3.25M

Category:

literature

Bölüm3 -çözümleme

3.1. Gereksinimlerin Belirlenmesi
Uygulama sürecinin ilk aşaması
olması nedeniyle,
gereksinimlerin belirlenmesi
aşaması çok önemlidir.
Gereksinimlerin, eksiksiz ve
yanlışsız olarak belirlenmesi
gerekir. Bu nedenle, bu
aşamadaki çalışmaların titizlikle
yürütülmesi, gereksinimlerin
ayrıntılı biçimde belirlenmesi
beklenir.

3.

Gereksinimler, kuruluş içindeki uzmanlar
tarafından belirlenebileceği gibi, kuruluş
dışından davet edilecek kişiler tarafından da
ortaya çıkarılabilir. Gereksinimleri ortaya
çıkarabilmek için, her şeyden önce, işletmenin
nasıl çalıştığının bilinmesi gerekir. Dışarıdan
görevlendirilmiş kişiler için, işletmeyi tanımak
daha uzun süre alır. İster kurum içi, isterse
kurum dışından görevlendirilmiş olsunlar,
uzmanlar ilk olarak işletmede sürdürülen
işlemleri tanımaya çalışmalıdır.

4.

Bu bağlamda; aşağıdaki süreçler ayrıntılı
biçimde incelenmelidir.
Üretim çalışmalarına ilişkin süreçler
Hizmetler ile ilgili süreçler
Yönetim ile ilgili süreçler
Mali işlerle ilgili süreçler

5.

3.1.1.3. Gözlemler
Tanıma toplantısı ve bunu izleyen belge
izleme çalışmalarının ardından, heyet
işletmeyi gözleyerek tanımaya çalışır.
Gözleme sırasında, birim sorumlularından
tamamlayıcı bilgiler edinilebilir. İşletmenin her
bir biriminin gözlemlenmesinin ardından, elde
edilen bilgiler belge haline dönüştürülür. Bu
aşamada iş akışları, akış diyagramı
biçiminde çizilir. Tüm işletme gözlendikten
sonra, ayrıntılı bir rapor hazırlanır.

6.

AAAAAAAAAAAAA

7.

BBBBBBBBBBBB

8.

CCCCCCCCCCCCCC

9.

DDDDDDDDDDDDD

10.

EEEEEEEEEEE

11.

Alışılagelmiş yöntemde, bu çalışmalar,
işletme içinde ve olağan çalışma
alanında gerçeklenir. Buna karşın,
birlikte çözümleme yönteminde, bilgi
sağlanacak kişiler ile görüşmeler, özel
bir ortamda ve işletmeden uzakta
gerçeklenir.

12.

Bu iki yöntem karşılaştırıldığında, ilk
bakışta, birlikte çözümleme yönteminin
daha uygun olduğu söylenebilir. Ancak,
tepe yönetici, yönetici, yetkili ve
çalışanları belli süre için işletmeden
uzak tutmak, işletmelerin kabul
edebileceği bir uygulama değildir.

13.

Her iki yöntemin olumlu yönlerinden
oluşan karma bir yöntem daha
uygulanabilir olarak görülmektedir. Bu
yöntemde, toplantıların, işletme
içinde, çalışma saatlerinin
bitiminde gerçeklenir.

14.

GEREKSİNİMLERİN YAPISAL
DÜZENLENMESİNDE SÜREÇ
YAKLAŞIMI

15.

4.1. Süreç Modeli
Süreç modeli, ana hatlarıyla,
süreçlerin grafik biçimde
gösterilmesidir. Bu grafikte,
süreçler, süreçler arası ilişkiler,
süreçler arası veri aktarımı ve
verilerin saklanmasına ilişkin
bilgiler görülür. Süreç modeli
aslında, "Veri Akış Diyagramı"
dır. Veri akış diyagramı 1979'
da Gane ve Sarson tarafından
önerilmiştir

16.

4.2. Veri Akış Diyagramı
Veri akış diyagramının çizilmesinde bazı özel
simgeler kullanılır. Bu simgeler kullanılarak,
süreçler hakkında mantıksal ve fiziksel
bilgiler sunulabilmektedir. Veri akış
diyagramında, dört simge bulunmaktadır

17.

4.2.1. Tanımlar ve Simgeler

18.

4.2.1. Tanımlar ve Simgeler

19.

4.2.1. Tanımlar ve Simgeler

20.

4.2.1. Tanımlar ve Simgeler

21.

4.2.3. Veri Akış Diyagramının Kuralları

22.

4.2.3. Veri Akış Diyagramının Kuralları

23.

