау болып
табылады.

12. Құлақ–самайлық нерв, n.auriculotemporalis

1.
2.
3.
4.
Құлақ–самайлық нерві (n. auriculotemporalis) – аралас
нерв, ол екі түбірден басталады, олар ортаңғы
менингиялық артерияны (a. meningea media) қоршап өтеді,
содан кейін төменгі жақ сүйегінің мойнын айналып, самай
аймағына көтеріледі. Бұл нерв келесі құрылымдарды
иннервациялайды:
Құлақ раковинасы терісі – құлақтың сыртын сезімтал
иннервациялайды.
Сыртқы есту жолының терісі – сыртқы есту каналының
терісін иннервациялайды.
Самай аймағының терісі – самай аймағының терісін
сезімтал иннервациялайды.
Құлақ маңы сілекей безі (nn. parotidei) – құлақ маңы
сілекей безіне бағытталады, онда парасимпатикалық
секреторлық талшықтар бар, олар кіші тасқын нерві (n.
petrosus minor) арқылы құлақ түйіні (g. oticum) енеді.
Құлақ түйіні (g. oticum):
Құлақ түйіні – бұл парасимпатикалық вегетативті түйін, ол
дөңгелек тесіктен (foramen ovale) төмен орналасқан.
Преганглионарлы талшықтар кіші тасқын нерві арқылы
құлақ түйініне барады (ол IX жұптың тармағы).
Постганглионарлы парасимпатикалық талшықтар құлақ
түйінінен шығып, құлақ маңы сілекей безіне бағытталады,
онда олар бездің секреторлық қызметін реттейді.
Бұл нерв құлақ маңы сілекей безінің секреторлық
функциясын қамтамасыз етеді, сонымен қатар құлақтың,
сыртқы есту жолы мен самай аймағының сезімтал
иннервациясын жүргізеді.

13. БЕТТІК НЕРВ (VІІ)

Бет нерві (n. facialis) мен аралық нерв (n.
intermedius, XIII жұп) бірлесе жұмыс
істейтін аралас нерв болып табылады. Бұл
нервтің құрамында қозғалтқыш,
парасимпатикалық (секреторлық) және
сезімтал (дәмдік) талшықтар бар.
• Бет нервінің ядролары:
1. Қозғалтқыш ядро (nucleus motorius) – бұл
ядро бет нервінің қозғалтқыш
талшықтарының бастау нүктесі болып
табылады және бет бұлшықеттерінің
қозғалысын қамтамасыз етеді.
• Аралық нервінің ядролары:
2. Сезімтал ядро (nucleus tractus solitarii) –
бұл ядро дәм сезімдерін тасымалдайтын
талшықтардың бастау нүктесі болып
табылады.
3. Вегетативті (секреторлық) жоғарғы
сілекей безі ядросы (nucleus salivatorius
superior) – бұл ядро парасимпатикалық
талшықтар үшін жауапты және сілекей
бездерінің (негізінен астыңғы тіл және
құлақ маңы бездері) жұмысын реттейді.

14. БЕТТІК НЕРВ (VІІ)

Бет нерві (n. facialis) өтеді бет сүйегі каналы
арқылы, онда ол иіндік түйін(ganglion geniculi)
түзеді, бұл түйін нервтің сезімтал және
парасимпатикалық талшықтарының қосылу орны
болып табылады.
Нерв біз–емізіктәріздік тесік(foramen
stylomastoideum) арқылы шығып, одан кейін құлақ
маңы сілекей безіне енеді. Осыдан кейін ол
бірнеше қорытынды тармақтарға бөлінеді, олар
бет бұлшықеттеріне, тілдің алдыңғы бөлігіндегі дәм
сезіміне және басқа құрылымдарға иннервация
береді.
Бұл нервтің маңызды қызметі – бет бұлшықеттерінің
қозғалысын қамтамасыз ету, дәм сезімдерін
тасымалдау, сондай-ақ сілекей бездерінің
секреторлық қызметін реттеу.