4.2.3. Veri Akış Diyagramının Kuralları

24.

4.2.3. Veri Akış Diyagramının Kuralları

25.

4.2.3.1. Kuralların Çizimle Gösterimi

26.

4.2.3.1. Kuralların Çizimle Gösterimi

27.

4.2.3.1. Kuralların Çizimle Gösterimi

28.

4.3. Gereksinimlerin Yapısal
Düzenlenmesinde Veri Akış
Diyagramının Kullanımı
Önceki kısımda, veri akış diyagramı
hakkında temel bilgiler verilmişti. Bu kısımda,
veri akış diyagramından, gereksinimlerin
yapısal düzenlenmesi sürecinde nasıl
yararlanılacağı anlatılacaktır. Bir veri akış
diyagramından yararlanabilmek için,
öncelikle o diyagramın doğruluğundan emin
olunması, ardından yeterli ayrıntıyı içerip
içermediğinin bilinmesi gerekir

29.

4.3. Gereksinimlerin Yapısal
Düzenlenmesinde Veri Akış
Diyagramının Kullanımı
4
.
3
.
G
e
r
e
k
s
i
n
i
m
l
e
r
i
n
Y
a
p
ı
s
a
l
D
ü
z
e
n
l
e
n
m
e
s
i
n
d
e
V
e
r
i

30.

4.3.1. Bütünlük
Veri akış diyagramı, çözümleme ile ilgili tüm
bileşenleri içermelidir. VAD sistem ile ilgili
dış kaynak, süreç, veri akışı ve veri saklama
bileşenlerinden birini içermiyorsa bütünlük
ilkesini sağlamıyor demektir. Bütünlük ilkesini
sağlamayan bir VAD ile gerçeklenecek bir
çalışmanın, gereksinimlerin belirlenmesinde
eksiklikleri olacağı açıktır.

31.

4.3.1. Bütünlük
Veri akış diyagramı, içermesi gereken bileşenler
açısından eksiksiz olmasının yanısıra, bu
bileşenlerin tanımlı da olmasını gerektirir. VAD
bileşenlerine ilişkin açıklamalar aşağıda sıralanan
özelikleri taşımalıdır:
Veri akışını gösteren ok üzerinde, verinin adı ya da
veriyi çağrıştıracak bilgi yer almalıdır. Ayrıca veri
akışına ilişkin açıklamaya yer verilmelidir.

32.

4.3.1. Bütünlük

33.

4.3.2. Tutarlılık, Yenileme, Ayrıntı
Tutarlılık:
Hatırlanacağı gibi, VAD değişik düzeylerde
çizilebilmektedir. Bu düzeyler arasında
tutarlılığın olması önemlidir. Tutarlılık, farklı
düzeydeki veri akış diyagramlarının birbiri ile
uyumluluğunu gösterir. Diyagramlar arasında
tutarsızlığın olması, çözümleme çalışmalarını
aksatır.

34.

4.3.2. Tutarlılık, Yenileme, Ayrıntı
Yenileme:
Bir sisteme ilişkin veri aktarma diyagramı çizildiğinde, bütünlük
ve tutarlılık kurallarını sağlıyor olabilir. Hatta, sistemi en iyi
şekilde temsil ettiği de düşünülebilir. Ancak, gerçek hayatta, ilk
çizim ne kadar yetkin olursa olsun birkaç kez daha veri akış
diyagramının çizildiğine tanıt olunmaktadır. Bunun nedeni, ilk
çizimin hatalı ya da eksik olası değil, çözülmede daha ayrıntıya
gidilmesinin gerekmesinden kaynaklanmaktadır. Çizimin her
yenilenmesinde, bir önceki çizime göre daha fazla ayrıntı yer
alacaktır. Bu arada, bazı düzeltmeler de olabilir

35.

4.3.2. Tutarlılık, Yenileme, Ayrıntı
Ayrıntı:
Veri akış diyagramı değişik ayrıntı düzeyinde
çizilebilir. O halde, çizim çalışmaları
sırasında ne kadar ayrıntıya inilmesi
gerektiğine nasıl karar verilebilir? Bu sorunun
yanıtını vermek çok kolay değildir. Ancak
aşağıda sıralanan önerilerde bulunulabilir.

36.

4.3.3. Zamanlama
Veri aktarma diyagramı zaman
bilgisi içermemektedir. Bu durum
çözümleme çalışmalarında
sorunlara neden olmaktadır.
Önceki kısımlarda gösterilmiş
olan veri aktarma diyagramlarına
dikkatle bakıldığında, diyagramın
zaman bilgisi taşımadığı
görülecektir. Örneğin, aşağıdaki
gibi zaman bilgileri veri aktarma
diyagramında görülmemektedir

37.

4.4. Mantıksal Modelleme
Veri akış diyagramı içinde yer alan süreç
elemanı, sürecin adını ve çözülmedeki
düzeyini belirtmekten öteye bir bilgi
içermez.Veri akış diyagramı, en ince
ayrıntıya kadar çizilmiş olsa bile, ilgili sürecin
nasıl gerçekleneceği ile ilgili bilgiler, süreç
elemanı içinde açıklanmaz. Bu durum,
program yazacak kişiler için bir eksiklik
olarak değerlendirilebilir

38.

4.4. Mantıksal Modelleme
Veri akış diyagramının bu eksikliğini
gidermek üzere değişik yöntemler
geliştirilmiştir. Geliştirilen bu yöntemlerden
biri mantıksal modelleme yöntemidir

39.

4.4. Mantıksal Modelleme
Mantıksal modelleme yöntemi, süreç içindeki
işlemlerin, doğal dil ile anlatmaya dayanır. Sürece
karşılık düşecek olan işlemleri programlayacak
olanlar, doğal olarak en az bir programlama dili bilen
kişilerdir. Bilindiği gibi, programlama dilleri, doğal
dilleri temel alarak geliştirilmiş dillerdir. Programlama
dilleri, giriş ve çıkışlar için "Gir, Çık, Oku, Yaz" gibi
eylemler, işlemler için aritmetik ve mantıksal
bağıntılar (dört işlem, VE, VEYA, YADA gibi), karar
vermek için karşılaştırma deyimleri kullanırlar

40.

4.4.1. Mantıksal Modelleme (Devam)
Süreç ile ilgili açıklamaların, yapısal anlamda
doğal dille açıklanması, iki yönden yetersiz
görülmektedir:

41.

4.4.1. Mantıksal Modelleme (Devam)

42.

4.4.1. Mantıksal Modelleme (Devam)
Bu iki kusuru gidermek için kullanılabilecek
diğer yöntemler bulunmaktadır. Bu
yöntemlerden biri karar tablosu
kullanmaktır. Karar tablosu, değişik
koşullarda gerçeklenecek işlemleri
göstermesi açısından yararlıdır. Ele aldığımız
kitapçı örneği için örnek bir karar tablosu
şöyle olabilir:

43.

4.4.1. Mantıksal Modelleme (Devam)

44.

GEREKSİNİMLERİN YAPISAL
DÜZENLENMESİNDE
KAVRAMSAL VERİ YAKLAŞIM
MODELİ

45.

GEREKSİNİMLERİN YAPISAL DÜZENLENMESİNDE
KAVRAMSAL VERİ YAKLAŞIM MODELİ
Bölüm Hedefi
Bundan önceki bölümlerde, bilişim sistemine ilişkin
gereksinimlerin nasıl elde edileceği ve edinilen
bilgilerin veri akış diyagramı ile nasıl temsil edileceği
anlatılmıştır. Hatırlanacağı gibi, veri akış
diyagramında, bilişim sistemi içindeki süreçler,
süreçlerin işlevleri, süreçler arası görev aktarımlar,
saklanacak veriler ve dış bağlantılar temsil
edilmektedir.
Veri akış diyagramı, bilişim sisteminin nasıl
çalışacağına ilişkin önemli bilgi sunmasına karşın,
sistem içinde dolaşacak olan veriler hakkında bilgi
sunmamaktadır. Bu nedenle kavramsal veri yaklaşım
modeli geliştirilmiştir.

46.

5.1. Kavramsal Veri Modeli
Kavramsal veri modeli, BS
içinde dolaşacak olan
verileri, olabildiğince
anlamlı biçimde göstermek
için geliştirilmiş bir
yöntemdir.
BS' lerinde, veri
hareketlerini göstermek
üzere varlık-ilişki modeli
kullanımı yaygındır. Bu
nedenle, kavramsal veri
modeli BS için varlık-ilişki
modelinin oluşturmayı
amaçlar.

47.

5.2. Varlık-İlişki Modeli

48.

5.2.1. Varlık
Diğer nesnelerden
ayırt edilebilen
gerçek dünya
nesnesine varlık adı
verilmektedir. Varlık
bir dikdörtgen kutu
ile gösterilir. Varlık
nitelikleri ile
tanımlanır. Nitelik
elips biçimiyle temsil
edilir. Şekil 5.2' de
örnek varlık ve
nitelikler
gösterilmiştir

49.