15. БЕТТІК НЕРВ (VІІ)

1.
2.
3.
тастық үлкен нерв(n. petrosus major) – бұл
парасимпатикалық вегетативті нерв. Ол үлкен
каменистый нерв деп аталады және келесі
құрылымдарды қамтиды:
Нервтің шығуы – ол тастық үлкен нерв тесігі
(hiatus canalis n. petrosi majoris) арқылы шығып,
пірамидалық височной сүйектің алдыңғы бетіне
өтеді.
Жол жүруі – нерв бірдей борозданың бойымен
өтеді және крыловидты каналда симпатикалық
нервпен бірге, яғни терең каменистый нерв (n.
petrosus profundus) құрамында, крыловидный
канала нервіне (n. canalis pterygoidei) қосылады.
Қысқарту және түйінге жетуі – ол крылонебный
түйінге (ganglion pterygopalatinum) жеткенде, ол
преганглионарлы парасимпатикалық
талшықтармен байланысады, осы жерде нерв
үзіледі.
Постганглионарлы талшықтар:
Постганглионарлы парасимпатикалық
секреторлық талшықтар шыққан соң, олар
үшінші жұптың тармақтары арқылы (яғни,
үшінші тармақ тройничного нерва) мұрын
қуысының шырышты қабығына, небке, және
жақтардағы көз жас шығаратын безіне (қосымша
скуловый және слезный нервтер арқылы)
бағытталады.
Бұл нервтің басты қызметі – парасимпатикалық
әсерді қамтамасыз ету арқылы секреторлық
функцияларды, сонымен қатар мұрын қуысы
мен тістің шырышты қабығын иннервациялау.

16.

17. Тіл–жұтқыншақтық нервтің, n.glossopharyngeus (IX жұп)

1.
2.
3.
Тіл–жұтқыншақтық нерв, n. glossopharyngeus маңызды нерв
болып табылады және ол қозғалтқыш, сезімтал және
парасимпатикалық талшықтарға ие. Эмбрионалды даму
процесінде ол жалғыз нервтен бөлініп шыққан.
Тіл–жұтқыншақтық нервядролары:
Қозғалтқыш ядро — қос ядро, nucleus ambiguus (IX, X, XI
нервтерінің жалпы ядросы). Бұл ядро жұтқыншақпен байланысты
бұлшықеттерді иннервациялайды.
Сезімтал ядро — жеке трактінің ядросы, nucleus tractus solitarii.
Бұл ядро дәм мен жұтқыншақтың шырышты қабығынан сезімтал
ақпаратты қабылдайды.
Вегетативті (секреторлық) ядро — төменгі сілекей безін
басқарушы ядро, nucleus salivatorius inferior. Бұл ядро
парасимпатикалық иннервацияны реттейді, төменгі жақ асты және
тіл асты сілекей бездерінің жұмысын басқаруға жауапты.
Нервтің шығуы: Языкоглоточный нерв мидың созылмалы
бөлігінен оливадан кейін шығып, яремді тесік арқылы (foramen
jugulare) өтеді, онда екі сезімтал түйін орналасқан: ganglion
superius және ganglion inferius. Черептен шыққаннан кейін нерв
шилоглоткалық бұлшықеттің латеральды беткейі бойынша тіл
түбіріне дейін жетеді, онда ол соңғы тармақтарға бөлінеді, бұл
тармақтар жұтқыншақтың шырышты қабығы мен тілдің артқы
бөлігін иннервациялайды.

18. Тіл–жұтқыншақтық нерв тармақтары:

Барабанды нерв, n. tympanicus, барабанды қуысына барады,
барабанды сплетение, plexus tympanicus құрайды және
барабанды қуыстың шырышты қабығы мен есту түтігін
иннервациялайды.
Кіші тас нерві, n. petrosus minor (вегетативті парасимпатикалық
нерв), барабанды нервтің соңғы тармағы болып табылады, кіші
тас нервінің саңылауынан шығып, височная сүйектің
пирамидасының алдыңғы бетінің кіші тас нервінің жырауында
орналасады, сосын ми сауытының қуысына шығып, құлақ
түйініне (ganglion oticum) бағытталады. Постганглионарлық
талшықтар құлақ-уақытша нервінің V жұбының құрамында келіп,
құлақ асты сілекей безіне барады.

19.

Тіл–жұтқыншақтық нерв тармақтары
3. Синусная тармақ, r. sinus carotici, —
каротидті синусқа және каротидті
клубочекке (glomus caroticus) барады,
артериялық қысымды рефлекторлық
реттеуде қатысады.
4. Жұтқыншақты тармақ, r. pharyngei —
жұтқыншақ барады (X және XI
жұптарымен бірге), жұтқыншақтың
шырышты қабығын иннервациялайды.
5. Біз–жұтқыншақтық тармағы,
ramus stylopharyngeus, қозғалтқыш, біз–
жұтқыншақ бұлшықетін нервтендіреді.
6. Бадамшалық тармақтар, rami
tonsillares — таңдай миндаликтеріне
және қапталдарына барады..
7. Тілдік тармақ, rami linguales, —
нервтің соңғы тармақтары болып
табылады, олар тілдің артқы үштен бір
бөлігіне дәм сезу сезімталдығын
өткізеді.