50.

5.2.1.2. Varlıklar İlişki
Modelinde Kullanılan Simgeler
Varlık-ilişki modelinde kullanılan simgeler
ile ilgili tanımlar aşağıda verilmiştir:
Daha önce tanımlandığı gibi, diğer
nesnelerden ayırt edilebilen gerçek dünya
nesnesine varlık adı verilmektedir. Varlık
bir dikdörtgen kutu ile gösterilir. Varlık
nitelikleri ile tanımlanır. Örneğin, kişi,
nesne, yer, olay ve kavram bir nesne
olarak kabul edilir. Bazı varlık örnekleri
aşağıda verilmiştir:

51.

5.2.1.2. Varlıklar İlişki
Modelinde Kullanılan Simgeler

52.

5.2.1.2. Varlıklar İlişki
Modelinde Kullanılan Simgeler
Aynı özelikteki varlıklar bir varlık türünü
oluştururlar. Bir başka deyişle, ortak özelikleri
olan varlıklar bir varlık türünü oluştururlar. Varlık
bir nesne olduğundan isimle temsil edilir ve
varlık simgesi olan dikdörtgen kutu içine yazılır.
Varlık-ilişki diyagramı içinde, varlık bir kez yer
alır. Buna karşın varlığa ilişkin olaylar çok kez
görülebilir. Örneğin, öğrenci varlığı bir kez
görünmesine karşın, öğrenciye ilişkin not kayıtları
çok sayıda olabilir.

53.

5.2.2. Nitelik

54.

5.2.3. Tanımlayıcı
Varlığın tekil özeliğinin belirtmek ya da
tanıtmak için kullanılır. Bu nedenle
tanımlayıcı "birincil anahtar" adı da verilir.
Tanımlayıcı, bir niteliğe ilişkin olayları
birbirinden ayırt etmek amacıyla da
kullanılır. Örneğin "Memur" varlığı için
"Memur_Adı" tanıtıcı olabilir.

55.

5.2.3. Tanımlayıcı
Bir varlığı tanıtmak için, bazı durumlarda tek
nitelik yeterli olmayabilir.. Örneğin,
"Öğrenci_Adı" "Sınıf" varlığı içi birinci
anahtar olamaz. Çünkü sınıf sözcüğü çok
sayıda sınıfı kapsamaktadır.
"3.Sınıf_Öğrenci_Adı" "Sınıf" varlığı için
birincil anahtar olabilir

56.

5.2.3. Tanımlayıcı
Bazı varlıkların birden çok tanımlayıcısı
bulunabilir. Örneğin; "Öğrenci" varlığını
tanımlamak için "Öğrenci_No,
Öğrenci_Adı, Öğrenci_Bölümü" gibi
tanımlayıcılar kullanılabilir. Bu
durumlarda, birincil anahtarın hangi
tanımlayıcı olduğu belirtilmelidir.

57.

5.2.3. Tanımlayıcı
Tanımlayıcı, birincil, ikincil anahtar
kavramları veri tabanı tasarımı sürecinde
önemli olmaktadır. Bu kavramlara dikkat
edilmediği durumlarda verilerin bütünlü
sağlanamaz.
Tanımlayıcının belirlenmesinde aşağıdaki
ilkelere uyulması önerilir:

58.

59.

5.2.4. Varlık, İlişki, Nitelik Ve
Tanımlayıcı
Varlık,
ilişki,
nitelik ve
tanımlayı
cıyı
birlikte
gösteren
bir
örnek,
Şekil
5.5' te
gösterilm
iştir

60.

5.2.5. Çoklu Nitelik
Bir nesneyi niteleyen birden çok niteliği
temsil eder. İç içe iki elips ile gösterilir.
Şekil 5.5' te verilen örnek durumda, memur
birden fazla bölümde görevli olabilir. Bir
başka deyişle birden fazla bölümde çalışma
hakkı olabilir. Bu durum Şekil 5.6' da
verilen diyagram çizilmelidir

61.

5.2.5. Çoklu Nitelik

62.

5.2.6. İlişki
Bir ya da birden fazla varlığın olaya
karışması durumunu ve nasıl karıştıklarını
temsil eder. Baklava biçimiyle gösterilir.
Şekil 5.7' de Ürün ve Kuruluş arasındaki
ilişki gösterilmiştir.
Şekil 5.7' de verilen örnekte ikili ilişkiler
gösterilmiştir. İlişkiler çoklu da olabilir.
Çoklu ilişkilere bir örnek Şekil 5.8'de
verilmiştir